ราคาโอนและรายการระหว่างบริษัทในเครือ

โดยหลักคือกิจการที่ถือหุ้นระหว่างกันในสัดส่วนที่กฎหมายกำหนด หรือมีผู้ถือหุ้นหรือผู้มีอำนาจควบคุมร่วมกัน รวมถึงความสัมพันธ์ผ่านการควบคุมทางบริหารแม้ไม่ถือหุ้นโดยตรง สัดส่วนและนิยามที่ใช้จริงอ้างตามประกาศของกรมสรรพากร จึงควรตรวจข้อความในประกาศฉบับที่ใช้บังคับกับรอบบัญชีนั้นก่อนสรุป

กิจการที่มีรายได้ถึงเกณฑ์ที่ประกาศกำหนดต้องยื่นรายงานพร้อมแบบแสดงรายการภาษีเงินได้นิติบุคคลประจำรอบบัญชี หากรายได้ต่ำกว่าเกณฑ์ไม่ต้องยื่นรายงานฉบับนี้ แต่รายการกับบริษัทในเครือยังต้องสะท้อนในบัญชีและเปิดเผยในหมายเหตุประกอบงบการเงินตามมาตรฐานการรายงานทางการเงิน

ควรมีคำอธิบายธุรกิจและหน้าที่ของแต่ละบริษัทในกลุ่ม สัญญาที่ลงนามแล้ว วิธีการกำหนดราคาที่เลือกใช้พร้อมเหตุผล ข้อมูลเปรียบเทียบที่ใช้อ้างอิง และการคำนวณให้เห็นเส้นทางจากข้อมูลไปถึงราคาที่ใช้จริง เอกสารที่เขียนขึ้นภายหลังเมื่อถูกถามมีน้ำหนักน้อยกว่าเอกสารที่จัดทำในรอบบัญชีนั้น

ต้องมีบริการที่เกิดขึ้นจริง มีประโยชน์ต่อบริษัทลูก และคิดค่าตอบแทนในระดับที่คู่ค้าอิสระจะยอมจ่ายสำหรับบริการเดียวกัน จุดที่ถูกตั้งคำถามบ่อยคือค่าบริหารแบบเหมาก้อนโดยไม่มีบันทึกว่าใครทำงานอะไรกี่ชั่วโมง จึงควรเก็บรายงานการทำงาน อีเมลสั่งงาน และวิธีปันส่วนต้นทุนไว้ประกอบ

การให้กู้โดยไม่คิดดอกเบี้ยเป็นประเด็นที่ถูกปรับปรุงรายได้ได้ เพราะผู้ให้กู้อิสระย่อมคิดผลตอบแทน แนวปฏิบัติที่ปลอดภัยกว่าคือกำหนดอัตราโดยอ้างอิงต้นทุนเงินและความเสี่ยงของผู้กู้ ทำสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษร ระบุกำหนดชำระ และบันทึกดอกเบี้ยค้างรับให้ตรงกับสัญญาทุกงวด

ขาดทุนต่อเนื่องหลายปีในขณะที่กลุ่มมีกำไรเป็นลักษณะที่มักถูกขอคำอธิบาย ประเด็นไม่ใช่ว่าขาดทุนแล้วผิด แต่ต้องอธิบายได้ด้วยเหตุผลทางธุรกิจ เช่น ระยะลงทุนเริ่มต้น การแข่งขันด้านราคาในตลาดนั้น หรือโครงสร้างหน้าที่ที่บริษัทลูกรับความเสี่ยงต่ำ พร้อมข้อมูลตัวเลขที่สอดคล้องกับคำอธิบาย

กิจการที่ทำหน้าที่จำกัด เช่น ผลิตตามคำสั่งหรือให้บริการสนับสนุน มักอธิบายด้วยวิธีที่อ้างกำไรจากต้นทุนหรือกำไรสุทธิเทียบยอดขายได้ง่ายกว่า เพราะหาข้อมูลเปรียบเทียบได้จริง สิ่งสำคัญกว่าชื่อวิธีคือความสม่ำเสมอ ใช้วิธีเดียวกันต่อเนื่องและอธิบายได้เมื่อเปลี่ยน

ใช้งบการเงินของนิติบุคคลที่ประกอบธุรกิจคล้ายกันซึ่งเปิดเผยต่อสาธารณะผ่านกรมพัฒนาธุรกิจการค้า ประกอบกับข้อมูลอุตสาหกรรมที่อ้างอิงแหล่งได้ ควรบันทึกเกณฑ์คัดเลือกและเหตุผลที่ตัดบางรายออก เพราะคำถามที่มักตามมาคือเหตุใดจึงเลือกชุดเปรียบเทียบนี้ ไม่ใช่ตัวเลขผลลัพธ์เพียงอย่างเดียว

รายได้หรือรายจ่ายจะถูกปรับให้เป็นระดับที่เห็นว่าเหมาะสม ทำให้ภาษีที่ต้องชำระเพิ่มขึ้น พร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่มตามที่กฎหมายกำหนด กิจการมีสิทธิชี้แจงและอุทธรณ์ตามขั้นตอน ความหนักแน่นของเอกสารที่จัดทำไว้ล่วงหน้าเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้การชี้แจงมีน้ำหนัก

กระทบ เพราะการขายสินค้าและให้บริการระหว่างนิติบุคคลยังเป็นการขายหรือให้บริการตามกฎหมายภาษีมูลค่าเพิ่ม ต้องออกใบกำกับภาษีตามจังหวะที่เกิดความรับผิด กิจการที่ปันส่วนค่าใช้จ่ายภายในกลุ่มโดยไม่ออกเอกสารให้ครบมักพบปัญหาตอนกระทบยอดรายงานภาษีขายกับรายได้ในงบการเงิน

ควรมีสัญญาฉบับภาษาอังกฤษพร้อมคำแปลไทยสำหรับใช้ประกอบคำชี้แจง หลักฐานการโอนเงินระหว่างประเทศ และเอกสารแสดงว่าภาษีหัก ณ ที่จ่ายและอนุสัญญาภาษีซ้อนถูกใช้ถูกต้องตามสถานะผู้รับเงิน ความไม่ตรงกันระหว่างสัญญากับใบแจ้งหนี้เป็นจุดที่ถูกถามก่อนเสมอ

เริ่มจากทำผังความสัมพันธ์และรายการระหว่างกันทั้งหมดในรอบบัญชีให้เห็นในหน้าเดียว แล้วจับคู่ทุกรายการกับสัญญาและเอกสารที่มีอยู่ รายการที่ไม่มีสัญญารองรับคือรายการที่ต้องจัดการก่อน ขั้นนี้ใช้เวลาไม่มากแต่ช่วยลดงานเมื่อต้องยื่นรายงานหรือชี้แจงในปีถัดไป

ควรตั้งนโยบายราคาไว้ก่อนเริ่มรอบบัญชี ทบทวนกลางปีเมื่อโครงสร้างธุรกิจเปลี่ยน และสรุปเอกสารให้เสร็จก่อนปิดงบเพื่อให้ตัวเลขในงบและในรายงานตรงกัน การรอทำหลังยื่นแบบทำให้ต้องอธิบายย้อนหลังในสิ่งที่เปลี่ยนแก้ไม่ได้แล้ว

ช่วยรวบรวมรายการระหว่างกัน จัดทำผังกลุ่ม ตรวจความครบถ้วนของสัญญาและเอกสาร คำนวณและจัดเตรียมข้อมูลสำหรับรายงานประจำปี พร้อมร่างคำอธิบายวิธีกำหนดราคาให้ผู้บริหารตรวจ ส่วนที่ต้องตัดสินใจเชิงนโยบายยังเป็นของกรรมการ เพราะเป็นเรื่องโครงสร้างธุรกิจของกลุ่มเอง