เอกสารระดมทุนของธุรกิจระยะเริ่มต้น สัญญาลงทุน และการออกหุ้นเพิ่มทุน

เริ่มจากเอกสารสรุปเงื่อนไขที่ยังไม่ผูกพันเต็มรูปแบบ ตามด้วยการตรวจสอบสถานะกิจการโดยฝ่ายผู้ลงทุน จากนั้นทำสัญญาลงทุนและข้อตกลงระหว่างผู้ถือหุ้นให้เสร็จพร้อมกัน แล้วจึงประชุมผู้ถือหุ้นเพื่อเพิ่มทุน ออกหุ้นให้ผู้ลงทุน รับชำระค่าหุ้น และยื่นจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงทุน การรับเงินก่อนออกหุ้นทำให้สถานะของเงินนั้นคลุมเครือและแก้ยากในภายหลัง

ส่วนใหญ่ระบุว่าไม่ผูกพันในเรื่องราคาและโครงสร้าง แต่มักผูกพันในสามข้อคือการรักษาความลับ การห้ามเจรจากับผู้ลงทุนรายอื่นในช่วงเวลาที่กำหนด และการรับผิดชอบค่าใช้จ่ายของแต่ละฝ่าย จึงควรอ่านสามข้อนี้อย่างละเอียด เพราะข้อห้ามเจรจาที่กำหนดยาวเกินไปอาจทำให้กิจการเสียโอกาสเมื่อรอบการลงทุนไม่จบตามแผน

ข้อบังคับบริษัท เอกสารรับรองสถานะจากนายทะเบียน รายชื่อผู้ถือหุ้นชุดล่าสุด มติที่ประชุมย้อนหลัง งบการเงินและแบบยื่นภาษี สัญญาสำคัญกับลูกค้าและผู้ให้บริการ เอกสารจ้างงานและข้อตกลงเรื่องทรัพย์สินทางปัญญาของทีม ใบอนุญาตที่ธุรกิจต้องมี และข้อพิพาทที่ค้างอยู่ การรวบรวมไว้เป็นชุดเดียวก่อนเริ่มเจรจาช่วยลดระยะเวลาปิดรอบได้มาก

ควรอยู่ในบริษัทที่รับเงินลงทุน เพราะมูลค่าที่ผู้ลงทุนประเมินมาจากสิ่งที่บริษัทถือ ถ้าโค้ด งานออกแบบ หรือเครื่องหมายการค้ายังอยู่ในชื่อผู้ก่อตั้งหรือผู้รับจ้างภายนอก ควรทำเอกสารโอนสิทธิให้ครบก่อนปิดรอบ ประเด็นนี้เป็นเหตุให้รอบการลงทุนสะดุดบ่อย และแก้ยากขึ้นเมื่อผู้ที่ถือสิทธิเดิมออกจากทีมไปแล้ว

หุ้นสามัญเรียบง่ายและจัดการง่ายในระยะแรก ส่วนหุ้นบุริมสิทธิใช้เมื่อผู้ลงทุนต้องการสิทธิเพิ่ม เช่น ลำดับการได้รับคืนเงินเมื่อขายกิจการ หรือสิทธิออกเสียงในเรื่องที่ตกลงกัน หากจะออกหุ้นบุริมสิทธิ ต้องกำหนดสิทธิไว้ในข้อบังคับและมติที่ประชุมให้ตรงกัน มิฉะนั้นสิทธิที่เขียนไว้ในสัญญาลงทุนอย่างเดียวอาจบังคับกับบุคคลภายนอกไม่ได้

ใช้กันในทางปฏิบัติ แต่ต้องออกแบบให้สอดคล้องกับขั้นตอนเพิ่มทุนของบริษัทจำกัด เพราะการแปลงสภาพต้องอาศัยมติที่ประชุมและการจดทะเบียนในเวลานั้นอยู่ดี จึงควรเขียนกลไกเวลาแปลง ราคาที่ใช้ และสิ่งที่เกิดขึ้นหากไม่มีรอบถัดไปให้ครบ ที่พบปัญหาบ่อยคือเอกสารกำหนดสูตรราคาไว้แต่ไม่ได้กำหนดว่าฝ่ายใดมีหน้าที่เรียกประชุม

ดูสัดส่วนหลังรอบนี้และหลังรอบถัดไปพร้อมกัน รวมถึงหุ้นที่กันไว้สำหรับทีมงาน เพราะการกันหุ้นส่วนนี้ทำให้สัดส่วนผู้ก่อตั้งลดลงก่อนที่ผู้ลงทุนจะเข้ามา ควรทำตารางสัดส่วนที่แสดงทั้งก่อนและหลังทุกรายการ แล้วให้ทุกฝ่ายยืนยันตัวเลขเดียวกันก่อนลงนาม ความเข้าใจต่างกันในตารางนี้เป็นสาเหตุของข้อพิพาทหลังปิดรอบมากที่สุด

เขียนเป็นข้อผูกพันระหว่างผู้ถือหุ้นว่าหากผู้ก่อตั้งพ้นหน้าที่ก่อนกำหนด จะต้องขายหุ้นส่วนที่ยังไม่ได้สิทธิคืนตามราคาและวิธีที่ตกลง พร้อมกลไกรองรับเช่นหนังสือมอบอำนาจโอนหุ้นหรือการฝากใบหุ้น เพราะกฎหมายบริษัทจำกัดไม่มีกลไกริบหุ้นโดยอัตโนมัติ ข้อนี้จึงต้องอาศัยความชัดของสัญญาและเอกสารประกอบมากกว่าถ้อยคำสั้น ๆ

การเปลี่ยนแปลงทุนและโครงสร้างหุ้น การขายทรัพย์สินหลักหรือกิจการ การก่อหนี้เกินวงเงินที่ตกลง การเปลี่ยนแปลงลักษณะธุรกิจ การกำหนดค่าตอบแทนผู้บริหารเหนือเกณฑ์ และรายการกับบุคคลที่เกี่ยวโยง สิ่งที่ควรเจรจาคือมูลค่าขั้นต่ำที่เข้าเกณฑ์ต้องขอความยินยอม เพราะรายการเล็กที่ต้องขออนุมัติทุกครั้งทำให้การบริหารงานปกติสะดุด

สัดส่วนการถือหุ้นต่างชาติที่กระทบสถานะของบริษัทและประเภทธุรกิจที่มีข้อจำกัด เอกสารของผู้ลงทุนที่ออกจากต่างประเทศซึ่งต้องผ่านการรับรองตามลำดับชั้นก่อนใช้กับนายทะเบียน ขั้นตอนการนำเงินเข้าและเอกสารหลักฐานการชำระค่าหุ้น และภาระภาษีของเงินปันผลหรือผลตอบแทนที่ส่งออก ทั้งสี่เรื่องนี้กระทบกำหนดเวลาปิดรอบมากกว่าที่คาดไว้เสมอ

เรียกประชุมผู้ถือหุ้นตามกำหนดเวลาบอกกล่าวในข้อบังคับ มีมติเพิ่มทุนและแก้หนังสือบริคณห์สนธิ จัดสรรและออกหุ้น รับชำระค่าหุ้นเข้าบัญชีบริษัท แล้วยื่นจดทะเบียนภายในกรอบเวลาที่กฎหมายกำหนด เมื่อเอกสารครบ ขั้นตอนตั้งแต่เรียกประชุมถึงจดทะเบียนเสร็จมักใช้เวลาประมาณสองถึงสี่สัปดาห์ ขึ้นกับเวลาบอกกล่าวและความพร้อมของเอกสารผู้ลงทุน

เงินค่าหุ้นที่รับตามราคาที่ออกไม่ใช่รายได้ของกิจการ แต่การบันทึกบัญชีต้องแยกทุนกับส่วนเกินมูลค่าหุ้นให้ถูก ส่วนเงินที่รับก่อนออกหุ้นอาจถูกมองเป็นเงินกู้และมีประเด็นดอกเบี้ย การโอนหุ้นระหว่างผู้ถือหุ้นมีประเด็นอากรและผลต่างราคา จึงควรให้ทีมบัญชีตรวจการบันทึกรายการพร้อมกับการจัดทำเอกสารทางกฎหมาย ไม่แยกทำภายหลัง

ปรับบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นและเอกสารทะเบียนให้ตรงกับที่ตกลง จัดประชุมกรรมการตามรอบที่กำหนดในข้อตกลง ส่งรายงานผลประกอบการตามรูปแบบและกำหนดเวลาที่ผู้ลงทุนขอ เก็บมติและเอกสารทุกฉบับไว้เป็นชุดเดียว และทบทวนงบประมาณกับแผนใช้เงินตามที่ระบุในสัญญา การละเลยเรื่องรายงานเป็นเหตุผิดสัญญาที่พบบ่อยกว่าประเด็นทางธุรกิจ

สิทธิเสนอขายให้ผู้ถือหุ้นเดิมก่อน สิทธิร่วมขายเมื่อผู้ถือหุ้นรายใหญ่ขายออก กลไกให้เสียงข้างมากพาทุกฝ่ายขายพร้อมกันเมื่อถึงเงื่อนไขที่ตกลง วิธีประเมินราคาเมื่อคู่กรณีตกลงราคากันไม่ได้ และทางออกเมื่อการตัดสินใจติดทางตัน เขียนวิธีคำนวณราคาให้เป็นสูตรที่ตรวจได้ จะช่วยให้ข้อกำหนดเหล่านี้ใช้งานได้จริงแทนที่จะกลายเป็นข้อพิพาทใหม่

หนังสือรับรองบริษัทและข้อบังคับฉบับล่าสุด บัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นปัจจุบัน ตารางสัดส่วนที่ตั้งใจจะใช้หลังรอบนี้ เอกสารสรุปเงื่อนไขหรือข้อเสนอจากผู้ลงทุน งบการเงินและแบบยื่นภาษีปีล่าสุด สัญญาสำคัญที่มีข้อกำหนดขอความยินยอมเมื่อเปลี่ยนผู้ถือหุ้น และรายชื่อผู้ที่ถือทรัพย์สินทางปัญญาอยู่ในปัจจุบัน