เจรจาปรับโครงสร้างหนี้ธุรกิจ ทางเลือกก่อนไปถึงชั้นศาลและชั้นบังคับคดี

เริ่มจากเจ้าหนี้ที่การหยุดสนับสนุนจะทำให้กิจการเดินต่อไม่ได้ทันที เช่น ผู้ให้วงเงินหมุนเวียนและซัพพลายเออร์รายหลักที่ไม่มีผู้แทนอื่น จากนั้นจึงเป็นเจ้าหนี้มีหลักประกันและเจ้าหนี้รายย่อย การเข้าไปคุยพร้อมตัวเลขก่อนผิดนัดงวดแรกทำให้ทางเลือกกว้างกว่ารอให้ค้างหลายงวด เพราะเมื่อบัญชีถูกจัดชั้นแล้วผู้อนุมัติมักย้ายไปสายงานติดตามหนี้และเงื่อนไขที่เสนอได้แคบลง ควรให้ข้อมูลชุดเดียวกันแก่เจ้าหนี้ทุกราย เพราะการเปิดตัวเลขต่างกันทำลายความน่าเชื่อถือเร็วที่สุด

แบบรายสัปดาห์สำหรับสิบสามสัปดาห์ข้างหน้าและรายเดือนอีกสิบสองเดือน แสดงยอดรับตามอายุลูกหนี้จริง ไม่ใช่ยอดขายที่หวังไว้ แยกรายจ่ายที่หยุดไม่ได้ เช่น ค่าจ้าง ภาษีและเงินสมทบ ออกจากรายจ่ายที่เลื่อนได้ และเขียนสมมติฐานกำกับทุกบรรทัดสำคัญ สิ่งที่เพิ่มความน่าเชื่อถือมากที่สุดคือแนบผลจริงของเดือนก่อนเทียบกับที่เคยประมาณไว้ และคำนวณให้เห็นว่าแต่ละทางเลือกของเจ้าหนี้ให้ผลตอบแทนมากกว่าการบังคับหลักประกันอย่างไร

ที่พบมากคือขยายระยะเวลาชำระให้ยอดผ่อนต่องวดลดลง พักชำระเงินต้นชั่วคราวโดยยังจ่ายดอกเบี้ย รวมหลายบัญชีเป็นสัญญาเดียว เปลี่ยนวงเงินเบิกเกินบัญชีเป็นเงินกู้มีกำหนดชำระ โอนทรัพย์ชำระหนี้ และขายทรัพย์ที่ไม่ใช่ทรัพย์หลักเพื่อลดยอดหนี้ก่อนเจรจาส่วนที่เหลือ แต่ละแบบกระทบดอกเบี้ยรวม ภาษี และสถานะผู้ค้ำต่างกัน จึงควรคำนวณต้นทุนตลอดอายุสัญญาแทนการดูเพียงยอดผ่อนรายเดือนที่ลดลง

ตามมาตรา 193/14 (1) ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ อายุความสะดุดหยุดลงเมื่อลูกหนี้ทำหนังสือรับสภาพหนี้ ชำระหนี้บางส่วน ชำระดอกเบี้ย ให้ประกัน หรือทำการใดที่แสดงชัดว่ายอมรับหนี้ และมาตรา 193/15 ให้เริ่มนับอายุความใหม่ ระยะเวลาที่ผ่านมาก่อนหน้านั้นไม่นับ สัญญาปรับโครงสร้างหนี้เกือบทุกฉบับมีข้อความรับสภาพหนี้ จึงทำให้หนี้เก่าที่ใกล้ขาดอายุความกลับมามีอายุความเต็ม และมาตรา 692 กำหนดว่าเหตุสะดุดหยุดลงที่เป็นโทษแก่ลูกหนี้ย่อมเป็นโทษแก่ผู้ค้ำประกันด้วย ควรตรวจยอดหนี้และรายการที่ยอมรับในเอกสารให้ตรงกับบัญชีของตนก่อนลงนาม

เพราะมาตรา 700 กำหนดว่าถ้าเจ้าหนี้ผ่อนเวลาให้ลูกหนี้โดยผู้ค้ำไม่ได้ตกลงด้วย ผู้ค้ำย่อมหลุดพ้นจากความรับผิด เจ้าหนี้จึงขอหนังสือยินยอมจากผู้ค้ำทุกคนก่อนขยายระยะเวลา สำหรับกรรมการที่ค้ำส่วนตัว นี่คือจังหวะต่อรองที่มีค่า เช่น ขอจำกัดวงเงินค้ำให้ไม่เกินเดิม ขอปลดผู้ค้ำที่ออกจากกิจการแล้ว หรือขอให้คืนหลักประกันส่วนตัวเมื่อชำระถึงระดับที่ตกลง การลงนามโดยไม่อ่านเงื่อนไขใหม่อาจขยายภาระส่วนตัวออกไปอีกหลายปี

โดยหลักส่วนที่ได้รับปลดหนี้เป็นรายได้ของกิจการในรอบที่ข้อตกลงมีผล แม้ไม่มีเงินสดเข้า แต่มีข้อยกเว้นเฉพาะกรณี พระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 623) ยกเว้นภาษีเงินได้ให้ลูกหนี้สำหรับการปลดหนี้ของสถาบันการเงินที่ทำตามหลักเกณฑ์ปรับปรุงโครงสร้างหนี้ของธนาคารแห่งประเทศไทยตั้งแต่ 1 มกราคม 2558 และพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 742) มาตรา 6 ยกเว้นให้กรณีเจ้าหนี้อื่นที่นำหลักเกณฑ์นั้นมาใช้โดยอนุโลม เฉพาะการปลดหนี้ระหว่าง 1 มกราคม 2565 ถึง 31 ธันวาคม 2569 ทั้งสองกรณีต้องทำหนังสือรับรองร่วมกันตามประกาศอธิบดีกรมสรรพากร การลดหนี้ระหว่างคู่ค้าทั่วไปที่ไม่ได้ทำตามหลักเกณฑ์ดังกล่าวจึงอาจเป็นรายได้เต็มจำนวน กิจการที่มีผลขาดทุนยกมาหักได้ไม่เกินห้ารอบระยะเวลาบัญชีตามมาตรา 65 ตรี (12)

การโอนทรัพย์ชำระหนี้ปกติมีภาษีเงินได้ ภาษีมูลค่าเพิ่มหรือภาษีธุรกิจเฉพาะ และอากรแสตมป์เหมือนการขาย แต่พระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 742) มาตรา 5 ยกเว้นภาษีทั้งสี่ประเภทให้ลูกหนี้และสถาบันการเงิน สำหรับการโอนทรัพย์ ขายสินค้า ให้บริการ และทำตราสาร อันเนื่องจากการปรับปรุงโครงสร้างหนี้ตามหลักเกณฑ์ธนาคารแห่งประเทศไทย ระหว่าง 1 มกราคม 2565 ถึง 31 ธันวาคม 2569 ส่วนมาตรา 8 ยกเว้นให้กรณีขายอสังหาริมทรัพย์ที่จำนองไว้กับธนาคารให้บุคคลอื่นแล้วนำเงินไปชำระหนี้ธนาคาร เฉพาะส่วนที่ไม่เกินหนี้ค้างชำระ ค่าธรรมเนียมจดทะเบียนของกรมที่ดินเป็นอีกเรื่องหนึ่งและควรตรวจแยก ถ้าข้อตกลงจะลงนามใกล้สิ้นปี 2569 ควรวางกำหนดเวลาให้ธุรกรรมเสร็จภายในกรอบ

เสี่ยงมาก ถ้าต่อมามีการขอให้ล้มละลาย มาตรา 115 พระราชบัญญัติล้มละลายให้ศาลเพิกถอนการโอนหรือการกระทำที่มุ่งให้เจ้าหนี้รายหนึ่งได้เปรียบรายอื่นซึ่งทำในสามเดือนก่อนมีการขอให้ล้มละลาย และขยายเป็นหนึ่งปีถ้าผู้ได้เปรียบเป็นบุคคลภายใน ซึ่งรวมกรรมการ ผู้จัดการ ผู้ถือหุ้นเกินร้อยละห้า และคู่สมรสหรือบุตรผู้เยาว์ของบุคคลเหล่านั้น การชำระคืนเงินกู้กรรมการหรือให้หลักประกันใหม่แก่เจ้าหนี้รายใดเป็นพิเศษในช่วงที่ทุกคนรู้ว่ากิจการขาดสภาพคล่อง จึงอาจถูกย้อนกลับและทำลายการเจรจากับเจ้าหนี้รายอื่นไปพร้อมกัน

ยอดหนี้แยกเงินต้น ดอกเบี้ย และค่าธรรมเนียม ณ วันตัดยอด ตารางชำระพร้อมอัตราดอกเบี้ยแต่ละช่วง เงื่อนไขก่อนมีผล เช่น การยินยอมของผู้ค้ำหรือการจดทะเบียนหลักประกัน เหตุผิดนัดที่ทำให้หนี้ถึงกำหนดทันทีและระยะเวลาให้แก้ไขก่อนเรียกหนี้ทั้งหมด ข้อจำกัดที่ลูกหนี้ต้องปฏิบัติ เช่น ห้ามจ่ายเงินปันผลหรือก่อหนี้ใหม่ และผลต่อคดีหรือการบังคับคดีที่ค้างอยู่ ถ้ามีคดีแล้วควรทำเป็นสัญญาประนีประนอมยอมความในศาลเพื่อให้สถานะชัดเจน และขอสำเนาเอกสารที่ลงนามครบทุกฉบับเก็บไว้

หมวด 3/1 ใช้กับบริษัทจำกัด บริษัทมหาชน หรือนิติบุคคลตามกฎกระทรวง ที่มีหนี้สินล้นพ้นตัวหรือชำระหนี้ตามกำหนดไม่ได้ และมีหนี้แน่นอนรวมไม่น้อยกว่าสิบล้านบาท เมื่อศาลรับคำร้องจะเกิดสภาวะพักการชำระหนี้ตามมาตรา 90/12 แผนผ่านเมื่อเจ้าหนี้ทุกกลุ่มลงมติด้วยเสียงข้างมากและมีหนี้ไม่น้อยกว่าสองในสามของหนี้ที่ออกเสียงในกลุ่ม หรืออย่างน้อยหนึ่งกลุ่มผ่านเกณฑ์นั้นและหนี้ที่ยอมรับรวมทุกกลุ่มไม่น้อยกว่าร้อยละห้าสิบตามมาตรา 90/46 ส่วนหมวด 3/2 สำหรับ SMEs ที่ขึ้นทะเบียน ใช้เกณฑ์หนี้จากการดำเนินกิจการไม่น้อยกว่าสองล้านบาทสำหรับบุคคลธรรมดา สามล้านบาทสำหรับห้างหุ้นส่วนหรือคณะบุคคล และตั้งแต่สามล้านแต่ไม่ถึงสิบล้านบาทสำหรับบริษัทจำกัด และต้องยื่นพร้อมแผนที่เจ้าหนี้ซึ่งมีหนี้รวมไม่น้อยกว่าสองในสามเห็นชอบแล้ว

ร่างพระราชบัญญัติล้มละลาย (ฉบับที่ ..) ซึ่งปรับการเข้าถึงฟื้นฟูกิจการของ SMEs และเพิ่มกระบวนการฟื้นฟูฐานะของลูกหนี้บุคคลธรรมดาที่มีรายได้และมีหนี้ตั้งแต่หนึ่งแสนบาท ผ่านสภาผู้แทนราษฎรเมื่อ 23 กันยายน 2569 และวุฒิสภาเมื่อ 1 ตุลาคม 2569 แต่เมื่อตรวจในเดือนพฤศจิกายน 2569 เรายังไม่พบการประกาศในราชกิจจานุเบกษา จึงยังเป็นร่างและเกณฑ์ปัจจุบันข้างต้นยังใช้บังคับ ถ้ากำลังเลือกระหว่างยื่นตอนนี้หรือรอ ควรตรวจตัวบทที่ประกาศจริงและวันเริ่มใช้บังคับก่อนตัดสินใจ ไม่ควรวางแผนจากตัวเลขในข่าว

เมื่อเจ้าหนี้มากเกินกว่าจะตกลงพร้อมกันได้ มีเจ้าหนี้บางรายเริ่มฟ้องหรืออายัดทรัพย์จนกิจการเดินต่อไม่ได้ หรือธุรกิจยังทำกำไรได้แต่โครงสร้างหนี้หนักเกินกว่าการยืดเวลาจะแก้ ช่องทางศาลให้การคุ้มครองระหว่างทำแผนและผูกพันเจ้าหนี้ที่ไม่เห็นด้วยเมื่อแผนได้รับความเห็นชอบ แลกกับค่าใช้จ่าย ระยะเวลา และการเปิดเผยข้อมูลที่มากขึ้น อีกด้านหนึ่ง ถ้าลูกหนี้หนี้สินล้นพ้นตัว เจ้าหนี้ที่มีหนี้ตั้งแต่สองล้านบาทสำหรับนิติบุคคล หรือหนึ่งล้านบาทสำหรับบุคคลธรรมดาซึ่งรวมกรรมการผู้ค้ำ อาจฟ้องล้มละลายได้ตามมาตรา 9 การประเมินจุดนี้ควรทำด้วยตัวเลขก่อนเจ้าหนี้จะเป็นฝ่ายเลือกทางให้

เราจัดทำทะเบียนหนี้และหลักประกันทั้งหมด ประมาณการกระแสเงินสด และข้อเสนอแยกตามเจ้าหนี้แต่ละราย ตรวจร่างสัญญาปรับโครงสร้างหนี้และหนังสือยินยอมของผู้ค้ำ คำนวณผลภาษีและตรวจว่าธุรกรรมเข้าเงื่อนไขยกเว้นภาษีภายในกรอบเวลาหรือไม่ และประเมินว่าควรเดินต่อแบบเจรจาเองหรือเตรียมคำร้องฟื้นฟูกิจการ งานนี้เป็นข้อมูลประกอบการตัดสินใจ ไม่ใช่การรับรองว่าเจ้าหนี้จะยอมรับข้อเสนอ ขอใบเสนอราคาได้จากเจ้าหน้าที่ตามขอบเขตงานจริง