ข้อพิพาทผู้ถือหุ้นและกรรมการ แก้ทางไหนได้ก่อนถึงศาล

ผู้ถือหุ้นมีสิทธิตรวจสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น รายงานการประชุม และงบการเงินที่ผ่านการอนุมัติ แต่ไม่ได้มีสิทธิเปิดดูเอกสารเชิงพาณิชย์ทุกฉบับตามใจ วิธีที่ได้ผลคือทำหนังสือระบุรายการที่ขอและวันที่จะเข้าตรวจ ส่งแบบมีหลักฐานการรับ หากถูกปฏิเสธเงียบ หนังสือฉบับนั้นจะกลายเป็นพยานหลักสำคัญเมื่อยื่นคำร้องต่อศาลภายหลัง

ทำได้เมื่อรวมเสียงได้ถึงสัดส่วนที่กฎหมายกำหนด โดยยื่นหนังสือถึงคณะกรรมการระบุวาระที่ต้องการให้พิจารณา ถ้ากรรมการไม่ดำเนินการภายในกำหนด ผู้ร้องเรียกประชุมเองได้ ประเด็นที่แพ้กันบ่อยไม่ใช่เนื้อหาวาระ แต่เป็นวิธีส่งหนังสือเชิญและการลงประกาศที่ไม่ครบขั้นตอน ทำให้มติที่ออกมาถูกโต้แย้งได้ทั้งฉบับ

เส้นทางปกติคือมติที่ประชุมผู้ถือหุ้นแล้วจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงต่อนายทะเบียน หากเสียงไม่พอ ยังมีทางเรียกค่าเสียหายจากการทำหน้าที่โดยไม่สุจริตเป็นคดีต่างหาก ก่อนลงมือควรรวบรวมหลักฐานการโยกย้ายเงิน สัญญาที่ทำกับกิจการของตนเอง และรายงานการประชุมที่ขัดกัน เพราะภาระพิสูจน์อยู่ที่ฝ่ายที่กล่าวหา

ตรวจข้อบังคับก่อนว่าหุ้นชนิดนั้นโอนได้อิสระหรือต้องได้รับความยินยอม ถ้าโอนได้อิสระ การไม่ลงชื่อในสมุดทะเบียนไม่ทำให้การซื้อขายเป็นโมฆะ ผู้รับโอนฟ้องบังคับให้จดแจ้งได้ พร้อมขอคุ้มครองชั่วคราวห้ามออกเสียงในระหว่างคดี สิ่งที่ต้องเก็บให้ครบคือสัญญาโอน หลักฐานการชำระราคา และใบหุ้นตัวจริง

เหตุที่ใช้ได้บ่อยคือเชิญประชุมไม่ถูกวิธี องค์ประชุมไม่ครบ นับคะแนนผิด หรือมติออกนอกวาระที่แจ้งไว้ กรอบเวลาในการยื่นสั้นมากและนับจากวันลงมติ ไม่ใช่วันที่เพิ่งรู้เรื่อง จึงควรยื่นคำร้องคัดค้านไว้ก่อนแล้วจึงค่อยสืบรายละเอียด มิฉะนั้นสิทธิจะหมดไปทั้งที่เนื้อหามีมูล

ทางออกที่เร็วที่สุดคือกลไกในสัญญา เช่น เสนอราคาซื้อขายกันเองแบบผู้เสนอต้องยอมขายในราคาเดียวกัน หรือให้บุคคลที่สามประเมินราคาแล้วฝ่ายหนึ่งซื้ออีกฝ่ายออก หากไม่มีข้อตกลงไว้ ทางเลือกที่เหลือคือไกล่เกลี่ยโดยมีผู้ประเมินร่วม หรือร้องขอเลิกบริษัทเพราะบริหารต่อไม่ได้ ซึ่งเสียมูลค่ากิจการมากที่สุด

ถ้าโครงสร้างนั้นเข้าลักษณะถือหุ้นแทนคนต่างชาติ ทั้งสองฝ่ายมีความเสี่ยงตามกฎหมายประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว การนำเอกสารภายในมาใช้ต่อรองจึงย้อนกลับมาทำร้ายผู้ต่างชาติเองได้ ทางที่ปลอดภัยกว่าคือปรับโครงสร้างให้ถูกต้องด้วยใบอนุญาตหรือสิทธิตามสนธิสัญญาก่อน แล้วจึงเจรจาเรื่องส่วนแบ่ง

เราเริ่มจากอ่านข้อบังคับ สัญญาระหว่างผู้ถือหุ้น และงบสามปีย้อนหลัง เพื่อประเมินว่าจุดแข็งอยู่ที่เสียงข้างมาก ที่ตัวเลข หรือที่ขั้นตอนที่อีกฝ่ายทำพลาด แล้วเสนอลำดับการเดินหมากพร้อมประมาณการค่าใช้จ่ายแต่ละทาง ทีมกฎหมายและผู้สอบบัญชีทำงานร่วมโต๊ะเดียวกัน ลูกความจึงไม่ต้องแปลตัวเลขให้ทนายฟังเอง