หน้าที่รายงานตัวและการรักษาสถานะคนต่างชาติ

เป็นการแจ้งที่อยู่ปัจจุบันของคนต่างชาติที่พำนักต่อเนื่องในไทยครบกำหนดรอบ ตาม พ.ร.บ.คนเข้าเมือง มาตรา 37(5) ไม่ใช่การต่ออายุการอยู่ และไม่ทำให้ได้วันเพิ่ม ยื่นที่สำนักงานได้ตั้งแต่ 15 วันก่อนถึงกำหนดจนถึง 7 วันหลังครบกำหนด ส่วนช่องทางออนไลน์ยื่นได้ภายใน 15 วันก่อนครบกำหนด นับรอบจากวันที่เข้ามาหรือวันที่รายงานครั้งล่าสุด ถ้าออกนอกประเทศแล้วกลับเข้ามาใหม่ รอบจะเริ่มนับใหม่จากวันเข้าครั้งนั้น

ทำได้ด้วยตนเองที่สำนักงานตรวจคนเข้าเมืองในเขตที่พัก มอบอำนาจให้ผู้อื่นไปยื่นพร้อมหนังสือมอบอำนาจ ส่งทางไปรษณีย์ลงทะเบียนโดยต้องถึงก่อนกำหนด หรือยื่นผ่านระบบออนไลน์ในช่วงเวลาที่ระบบเปิดรับ ทางที่ปลอดภัยที่สุดคือยื่นล่วงหน้าและเก็บใบรับที่มีกำหนดรอบถัดไปติดไว้ในหนังสือเดินทาง

ถ้าไปแจ้งเองหลังพ้นกำหนด โดยทั่วไปถูกปรับ 2,000 บาท ถ้าถูกจับกุมก่อนแจ้งเอง ตามข้อมูลของ บก.ตม.1 ปรับ 5,000 บาท และปรับเพิ่มอีกไม่เกินวันละ 200 บาทจนกว่าจะปฏิบัติให้ถูกต้องตามมาตรา 76 พ.ร.บ.คนเข้าเมือง พ.ศ. 2522 ควรตรวจอัตราที่ใช้กับสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองในวันนั้น สิ่งที่ต้องระวังกว่าค่าปรับคือประวัติการไม่ปฏิบัติตามที่ถูกบันทึกไว้ เพราะมีผลต่อการพิจารณาคำขออยู่ต่อในรอบถัดไป

คนละหน้าที่และคนละผู้มีหน้าที่ การแจ้งที่พักเป็นหน้าที่ของเจ้าบ้าน ผู้ครอบครองเคหะสถาน หรือผู้จัดการโรงแรม ที่ต้องแจ้งเมื่อรับคนต่างชาติเข้าพัก ส่วนการรายงานตัวเป็นหน้าที่ของคนต่างชาติเอง ผู้เช่าคอนโดจึงควรตรวจให้แน่ใจว่าเจ้าของห้องแจ้งแล้ว เพราะเอกสารนี้ถูกขอในขั้นตอนอื่นอีกหลายจุด

ในทางปฏิบัติของหลายพื้นที่ การกลับเข้ามาจากต่างประเทศทำให้ต้องมีการแจ้งที่พักครั้งใหม่ ส่วนการไปพักที่อื่นในประเทศชั่วคราวโดยยังคงที่พักหลักเดิม มักไม่ต้องแจ้งซ้ำหากกลับมาที่เดิม แนวปฏิบัติต่างกันตามสำนักงาน จึงควรถามสำนักงานที่ดูแลพื้นที่ของตนก่อนเดินทางยาว

เพราะการอยู่ต่อที่ได้รับอนุญาตไว้จะสิ้นผลเมื่อออกนอกประเทศ ถ้าไม่มีเอกสารอนุญาตกลับเข้ามา วันที่เหลืออยู่จะหายไปทั้งหมด และต้องเริ่มขอเข้าใหม่ตั้งแต่ต้น คนที่ถือใบอนุญาตทำงานได้รับผลกระทบหนักที่สุด เพราะใบอนุญาตทำงานผูกกับสถานะการอยู่ที่เพิ่งเสียไป

ดูจำนวนเที่ยวบินที่จะออกนอกประเทศก่อนวันสิ้นอายุการอยู่ต่อ ถ้าออกมากกว่าหนึ่งครั้งในรอบนั้น แบบหลายครั้งคุ้มกว่าและลดความเสี่ยงจากการลืมขอรอบใหม่ ผู้ที่เดินทางเพื่อธุรกิจเป็นประจำมักเลือกแบบหลายครั้งพร้อมกับวันที่ต่ออายุการอยู่เลยในคราวเดียว

ค่าปรับวันละ 500 บาท สูงสุด 20,000 บาท (มาตรา 81) ส่วนการห้ามเข้าประเทศตามประกาศกระทรวงมหาดไทย พ.ศ. 2558 กำหนดระยะห้ามเข้าตามความยาวของการอยู่เกิน หากมอบตัวเองระยะห้ามมีตั้งแต่ 1 ปี (อยู่เกินกว่า 90 วัน) ไล่เป็น 3, 5 และ 10 ปี (อยู่เกินกว่า 5 ปี) หากถูกจับกุมระยะห้ามคือ 5 ปี (อยู่เกินไม่ถึง 1 ปี) หรือ 10 ปี (ตั้งแต่ 1 ปีขึ้นไป) การอยู่เกินยังทำให้คำขอสถานะอื่นในอนาคตยากขึ้นอย่างชัดเจน

ผู้ที่ได้รับอนุญาตให้อยู่ต่อซึ่งย้ายที่พักต้องแจ้งภายใน 24 ชั่วโมงตามมาตรา 37 และเจ้าบ้าน เจ้าของ ผู้ครอบครองที่พัก หรือผู้จัดการโรงแรมแห่งใหม่ต้องแจ้งที่พัก (ตม.30) ภายใน 24 ชั่วโมงนับแต่เข้าพักตามมาตรา 38 และการแจ้งนี้ไม่แทนการรายงานตัวตามรอบ คนที่ย้ายคอนโดแล้วยังใช้ที่อยู่เดิมในเอกสารมักเจอปัญหาตอนต่ออายุ เพราะเจ้าหน้าที่ตรวจสอบที่พักจริงไม่พบผู้ยื่น

การอยู่ต่อที่ได้จากการทำงานผูกกับนายจ้างนั้น เมื่อการจ้างสิ้นสุด นายจ้างมีหน้าที่แจ้งการออกจากงาน และคนต่างชาติจะเหลือเวลาอยู่ในไทยอีกช่วงสั้นเพื่อจัดการเรื่องต่อไป การเปลี่ยนไปทำงานที่ใหม่ต้องดำเนินการเอกสารให้ต่อเนื่อง ไม่ใช่แค่เริ่มงานที่บริษัทใหม่แล้วค่อยแก้เอกสารทีหลัง

กรณีวีซ่าเกษียณ (อายุ 50 ปีขึ้นไป) ใช้เงินฝากธนาคารไทยไม่น้อยกว่า 800,000 บาท คงไว้ 2 เดือนก่อนยื่นและ 3 เดือนหลังได้รับอนุญาต จากนั้นถอนได้แต่ต้องคงเหลือไม่น้อยกว่า 400,000 บาท หรือรายได้ไม่น้อยกว่า 65,000 บาทต่อเดือนที่มีหนังสือรับรอง หรือรวมกันไม่น้อยกว่า 800,000 บาทต่อปี จุดที่พลาดบ่อยคือถอนเงินลงต่ำกว่าเกณฑ์ในช่วงที่ต้องคงยอด ทำให้สเตทเมนต์รอบถัดไปไม่ผ่าน

เก็บใบรับรายงานตัวทุกรอบ หลักฐานการแจ้งที่พัก สำเนาสัญญาเช่าและทะเบียนบ้านของที่พัก สลิปเงินเดือนกับหลักฐานการนำส่งภาษีและประกันสังคม และแผนที่ที่พักพร้อมภาพถ่ายหน้าที่พัก ชุดนี้ครอบคลุมสิ่งที่ถูกขอเกือบทุกครั้ง และทำให้ไม่ต้องเร่งหาเอกสารในสัปดาห์สุดท้าย