ภาษีหัก ณ ที่จ่าย ใช้อัตราไหน ยื่นแบบใด และแก้ผิดพลาดอย่างไร

หน้าที่มาจากสองฐาน ฐานแรกคือมาตรา 50 ซึ่งให้ผู้จ่ายเงินได้บางประเภท รวมถึงบุคคลธรรมดาที่จ่ายเงินเดือน หักภาษีตามที่กฎหมายกำหนด ฐานที่สองคือมาตรา 3 เตรส และคำสั่ง ท.ป.4/2528 ซึ่งกำหนดให้นิติบุคคลและผู้จ่ายตามรายชื่อในคำสั่งหักเมื่อจ่ายค่าบริการ ค่าจ้างทำของ ค่าเช่า ค่าโฆษณา ค่าขนส่ง หรือค่าวิชาชีพ ตามเกณฑ์ขั้นต่ำและข้อยกเว้นในคำสั่ง บุคคลธรรมดาที่จ่ายค่าบริการเพื่อใช้ส่วนตัวโดยทั่วไปไม่อยู่ในฐานที่สอง จุดที่พลาดกันบ่อยคือเข้าใจว่าหน้าที่อยู่กับผู้รับเงิน ความจริงมาตรา 54 ให้ผู้จ่ายที่ไม่หักต้องรับผิดร่วมในภาษีที่ขาด

ค่าบริการและค่าจ้างทำของทั่วไปใช้สามในร้อย ค่าเช่าอสังหาริมทรัพย์ห้าในร้อย ค่าโฆษณาสองในร้อย ค่าขนส่งหนึ่งในร้อย ค่าวิชาชีพอิสระสามในร้อยสำหรับนิติบุคคล เงินปันผลสิบในร้อย ส่วนดอกเบี้ยที่จ่ายให้นิติบุคคลทั่วไปหนึ่งในร้อย อัตราเหล่านี้เป็นอัตราปกติ ในช่วงปี 2569–2570 กฎกระทรวงลดอัตราเหลือหนึ่งในร้อยให้เงินได้ที่เข้าเงื่อนไขซึ่งหักและนำส่งผ่านระบบ e-Withholding Tax ของธนาคาร ถ้าเนื้องานเป็นลูกผสม ต้องแยกมูลค่าตามสัญญาแล้วหักตามลักษณะของแต่ละส่วน

จ่ายให้บุคคลธรรมดาใช้แบบ ภ.ง.ด.3 จ่ายให้นิติบุคคลในไทยใช้ ภ.ง.ด.53 จ่ายเงินเดือนใช้ ภ.ง.ด.1 และจ่ายออกต่างประเทศใช้ ภ.ง.ด.54 ทั้งหมดยื่นภายในวันที่เจ็ดของเดือนถัดไป หากยื่นผ่านระบบอินเทอร์เน็ตจะได้ขยายเวลาเพิ่มอีกแปดวัน ยอดในแบบต้องผูกกับรายการจ่ายในสมุดรายวันได้ทุกบรรทัด

ออกให้ผู้รับเงินทันทีในวันที่จ่าย โดยระบุเลขผู้เสียภาษีทั้งสองฝ่าย ประเภทเงินได้ จำนวนเงินก่อนหัก จำนวนที่หัก และเลขลำดับที่ตรงกับทะเบียนของบริษัท แบบหนังสือรับรองตามมาตรา 50 ทวิ มีฉบับที่ 1 ให้ผู้ถูกหักใช้แนบแบบแสดงรายการ และฉบับที่ 2 ให้ผู้ถูกหักเก็บไว้เป็นหลักฐาน ทั้งสองฉบับจึงส่งให้ผู้รับเงิน ส่วนผู้จ่ายเก็บสำเนาไว้ในแฟ้มของตน ผู้รับใช้เอกสารนี้เป็นเครดิตภาษี ถ้าออกช้าหรือข้อมูลไม่ครบ ผู้รับจะทวงและงานเก็บเงินของคุณจะสะดุด

ค่าสิทธิและค่าลิขสิทธิ์ตามกฎหมายภายในหักสิบห้าในร้อย เงินปันผลสิบในร้อย ค่าบริการที่ผู้รับไม่มีสถานประกอบการถาวรในไทยมักหักสิบห้าในร้อยเช่นกัน แต่อนุสัญญาภาษีซ้อนอาจลดอัตราหรือยกเว้นได้ เงื่อนไขคือมีหนังสือรับรองถิ่นที่อยู่ทางภาษีของผู้รับ และเนื้องานเข้านิยามที่อนุสัญญากำหนดจริง

ถ้าจ่ายเพื่อได้สิทธิใช้งานหรือดัดแปลงโปรแกรม มักถือเป็นค่าสิทธิและต้องหักภาษี แต่ถ้าเป็นการเช่าใช้ความจุประมวลผลหรือพื้นที่เก็บข้อมูลแบบมาตรฐานที่ไม่ได้ให้สิทธิในตัวโปรแกรม จะเข้าลักษณะค่าบริการ ต้องอ่านข้อสัญญาการอนุญาตให้ใช้จริงก่อนสรุป เพราะชื่อใบแจ้งหนี้ไม่ได้กำหนดผลทางภาษี

ทางปฏิบัติคือออกภาษีให้แทนโดยคำนวณกลับจากยอดสุทธิ ทำให้ต้นทุนจริงสูงกว่าราคาในใบแจ้งหนี้ มาตรา 39 ถือว่าภาษีที่ผู้อื่นออกแทนเป็นเงินได้ของผู้รับด้วย ฐานภาษีจึงต้องคำนวณแบบบวกกลับ ส่วนจะนำภาษีที่ออกแทนไปเป็นรายจ่ายได้หรือไม่ ต้องดูว่าสัญญากำหนดให้ผู้จ่ายรับภาระและมีหลักฐานการนำส่งครบ ไม่ควรสรุปว่าหักได้ทุกกรณี ควรเขียนข้อตกลงเรื่องภาระภาษีไว้ในสัญญาตั้งแต่ต้น เพื่อไม่ต้องมาต่อรองกันตอนถึงกำหนดชำระ

แก้ได้ด้วยการยื่นแบบเพิ่มเติมและนำส่งส่วนต่างพร้อมเงินเพิ่มตามมาตรา 27 อัตราร้อยละ 1.5 ต่อเดือนหรือเศษของเดือน ยิ่งยื่นเองก่อนถูกเรียกตรวจ ภาระก็ยิ่งน้อย จากนั้นจึงไปเรียกคืนจากผู้รับตามสัญญา ลำดับสำคัญคือนำส่งรัฐให้ครบก่อน แล้วค่อยจัดการเรื่องภายในระหว่างคู่สัญญา

กรณีเงินยังอยู่ที่ผู้จ่าย ให้จ่ายส่วนที่หักเกินคืนผู้รับและออกหนังสือรับรองฉบับที่ถูกต้องแทนฉบับเดิม แต่ถ้านำส่งแล้ว ทางปกติคือผู้ถูกหักนำภาษีที่ถูกหักทั้งจำนวนไปเป็นเครดิตในแบบแสดงรายการประจำปีของตน แล้วขอคืนส่วนที่เกินตามขั้นตอนการคืนภาษี โดยมาตรา 63 ให้ยื่นคำร้องภายในสามปีนับแต่วันสุดท้ายของกำหนดยื่นแบบ ผู้จ่ายไม่ควรหักกลบกับเดือนถัดไปเอง และการยื่นแบบเพิ่มเติมใช้สำหรับนำส่งขาด ไม่ได้มีไว้ลดยอดที่นำส่งไปแล้ว

กระทบสามด้าน คือยอดหักตามแบบรายเดือนทั้งสิบสองเดือน ยอดรายจ่ายตามประเภทในงบกำไรขาดทุน และยอดในหนังสือรับรองที่ออกไป ทั้งสามชุดควรอธิบายความต่างได้ทุกบาท เพราะเจ้าพนักงานมักเริ่มการตรวจจากช่องว่างระหว่างรายจ่ายค่าบริการกับฐานที่นำมาหักภาษี

โดยหลักการหักเมื่อยอดต่อครั้งถึงเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดไว้ที่หนึ่งพันบาท แต่ถ้าเป็นสัญญาต่อเนื่องเช่นค่าเช่ารายเดือนหรือค่าบริการรายเดือน ให้พิจารณามูลค่ารวมตามสัญญาไม่ใช่ยอดรายครั้ง การซอยจ่ายให้ต่ำกว่าเกณฑ์เพื่อเลี่ยงการหักเป็นสิ่งที่การตรวจสอบมองออกได้ไม่ยาก

ได้ครับ เราวางผังการจัดประเภทเงินได้ให้ทีมจัดซื้อใช้ได้เอง ตั้งค่าเอกสารและเลขลำดับในระบบบัญชี ยื่นแบบทุกเดือนตามกำหนด ตรวจสิทธิอนุสัญญาก่อนจ่ายออกต่างประเทศ และกระทบยอดปลายปีให้พร้อมรับการตรวจ ประสบการณ์ยาวนานทำให้เราบอกได้ล่วงหน้าว่าสัญญาแบบไหนจะกลายเป็นประเด็นในภายหลัง