ถูกฟ้องคดี ต้องทำอะไรบ้าง

อ่านวันที่ปิดหมายหรือวันที่รับหมายให้แม่นยำ เพราะกำหนดยื่นคำให้การนับจากวันนั้น ถ่ายเอกสารทั้งชุดเก็บไว้และตรวจดูว่าศาลใดมีอำนาจรับคดี แล้วรีบนำหมายไปให้ทนายดูโดยเร็วที่สุดเพื่อประเมินข้อต่อสู้

ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง จำเลยต้องยื่นคำให้การภายในสิบห้าวันนับแต่ได้รับหมาย เว้นแต่ศาลกำหนดเป็นอย่างอื่นในหมายเรียก หากที่อยู่ไม่อยู่ในเขตศาลอาจมีการขยายเวลาให้ ควรยื่นคำร้องขอขยายก่อนวันครบกำหนดหากยังเตรียมเอกสารไม่ทัน

ศาลจะถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การและอาจพิจารณาชี้ขาดคดีไปฝ่ายเดียวตามคำฟ้องของโจทก์ จำเลยยังมีสิทธิยื่นคำร้องขอพิจารณาคดีใหม่ภายในเวลาที่กฎหมายกำหนดหากมีเหตุสมควรที่ไม่ได้ยื่นทันเวลา แต่โอกาสชนะย่อมน้อยกว่าการต่อสู้ตั้งแต่ต้น

ดูจากทุนทรัพย์ที่เรียกร้องและภูมิลำเนาของจำเลยหรือสถานที่มูลคดีเกิด คดีทุนทรัพย์ไม่เกินเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดขึ้นศาลแขวง ส่วนคดีทุนทรัพย์สูงกว่านั้นขึ้นศาลจังหวัดหรือศาลแพ่ง หากเห็นว่าศาลที่รับฟ้องไม่มีเขตอำนาจ จำเลยยกเป็นข้อต่อสู้ในคำให้การได้

อายุความแตกต่างกันตามประเภทมูลหนี้ เช่น หนี้ทั่วไปสิบปี ละเมิดหนึ่งปีนับแต่รู้ตัวผู้ทำละเมิด เช็คหนึ่งปี ตรวจวันที่มูลหนี้เกิดกับวันที่ยื่นฟ้องให้ตรงกับประเภทหนี้ หากพ้นกำหนดแล้ว จำเลยต้องยกอายุความขึ้นต่อสู้เองในคำให้การ มิฉะนั้นศาลจะไม่หยิบยกให้

ศาลไทยส่งเสริมให้คู่ความไกล่เกลี่ยก่อนเข้าสู่กระบวนพิจารณาเต็มรูปแบบ และมักนัดพร้อมในวันแรกที่ทั้งสองฝ่ายมาศาล การไม่มาศาลตามนัดโดยไม่มีเหตุอาจถูกมองไม่ดีต่อรูปคดี แม้ไกล่เกลี่ยไม่สำเร็จ คดีก็เดินหน้าสู่การชี้สองสถานตามปกติ

ได้ หากคำฟ้องแย้งเกี่ยวข้องกับคำฟ้องเดิม จำเลยยื่นฟ้องแย้งพร้อมคำให้การภายในกำหนดเวลาเดียวกัน ศาลจะพิจารณารวมกันไปในคดีเดียว ทำให้ประหยัดเวลาและค่าใช้จ่ายกว่าการแยกฟ้องใหม่ทีหลัง

ยกข้อต่อสู้เรื่องฟ้องซ้ำหรือดำเนินกระบวนพิจารณาซ้ำตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง โดยต้องแสดงว่าคู่ความ ประเด็น และมูลคดีเป็นเรื่องเดียวกันกับคดีที่ถึงที่สุดแล้ว หากศาลเห็นด้วยจะมีคำสั่งจำหน่ายคดีออกจากสารบบโดยไม่ต้องสืบพยานใหม่

กรมบังคับคดีจะมีหมายอายัดส่งไปยังนายจ้างตามสัดส่วนที่กฎหมายกำหนด โดยเว้นส่วนที่จำเป็นต่อการดำรงชีพไว้ให้ลูกหนี้ หากเห็นว่าจำนวนที่อายัดไม่ถูกต้องหรือได้ชำระบางส่วนแล้ว ยื่นคำร้องต่อเจ้าพนักงานบังคับคดีเพื่อขอปรับยอด และอาจเจรจาผ่อนชำระกับเจ้าหนี้เพื่อขอถอนการอายัด

โจทก์ต้องขอให้ศาลออกหมายบังคับคดีก่อน แล้วเจ้าพนักงานบังคับคดีจะสืบทรัพย์ อายัดบัญชีธนาคาร อายัดเงินเดือน หรือยึดทรัพย์สินเพื่อขายทอดตลาดตามลำดับ ลูกหนี้เจรจาขอผ่อนชำระกับเจ้าหนี้ได้ทุกขั้นตอน และการยื่นคำร้องประนอมหนี้ก่อนการยึดทรัพย์มักได้รับการพิจารณา

ต้องยื่นอุทธรณ์ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ศาลชั้นต้นอ่านคำพิพากษา เว้นแต่มีเหตุขอขยายที่ศาลอนุญาต คำอุทธรณ์ต้องระบุข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายที่คัดค้านคำพิพากษาให้ชัดเจน มิใช่เพียงกล่าวว่าไม่เห็นด้วย

ศาลมีอำนาจสั่งให้ฝ่ายแพ้คดีชดใช้ค่าฤชาธรรมเนียมและค่าทนายความตามอัตราที่กฎหมายกำหนดเป็นขั้นบันได ซึ่งมักต่ำกว่าค่าใช้จ่ายจริงที่เสียไป การขอคืนเต็มจำนวนตามที่จ่ายจริงไม่ใช่หลักปฏิบัติทั่วไปของศาลไทย

คดีลักษณะนี้มักเข้าข่ายคดีผู้บริโภคซึ่งมีกระบวนพิจารณาที่เอื้อต่อฝ่ายที่มีอำนาจต่อรองน้อยกว่า เช่น ภาระการพิสูจน์บางส่วนตกแก่ผู้ประกอบธุรกิจ และศาลมักตรวจสอบดอกเบี้ยหรือเบี้ยปรับที่สูงเกินสมควรเอง แม้จำเลยไม่ได้หยิบยกขึ้นก็ตาม

หมายเรียกและสำเนาคำฟ้องฉบับเต็ม สัญญาหรือเอกสารที่เกี่ยวข้องกับมูลหนี้ หลักฐานการชำระเงินถ้ามี บัตรประชาชนหรือหนังสือรับรองนิติบุคคล และรายละเอียดข้อโต้แย้งตามความเข้าใจของจำเลยเอง ยิ่งให้ข้อมูลครบเร็วเท่าไร ทนายยิ่งวางแนวต่อสู้ได้ตรงจุด

ทำได้ตลอดเวลา แม้คดีจะขึ้นสู่ศาลแล้วก็ตาม หากตกลงกันได้ ควรทำเป็นสัญญาประนีประนอมยอมความและแจ้งศาลเพื่อให้บันทึกเป็นส่วนหนึ่งของคำพิพากษาตามยอม ซึ่งมีผลบังคับเช่นเดียวกับคำพิพากษาทั่วไปและช่วยลดขั้นตอนที่เหลือทั้งหมด

ต้องส่งหมายผ่านช่องทางที่กระทรวงยุติธรรมหรือสถานทูตกำหนด ซึ่งใช้เวลานานกว่าการส่งภายในประเทศมาก บางกรณีศาลอนุญาตให้ส่งทางไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับระหว่างประเทศแทน หากจำเลยมีตัวแทนหรือทนายในไทยอยู่แล้ว การแต่งตั้งให้รับหมายแทนช่วยย่นระยะเวลาได้มาก

เจ้าของที่แท้จริงยื่นคำร้องขัดทรัพย์ต่อศาลที่ออกหมายบังคับคดี พร้อมหลักฐานแสดงกรรมสิทธิ์ เช่น ใบเสร็จ สัญญาซื้อขาย หรือทะเบียนที่ระบุชื่อผู้ร้อง ต้องยื่นก่อนการขายทอดตลาดเสร็จสิ้น มิฉะนั้นสิทธิเรียกคืนทรัพย์อาจเปลี่ยนเป็นการเรียกร้องมูลค่าแทน

ได้ จำเลยยื่นคำร้องคัดค้านคำสั่งคุ้มครองชั่วคราว โดยแสดงว่าไม่มีเหตุจำเป็นเร่งด่วนหรือโจทก์ไม่มีพยานหลักฐานเพียงพอตามที่กฎหมายกำหนด หรือเสนอหลักประกันทดแทนเพื่อขอให้ปล่อยทรัพย์ที่ถูกอายัดคืน ศาลจะนัดไต่สวนคำร้องนี้แยกจากการพิจารณาคดีหลัก

จัดทำบัญชีระบุพยานยื่นต่อศาลภายในกำหนดก่อนวันนัด ระบุทั้งพยานบุคคลและพยานเอกสารให้ครบ เตรียมคำเบิกความล่วงหน้าเป็นลายลักษณ์อักษรตามที่ศาลกำหนดในบางประเภทคดี และซักซ้อมกับพยานให้เข้าใจลำดับคำถามก่อนขึ้นเบิกความจริง

ศาลมีอำนาจสั่งคืนค่าขึ้นศาลบางส่วนตามสัดส่วนของขั้นตอนที่ยังไม่ได้ดำเนินไป เช่น ถอนฟ้องก่อนสืบพยานมักได้คืนมากกว่าถอนหลังสืบพยานเสร็จแล้ว จำนวนที่คืนจริงขึ้นอยู่กับดุลพินิจของศาลแต่ละคดี

สองคดีเดินคู่กันได้และมีมาตรฐานการพิสูจน์ต่างกัน คดีอาญาต้องพิสูจน์จนปราศจากข้อสงสัยตามสมควรส่วนคดีแพ่งใช้น้ำหนักพยานหลักฐานที่หนักกว่า ผลของคดีอาญาที่ยกฟ้องไม่ได้แปลว่าคดีแพ่งจะแพ้หรือชนะโดยอัตโนมัติ จึงต้องวางแนวต่อสู้แยกกันทั้งสองคดี

ตรวจสอบว่าประโยชน์ของจำเลยแต่ละรายขัดกันหรือไม่ เพราะถ้าขัดกันควรแยกทนายเพื่อไม่ให้คำแถลงของฝ่ายหนึ่งไปทำร้ายอีกฝ่าย และตรวจว่าความรับผิดเป็นแบบร่วมกันและแทนกันหรือแบ่งสัดส่วนเฉพาะราย เพราะกระทบโดยตรงต่อยอดที่แต่ละคนอาจต้องชดใช้

ตรวจสัญญาว่าจ้างว่ามีเงื่อนไขระบุค่าจ้างไว้อย่างไร และดูว่างานตามสัญญาได้ทำจริงครบถ้วนหรือไม่ หากเห็นว่าการเรียกเก็บสูงเกินสมควรเมื่อเทียบกับงานที่ทำ สามารถต่อสู้ในชั้นศาลให้ปรับลดตามความเหมาะสมได้เช่นเดียวกับข้อพิพาทค่าจ้างทั่วไป

ได้ ทั้งสองฝ่ายยื่นคำร้องต่อศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชนหรือศูนย์ของศาลที่เกี่ยวข้องเพื่อนัดพบก่อนฟ้อง หากตกลงกันได้ ข้อตกลงนั้นบันทึกเป็นสัญญาประนีประนอมและอาจนำไปขอให้ศาลออกคำบังคับได้โดยไม่ต้องเปิดคดีใหม่ทั้งหมด

ในศาลแขวงจำเลยเดินเรื่องเองได้ตามระเบียบวิธีที่ผ่อนปรนกว่าศาลใหญ่ แต่ความเสี่ยงอยู่ที่การนับวันคลาดเคลื่อนหรือเขียนคำให้การไม่ครบประเด็นสำคัญ ซึ่งแก้ไขย้อนหลังไม่ได้ ทางที่ปลอดภัยกว่าคือให้ทนายตรวจร่างก่อนยื่นแม้จะดำเนินการเองในวันนัด

ศาลไทยรับส่งคำคู่ความและหมายผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ได้เมื่อคู่ความยินยอมหรือได้ลงทะเบียนไว้กับระบบของศาล โดยถือว่าได้รับเมื่อข้อมูลเข้าสู่ระบบของผู้รับตามที่กฎหมายกำหนด ควรตรวจอีเมลและระบบ e-filing สม่ำเสมอเพราะกำหนดเวลานับจากวันที่ระบบแจ้งรับ ไม่ใช่วันที่เปิดอ่านจริง

ทำได้ตลอดเวลาโดยยื่นใบแต่งทนายความฉบับใหม่ต่อศาลและแจ้งถอนทนายเดิมเป็นลายลักษณ์อักษร ทนายคนใหม่ควรขอคัดสำนวนที่ผ่านมาทั้งหมดเพื่อไม่ให้พลาดกำหนดนัดหรือประเด็นที่เคยยกขึ้นแล้ว การเปลี่ยนใกล้วันนัดสืบพยานมีความเสี่ยงที่ศาลอาจไม่เลื่อนนัดให้