แปลเอกสารไทยยื่น ART และศาลออสเตรเลีย: กฎ NAATI ระยะเวลา และพยานหลักฐาน

1) สามชั้นที่ต้องแยกให้ออก: กระทรวง, ART และศาล

ชั้นแรกคือ Department of Home Affairs ซึ่งพิจารณาคำขอวีซ่า ถ้าถูกปฏิเสธหรือยกเลิกวีซ่าและหนังสือแจ้งผลระบุสิทธิทบทวน ชั้นที่สองคือ ART ซึ่งเข้ามาแทน AAT ตั้งแต่ 14 ตุลาคม 2567 ART ทบทวนในเชิงเนื้อหา (merits review) คือพิจารณาใหม่ว่าคำวินิจฉัยที่ถูกต้องหรือเหมาะสมที่สุดคืออะไร และรับพยานหลักฐานใหม่ได้

ชั้นที่สามคือศาล Federal Circuit and Family Court of Australia (Division 2) ซึ่งทบทวนคำวินิจฉัยของ ART ด้านคนเข้าเมือง ศาลระบุในเอกสารคำอธิบายว่าตรวจได้เพียงว่ามี jurisdictional error หรือไม่ ไม่พิจารณาว่าควรได้วีซ่าหรือไม่ ไม่รับข้อเท็จจริงใหม่ เว้นแต่เกี่ยวกับคำถามว่ามีความผิดพลาดทางอำนาจหรือไม่ และออกวีซ่าให้ไม่ได้ หากชนะ ศาลจะส่งเรื่องกลับให้ผู้วินิจฉัยพิจารณาใหม่ อุทธรณ์ต่อจากนั้นไปยัง Federal Court

ผลในทางปฏิบัติคือ ทะเบียนสมรส หนังสือรับรองการทำงาน หรือหลักฐานความสัมพันธ์ที่แปลใหม่หลัง ART ตัดสินแล้ว มักไม่ช่วยในชั้นศาล เพราะศาลไม่ได้พิจารณาข้อเท็จจริงซ้ำ เอกสารไทยที่ต้องการให้ผู้พิจารณาเห็นจึงต้องอยู่ในสำนวนของ ART

• FCFCOA — Review of Migration Decisions by the Court (Division 2)
• Administrative Review Tribunal Act 2024 (Federal Register of Legislation)

2) กฎคำแปลของ ART: ข้อ 2.15A และ 6.2

Common Procedures Practice Direction 2026 ลงวันที่ 27 มกราคม 2569 มีผลตั้งแต่ 2 มีนาคม 2569 และใช้กับคำขอทุกเรื่องไม่ว่ายื่นก่อนหรือหลังวันนั้น ข้อ 2.15A กำหนดว่าเอกสารใดที่ยื่นต่อ ART และไม่ได้เป็นภาษาอังกฤษ ต้องแนบคำแปลภาษาอังกฤษที่ NAATI รับรอง (NAATI certified translation) ข้อ 6.2 (c) ซ้ำหลักเดียวกันสำหรับพยานหลักฐาน และระบุว่า ART อาจไม่รับพยานหลักฐานที่ไม่ใช่ภาษาอังกฤษหากไม่มีคำแปลรับรอง

ข้อนี้ทำให้คำแปลโดยญาติ เพื่อน ตัวแทน หรือคำแปลจากโปรแกรมแปลภาษาและ AI ไม่เข้าเงื่อนไข แม้เนื้อหาจะถูกต้องก็ตาม คำแปล NAATI certified จะมีตราประทับของผู้แปลที่ระบุชื่อ เลขผู้ประกอบวิชาชีพ คู่ภาษา และตรวจสอบสถานะได้ผ่านช่องทางของ NAATI ถ้าผู้แปลรับรองเฉพาะภาษาอังกฤษเป็นไทย ไม่ครอบคลุมทิศทางไทยเป็นอังกฤษ ต้องดูคู่ภาษาบนตราให้ตรง

ข้อ 6.2A กำหนดว่า เว้นแต่มีคำสั่งเป็นอย่างอื่น เอกสารที่คู่ความจะใช้ในการพิจารณาต้องส่งถึง ART อย่างน้อย 7 วันปฏิทินก่อนวันนัด และข้อ 6.3 ให้ ART เรียกผู้จัดทำเอกสารมาให้ถ้อยคำได้หากรับเอกสารนั้นไม่ได้โดยไม่ฟังผู้จัดทำ คำแปลที่ส่งช้าหรือแปลไม่ครบจึงเสี่ยงทั้งเรื่องเวลาและน้ำหนัก

• ART — Common Procedures Practice Direction 2026 (PDF)
• NAATI — Certification

3) ระยะเวลาและค่าธรรมเนียมในชั้น ART

Migration, Protection and Character Practice Direction 2026 ข้อ 2.11 กำหนดให้ยื่นขอทบทวนคำวินิจฉัยด้านคนเข้าเมืองหรือการคุ้มครองภายใน 28 วันนับจากวันที่ถือว่าได้รับแจ้งคำวินิจฉัยตามมาตรา 379C ของ Migration Act หรือภายใน 14 วันหากอยู่ในสถานกักตัวคนเข้าเมือง และข้อ 2.12 ระบุว่า ART ขยายเวลานี้ไม่ได้ วันที่ "ถือว่าได้รับแจ้ง" อาจไม่ใช่วันที่เปิดอีเมล จึงควรนับจากหนังสือแจ้งผลและปรึกษาผู้มีใบอนุญาตทันที

งานแปลจึงต้องวางแผนสองช่วง ช่วงแรกคือก่อนยื่นคำขอ ซึ่งต้องการเพียงเอกสารที่จำเป็นต่อการยื่นให้ทันกำหนด ช่วงที่สองคือหลังยื่นและก่อนวันนัด ซึ่งเป็นเวลาที่ควรแปลหลักฐานไทยฉบับเต็มให้ส่งได้ภายในกรอบ 7 วันก่อนนัด

หน้าค่าธรรมเนียมของ ART ณ วันที่ตรวจ ระบุค่าคำขอทบทวนคำวินิจฉัยตาม Part 5 ของ Migration Act ที่ 3,727 ดอลลาร์ออสเตรเลีย ลดได้ร้อยละ 50 กรณีมีความยากลำบากทางการเงิน และตามข้อ 2.6 ของแนวปฏิบัติ ผู้ขอลดต้องชำระอย่างน้อยครึ่งหนึ่งและยื่นขอลดภายในระยะเวลายื่นคำขอ คำวินิจฉัยด้านคุณสมบัติทางความประพฤติ (character) ใช้ค่าธรรมเนียมมาตรฐานและมีกำหนดเวลาเฉพาะที่สั้นกว่า

• ART — Migration, Protection and Character Practice Direction 2026 (compilation)
• ART — Fees

4) จัดชุดคำแปลเอกสารไทยให้ผู้พิจารณาอ่านได้ทันที

ผู้พิจารณาของ ART อ่านเอกสารจำนวนมากในเวลาจำกัด ชุดเอกสารที่ดีควรวางสำเนาต้นฉบับภาษาไทยคู่กับคำแปลทีละฉบับ ใส่เลขหน้าต่อเนื่อง และมีรายการเอกสารที่ระบุว่าแต่ละฉบับใช้พิสูจน์ประเด็นใดในหนังสือปฏิเสธ

• •แปลทั้งฉบับ รวมตราประทับ ลายมือชื่อ หมายเหตุท้ายทะเบียน และข้อความบนด้านหลังเอกสาร ไม่ตัดเฉพาะส่วนที่คิดว่าเกี่ยวข้อง
• •แปลงปี พ.ศ. เป็น ค.ศ. โดยระบุทั้งสองแบบ และใช้ชื่อสะกดตามหนังสือเดินทางทุกจุด หากชื่อในเอกสารไทยเคยเปลี่ยน ให้แนบหนังสือสำคัญการเปลี่ยนชื่อพร้อมคำแปล
• •ภาพแชต LINE หรือข้อความโซเชียลมีเดียที่เป็นภาษาไทย ถือเป็นเอกสารที่ไม่ใช่ภาษาอังกฤษเช่นกัน ควรคัดเฉพาะชุดที่พิสูจน์ประเด็น ระบุวันที่และผู้ส่ง แล้วแปลส่วนที่ยื่นให้ครบ
• •หนังสือรับรองจากนายจ้าง โรงเรียน หรือโรงพยาบาลไทย ควรมีหัวกระดาษ ผู้ลงนาม ตำแหน่ง และช่องทางติดต่อ เพราะ ART อาจต้องการตรวจหรือเรียกผู้จัดทำมาให้ถ้อยคำตามข้อ 6.3
• •เอกสารไทยที่หมดอายุหรือออกนานแล้ว เช่น ทะเบียนบ้านหรือหนังสือรับรองสถานะ ควรขอฉบับปัจจุบันก่อนแปล เพื่อไม่ต้องแปลซ้ำ

5) ล่ามในการพิจารณาของ ART

ข้อ 2.25–2.32 ของแนวปฏิบัติให้คู่ความขอล่ามได้ และควรขอโดยเร็วที่สุด พร้อมระบุภาษาหรือภาษาถิ่นที่ต้องการ เมื่อ ART เห็นว่าต้องใช้ล่าม ART จะจัดล่ามอิสระที่ได้รับการรับรองจาก NAATI หากมี ตัวแทน ญาติ และเพื่อนโดยทั่วไปทำหน้าที่ล่ามไม่ได้ และหากไม่พอใจคุณภาพการล่าม ต้องแจ้ง ART ทันทีระหว่างการพิจารณา

การแจ้งทันทีมีผลต่อชั้นศาลด้วย ถ้าภายหลังจะโต้แย้งว่าการล่ามผิดพลาดทำให้เสียความเป็นธรรม การที่ไม่ได้ทักท้วงในวันพิจารณาอาจถูกนำมาพิจารณาประกอบ ผู้พูดภาษาไทยถิ่น เช่น อีสานหรือคำเมือง ที่สื่อสารภาษาไทยกลางได้ไม่คล่อง ควรระบุให้ชัดตั้งแต่ตอนขอล่าม

6) ชั้นศาล: 35 วัน และคำแปลที่ศาลยังต้องใช้

ศาล FCFCOA ระบุว่าต้องยื่นคำขอทบทวนทางกฎหมาย (judicial review) ภายใน 35 วันนับจากวันที่ ART มีคำวินิจฉัยด้านคนเข้าเมือง หากยื่นช้า ศาลมีดุลพินิจขยายเวลาได้ แต่ต้องยื่นคำขอขยายเวลาและอธิบายเหตุ ต่างจากชั้น ART ที่ขยายไม่ได้

แม้ศาลไม่พิจารณาข้อเท็จจริงใหม่ คำแปลยังจำเป็นในสามกรณี กรณีแรกคือ affidavit ของผู้ขอที่ไม่ถนัดภาษาอังกฤษ แนวปฏิบัติเรื่องล่ามของ FCFCOA ข้อ 12.1 กำหนดว่า affidavit ที่แปลให้พยานฟังต้องมีคำรับรองตามแบบที่ศาลกำหนดโดยล่ามที่มีคุณสมบัติ หรือให้ล่ามทำ affidavit ยืนยันแยกตามข้อ 12.2 กรณีที่สองคือเอกสารภาษาไทยที่อยู่ในสำนวนเดิมและต้องอ้างถึง ข้อ 13.3 ให้ทนายความใช้ผู้แปล NAATI Certified Translator เมื่อหาได้ และข้อ 13.4 ห้ามให้ล่ามแปลเอกสารยาวหรือซับซ้อนแบบไม่ได้เตรียมตัวในห้องพิจารณา

กรณีที่สามคือการพิสูจน์ว่าการล่ามในชั้น ART ผิดพลาด ซึ่งมักต้องถอดเสียงบันทึกการพิจารณาและให้ผู้แปลอิสระเทียบคำถามคำตอบทีละช่วงในรูป affidavit ตัวอย่างคดีที่ศาลพิจารณาประเด็นมาตรฐานการล่าม การแปลผิด และการไม่แปล ในบริบทความเป็นธรรมทางกระบวนการ คือ SZRMQ v Minister for Immigration and Border Protection [2013] FCAFC 142 ประเด็นแบบนี้ต้องให้ทนายความประเมินว่าความผิดพลาดกระทบสาระของคำให้การหรือไม่

Federal Court of Australia มี Practice Note เรื่องการทำงานกับล่าม (GPN-INTERP) และนิยาม Certified Translator ว่าเป็นผู้ที่ NAATI รับรองในแนวเดียวกัน คดีที่อุทธรณ์ขึ้นไปถึงชั้นนี้จึงควรใช้มาตรฐานคำแปลเดียวกันตั้งแต่ต้น

• FCFCOA — Practice Direction: Working with interpreters
• FCFCOA — Migration extension of time standard orders
• SZRMQ v MIBP [2013] FCAFC 142 (AustLII)
• Federal Court — Working with Interpreters Practice Note (GPN-INTERP)

7) การรับรองเอกสารไทยและ Apostille

แนวปฏิบัติของ ART ที่อ้างข้างต้นกำหนดเรื่องภาษาของเอกสาร ไม่ได้บังคับว่าเอกสารไทยแต่ละชิ้นต้องรับรองนิติกรณ์หรือมี Apostille มาก่อนจึงจะยื่นได้ ส่วนความน่าเชื่อถือของเอกสารเป็นเรื่องที่ผู้พิจารณาชั่งน้ำหนัก หากสงสัย อาจขอดูต้นฉบับหรือขอข้อมูลเพิ่ม

อนุสัญญา Apostille เริ่มใช้กับประเทศไทยตั้งแต่ 28 ก.พ. 2570 ขณะที่ออสเตรเลียเป็นภาคีมาก่อนแล้ว เมื่อถึงวันนั้น เอกสารมหาชนของไทยที่ต้องการการรับรองจะใช้ Apostille แทนการรับรองหลายชั้นเดิมได้ แต่ Apostille รับรองลายมือชื่อและตราของเจ้าหน้าที่ผู้ออก ไม่ได้รับรองว่าเนื้อหาถูกต้อง และไม่ใช่คำแปล ยังต้องมีคำแปล NAATI certified ตามข้อ 2.15A

• HCCH — Apostille Convention status table