เลิกจ้างพนักงานตามกฎหมายไทย: ค่าชดเชย การบอกกล่าว และความเสี่ยงคดี

1) ค่าชดเชยตามมาตรา 118

ค่าชดเชยคำนวณจากค่าจ้างอัตราสุดท้าย ไม่ใช่ค่าจ้างเฉลี่ย และไม่ขึ้นกับว่าสัญญาเขียนไว้หรือไม่ การเลิกจ้างตามกฎหมายรวมถึงกรณีนายจ้างไม่ให้ทำงานต่อและไม่จ่ายค่าจ้าง หรือลูกจ้างทำงานต่อไม่ได้เพราะนายจ้างปิดกิจการ

• •อายุงาน 120 วันแต่ไม่ถึง 1 ปี: 30 วัน
• •1 ปีแต่ไม่ถึง 3 ปี: 90 วัน
• •3 ปีแต่ไม่ถึง 6 ปี: 180 วัน
• •6 ปีแต่ไม่ถึง 10 ปี: 240 วัน
• •10 ปีแต่ไม่ถึง 20 ปี: 300 วัน
• •20 ปีขึ้นไป: 400 วัน (เพิ่มโดยฉบับที่ 7 พ.ศ. 2562)

2) การบอกกล่าวล่วงหน้าและค่าจ้างแทน

มาตรา 17 ให้บอกกล่าวเป็นหนังสือในหรือก่อนวันจ่ายค่าจ้างงวดใด เพื่อให้มีผลในวันจ่ายค่าจ้างงวดถัดไป โดยไม่ต้องบอกล่วงหน้าเกิน 3 เดือน หากไม่บอกกล่าวหรือบอกไม่ครบ มาตรา 17/1 ให้จ่ายค่าจ้างแทนการบอกกล่าวเท่ากับค่าจ้างที่ควรได้จนถึงวันเลิกจ้างมีผล และต้องจ่ายในวันที่ให้ลูกจ้างออก

ค่าจ้างแทนการบอกกล่าวกับค่าชดเชยเป็นเงินคนละประเภท นายจ้างที่จ่ายเพียงอย่างเดียวยังค้างอีกอย่าง

3) กำหนดจ่าย ดอกเบี้ย และเงินเพิ่ม

มาตรา 70 ให้จ่ายเงินที่ถึงกำหนดเมื่อเลิกจ้างภายใน 3 วันนับแต่วันเลิกจ้าง ส่วนค่าชดเชยต้องจ่ายเมื่อเลิกจ้าง หากผิดนัด มาตรา 9 ให้เสียดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปี และหากจงใจไม่จ่ายโดยไม่มีเหตุอันสมควร ต้องจ่ายเงินเพิ่มร้อยละ 15 ของเงินที่ค้างทุกระยะ 7 วัน

นอกจากนี้ลูกจ้างมีสิทธิได้ค่าจ้างสำหรับวันหยุดพักผ่อนประจำปีที่ยังไม่ได้ใช้ตามสัดส่วน (มาตรา 67) ซึ่งนายจ้างมักลืมรวมในเงินที่ต้องจ่ายวันสุดท้าย

4) เหตุไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย (มาตรา 119)

นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยเฉพาะเหตุที่ระบุ และต้องพิสูจน์ได้ ข้อเท็จจริงที่ไม่ได้ระบุในหนังสือเลิกจ้าง นายจ้างยกขึ้นอ้างภายหลังไม่ได้ตามมาตรา 17 วรรคสาม จึงต้องเขียนเหตุให้ครบตั้งแต่ต้น

• •ทุจริตต่อหน้าที่หรือกระทำผิดอาญาโดยเจตนาแก่นายจ้าง
• •จงใจทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย
• •ประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้นายจ้างเสียหายอย่างร้ายแรง
• •ฝ่าฝืนข้อบังคับหรือคำสั่งอันชอบ หลังได้รับหนังสือเตือน ภายใน 1 ปีนับแต่ทำผิด (กรณีร้ายแรงไม่ต้องเตือน)
• •ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร
• •ได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด (เว้นแต่ความผิดลหุโทษหรือโดยประมาท)

5) กรณีเฉพาะ: ย้ายสถานประกอบการ ปรับโครงสร้าง ปิดชั่วคราว

มาตรา 120 กรณีย้ายสถานประกอบการที่กระทบการดำรงชีวิตตามปกติ นายจ้างต้องปิดประกาศล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 30 วัน ลูกจ้างที่ไม่ไปมีสิทธิบอกเลิกสัญญาภายใน 30 วันและได้ค่าชดเชยไม่น้อยกว่าอัตรามาตรา 118 มาตรา 121–122 กรณีเลิกจ้างเพราะปรับปรุงหน่วยงานหรือนำเครื่องจักรมาใช้ ต้องแจ้งวันเลิกจ้างล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 60 วัน มิฉะนั้นจ่ายค่าชดเชยพิเศษแทนการบอกกล่าว และจ่ายค่าชดเชยพิเศษเพิ่มตามอายุงานที่เกิน 6 ปี

กรณีนายจ้างสั่งหยุดงานบางส่วนหรือทั้งหมดเป็นการชั่วคราว เพราะมีความจำเป็นที่กระทบธุรกิจอย่างสำคัญแต่มิใช่เหตุสุดวิสัย มาตรา 75 ให้จ่ายเงินไม่น้อยกว่าร้อยละ 75 ของค่าจ้าง และแจ้งลูกจ้างกับพนักงานตรวจแรงงานล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 3 วันทำการ

6) เลิกจ้างไม่เป็นธรรม: ความเสี่ยงที่แยกจากค่าชดเชย

พ.ร.บ.จัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522 มาตรา 49 ให้ศาลสั่งรับกลับเข้าทำงาน หรือกำหนดค่าเสียหาย หากเห็นว่าการเลิกจ้างไม่เป็นธรรม โดยพิจารณาอายุ ระยะเวลาทำงาน ความเดือดร้อน และเงินที่ได้รับแล้ว การจ่ายค่าชดเชยครบจึงไม่ได้ปิดความเสี่ยงนี้ เหตุทางธุรกิจต้องมีอยู่จริงและการเลือกผู้ถูกเลิกจ้างต้องมีหลักเกณฑ์

ก่อนแจ้งเลิกจ้างควรมี: หนังสือเตือนและหลักฐานการทำผิด (ถ้าอ้างมาตรา 119) งบการเงินหรือแผนปรับโครงสร้าง (ถ้าอ้างเหตุทางธุรกิจ) หลักเกณฑ์คัดเลือก และตารางคำนวณเงินทุกประเภท

แหล่งอ้างอิง

ตรวจเทียบกับตัวบทด้านล่าง ควรตรวจฉบับแก้ไขล่าสุดก่อนใช้กับกรณีจริง

• กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน
• สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา — ระบบกฎหมายกลาง