อุตสาหกรรม / Industry
บัญชีโรงแรมไทย: USALI ฉบับ 12, service charge และ OTA
คำตอบสั้น
USALI เป็นรูปแบบรายงานผลการดำเนินงานรายแผนกสำหรับฝ่ายบริหาร ไม่ใช่มาตรฐานงบการเงินตามกฎหมาย ฉบับที่ 12 มีวันเริ่มใช้ 1 มกราคม 2026 ด้านภาษีไทย ข้อหารือกรมสรรพากรถือว่า service charge เป็นส่วนหนึ่งของค่าห้องหรือค่าอาหาร ต้องรวมเป็นฐาน VAT และรายได้ ส่วนค่าคอมมิชชั่น OTA ต่างประเทศต้องนำส่ง VAT แทนด้วย ภ.พ.36 และโรงแรมต่างจังหวัดต้องเก็บค่าธรรมเนียมผู้พักส่ง อบจ. ตามอัตราในข้อบัญญัติท้องถิ่น ซึ่งกฎหมายให้เก็บได้ไม่เกินร้อยละ 3
โรงแรมต้องจัดทำสองระบบที่ใช้ข้อมูลชุดเดียวกัน ชุดแรกคืองบการเงินตามมาตรฐานรายงานทางการเงินของไทยและแบบภาษี ชุดที่สองคือรายงานผลรายแผนกที่เจ้าของ ผู้บริหารโรงแรม เครือแบรนด์ และผู้ให้กู้ใช้ตัดสินใจ ซึ่งนิยมใช้รูปแบบ USALI ถ้าผังบัญชีไม่ได้ออกแบบให้รองรับทั้งสองชุดตั้งแต่ต้น ทีมบัญชีต้องแยกตัวเลขด้วยมือทุกเดือน บทความนี้อธิบายโครงสร้างที่ใช้ได้ทั้งสองทาง พร้อมประเด็นภาษีเฉพาะของโรงแรมจากข้อหารือ คู่มือ และข้อบัญญัติท้องถิ่นที่เผยแพร่ ข้อมูล ณ พฤศจิกายน 2569
1) USALI ฉบับที่ 12: อะไรเปลี่ยน และไม่ได้แทนที่อะไร
HFTP ร่วมกับ AHLA เผยแพร่ USALI ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 12 ในเดือนกรกฎาคม 2024 และกำหนดวันเริ่มใช้บังคับ 1 มกราคม 2026 โดยให้นำไปใช้ก่อนได้ ส่วนที่เพิ่มใหม่ ได้แก่ ตารางพลังงาน น้ำ และขยะ ตารางย่อยต้นทุน Executive Lounge ตารางจำนวนพนักงานเทียบเต็มเวลาแยกตามแผนก ตารางต้นทุนที่แบรนด์และผู้บริหารโรงแรมบังคับเรียกเก็บรายปี และส่วนเฉพาะสำหรับโรงแรมแบบรวมทุกอย่าง (all-inclusive) หมวดขายและการตลาดยังแยกค่าโฆษณาดิจิทัลเป็นการค้นหา การแสดงผล และโซเชียล
HFTP ระบุเองว่า USALI ไม่ได้กำหนดหลักการบัญชี มันเป็นรูปแบบรายงานที่ตั้งใจให้สอดคล้องกับ GAAP และ IFRS และใช้ตัวเลขที่ไม่ใช่ตัวเลขตามมาตรฐาน เช่น GOP และ EBITDA โรงแรมไทยจึงยังต้องยื่นงบการเงินตาม TFRS หรือ TFRS for NPAEs ต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า ส่วน USALI ใช้สำหรับรายงานผู้บริหาร สัญญาบริหารโรงแรม และข้อตกลงกับผู้ให้กู้ที่อ้างตัวเลข GOP
2) ผังบัญชีรายแผนกและตัวชี้วัดพร้อมตัวอย่าง
วิธีที่ใช้ได้ทั้งสองระบบคือ ให้รหัสบัญชีมีส่วนบอกแผนก เช่น ห้องพัก อาหารและเครื่องดื่ม แผนกดำเนินงานอื่น และแผนกที่ไม่ได้ปันส่วน (บริหารทั่วไป ไอที ขายและการตลาด ซ่อมบำรุง พลังงาน) งบตามกฎหมายรวมรหัสตามประเภทค่าใช้จ่าย ส่วนรายงาน USALI รวมตามแผนก ค่าแรงต้องบันทึกเข้าแผนกที่พนักงานทำงานจริง ไม่ใช่ลงบัญชีเงินเดือนรวมก้อนเดียว เพราะตาราง FTE ใหม่ต้องใช้ข้อมูลนี้
ตัวอย่าง: โรงแรม 60 ห้อง เดือนที่มี 30 วัน มีห้องพร้อมขาย 1,800 ห้องคืน ขายได้ 1,260 ห้องคืน อัตราเข้าพักจึงเป็นร้อยละ 70 รายได้ห้องพักก่อน VAT 2,520,000 บาท ทำให้ราคาห้องเฉลี่ย (ADR) 2,000 บาท และรายได้ต่อห้องพร้อมขาย (RevPAR) 1,400 บาท ถ้ากำไรขั้นต้นจากการดำเนินงาน (GOP) ของเดือนเป็น 1,080,000 บาท GOPPAR คือ 600 บาท ตัวเลขเป็นกรณีสมมุติ สิ่งสำคัญคือกำหนดนิยามให้คงที่ทุกเดือน เช่น ห้องฟรีและห้องใช้งานภายในนับหรือไม่ และรายได้ห้องรวม service charge หรือไม่
- •อัตราเข้าพัก = ห้องคืนที่ขายได้ ÷ ห้องคืนที่พร้อมขาย
- •ADR = รายได้ห้องพัก ÷ ห้องคืนที่ขายได้
- •RevPAR = รายได้ห้องพัก ÷ ห้องคืนที่พร้อมขาย (เท่ากับอัตราเข้าพัก × ADR)
- •GOPPAR = GOP ÷ ห้องคืนที่พร้อมขาย
3) Service charge: ฐาน VAT รายได้ และการแบ่งให้พนักงาน
ข้อหารือ กค 0702/7809 (3 กันยายน 2556) ตอบคำถามโดยตรงว่า service charge ที่โรงแรมหรือภัตตาคารเรียกเก็บเป็นร้อยละของค่าห้องหรือค่าอาหาร และออกใบกำกับภาษี ถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าห้องพักหรือค่าอาหารตามมาตรา 79 ต้องเสีย VAT และเป็นรายได้ของกิจการตามมาตรา 65 แม้กิจการจะอ้างว่าเก็บแทนพนักงาน ข้อหารือ กค 0702/4116 (26 มิถุนายน 2560) วินิจฉัยแนวเดียวกันสำหรับร้านอาหาร
เมื่อโรงแรมแบ่ง service charge ให้พนักงาน ข้อหารือฉบับแรกอ้างมาตรา 40(1) ด้วย เงินที่แบ่งจึงควรรวมในเงินได้จากการจ้างงานของพนักงานเพื่อคำนวณหัก ณ ที่จ่ายใน ภ.ง.ด.1 และหนังสือรับรองสิ้นปี ในทางบัญชีให้บันทึกรายได้เต็มจำนวน แล้วบันทึกค่าใช้จ่ายพนักงานเมื่อแบ่ง ไม่ควรตั้งเป็นหนี้สินแล้วหักกลบโดยไม่ผ่านรายได้ ส่วนสถานะของ service charge ต่อค่าชดเชยและเงินสมทบประกันสังคม ขึ้นกับข้อเท็จจริงของการจ่ายและแนวคำพิพากษา ควรตรวจกับที่ปรึกษากฎหมายแรงงานแยกต่างหาก
4) OTA และการจ่ายเงินไปต่างประเทศ
คู่มือภาษีกิจการโรงแรมของกรมสรรพากรระบุว่า การบันทึกรายได้หลังหักค่าใช้จ่ายของเอเย่นต์และการหักกลบค่านายหน้ากับค่าห้อง เป็นประเด็นความผิดที่ตรวจพบบ่อย หลักที่ปลอดภัยคือบันทึกรายได้ห้องพักตามราคาที่ขายแก่แขก แล้วบันทึกค่านายหน้าเป็นค่าใช้จ่ายแยก ทั้งนี้ต้องอ่านสัญญาก่อน เพราะรูปแบบที่ OTA ซื้อห้องไปขายต่อในราคาของตนอาจมีผู้ให้บริการและผู้ออกใบกำกับภาษีต่างจากแบบตัวแทน
เมื่อจ่ายค่าคอมมิชชั่นให้ OTA ที่อยู่ต่างประเทศสำหรับบริการที่ใช้ในไทย โรงแรมต้องนำส่ง VAT แทนตามมาตรา 83/6 ด้วยแบบ ภ.พ.36 และนำไปเป็นภาษีซื้อได้ในเดือนภาษีที่ชำระ ภ.พ.36 เมื่อเข้าเงื่อนไข เรื่องภาษีหัก ณ ที่จ่าย มาตรา 70 ให้หักร้อยละ 15 สำหรับค่านายหน้าที่จ่ายให้นิติบุคคลต่างประเทศ แต่ถ้าผู้รับอยู่ในประเทศที่มีอนุสัญญาภาษีซ้อนกับไทยและไม่มีสถานประกอบการถาวรในไทย รายได้นี้มักถูกพิจารณาเป็นกำไรจากธุรกิจ ซึ่งแหล่งข้อมูลภาคเอกชนยังตอบไม่ตรงกัน จึงควรเก็บหนังสือรับรองถิ่นที่อยู่ทางภาษีและขอความเห็นเฉพาะกรณี ค่าสิทธิแฟรนไชส์ใช้อัตราตามข้อค่าสิทธิในอนุสัญญาแต่ละฉบับ
5) ประเด็นที่กรมสรรพากรตรวจพบบ่อยในโรงแรม
คู่มือของสำนักงานสรรพากรภาค 11 (พฤศจิกายน 2555) รวบรวมประเด็นจากการตรวจจริง แม้เอกสารจะมีอายุหลายปี รายการส่วนใหญ่ยังใช้ทดสอบระบบปัจจุบันได้ เพราะเกิดจากกลไกของธุรกิจโรงแรม ไม่ได้เกิดจากอัตราภาษีที่เปลี่ยน
- •แจ้งจำนวนห้องที่มีผู้เข้าพักไม่ครบ หรือแสดงราคาห้องต่ำกว่าความจริง
- •ไม่บันทึกเงินมัดจำหรือเงินรับล่วงหน้า และไม่ออกใบกำกับภาษีเมื่อรับเงิน
- •ไม่นำห้องพักฟรีมาคำนวณ VAT และภาษีเงินได้ และไม่บันทึกการแลกเปลี่ยนห้องพักกับค่าโฆษณา
- •หักกลบค่าห้องกับหนี้เจ้าหนี้ต่างประเทศหรือเงินกู้จากเอเย่นต์ทัวร์โดยไม่ผ่านรายได้
- •บันทึกรับเงินค่าห้องเข้าบัญชีเงินกู้ยืมกรรมการ
- •นำดอกเบี้ยระหว่างก่อสร้างอาคารมาเป็นค่าใช้จ่าย และนำภาษีซื้อรถยนต์นั่งมาเครดิต
6) ค่าธรรมเนียมผู้พัก อบจ. การแจ้งที่พักคนต่างด้าว และภาษีที่ดิน
พระราชบัญญัติองค์การบริหารส่วนจังหวัด พ.ศ. 2540 มาตรา 65 ให้ อบจ. ออกข้อบัญญัติเก็บค่าธรรมเนียมจากผู้พักในโรงแรมได้ไม่เกินร้อยละ 3 ของค่าเช่าห้องพัก โรงแรมเป็นผู้เรียกเก็บจากแขกและนำส่ง อัตราจริงแตกต่างตามจังหวัด เช่น อบจ.สุราษฎร์ธานีประกาศร้อยละ 1 ให้ยื่นและชำระภายในวันที่ 10 ของเดือนถัดไป ส่วนคู่มือของ อบจ.เพชรบูรณ์ระบุร้อยละ 2 กรณีไม่ยื่นแบบและไม่ชำระตามกำหนดมีเบี้ยปรับตามข้อบัญญัติ ควรแยกบัญชีเงินที่เก็บแทน อบจ. ออกจากรายได้ห้องพัก และตรวจข้อบัญญัติของจังหวัดที่ตั้งโรงแรมทุกครั้งที่มีการแก้ไข พื้นที่ที่ไม่ได้อยู่ในอำนาจ อบจ. เช่น กรุงเทพมหานคร ต้องตรวจกฎหมายท้องถิ่นของพื้นที่นั้นเอง
ด้านทะเบียนแขก ผู้จัดการโรงแรมต้องแจ้งที่พักของคนต่างด้าวต่อสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองภายใน 24 ชั่วโมงตามมาตรา 38 ของ พ.ร.บ.คนเข้าเมือง พ.ศ. 2522 ข้อมูลการแจ้งนี้และทะเบียนผู้พักตามกฎหมายโรงแรมจึงใช้กระทบจำนวนห้องคืนในระบบจัดการห้องพักได้ด้วย ส่วนอาคารโรงแรมเสียภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างในประเภทใช้ประโยชน์อื่น ซึ่งปี 2570 จะใช้ราคาประเมินรอบใหม่
7) รายการปิดบัญชีสิ้นเดือนของโรงแรม
ปัญหาส่วนใหญ่ของบัญชีโรงแรมไม่ได้เกิดที่การปิดงบปลายปี แต่เกิดจากยอดในระบบจัดการห้องพัก ระบบขายหน้าร้านอาหาร และบัญชีแยกประเภทไม่ถูกกระทบกันทุกเดือน รายการด้านล่างเป็นชุดขั้นต่ำที่ควรมีเอกสารแนบทุกเดือน
- •รายงาน night audit รายวันกระทบกับรายได้ห้องพักและ VAT ขายในบัญชี
- •ยอดค้างรับจากบริษัทคู่สัญญา (city ledger) และจาก OTA แยกตามรายและตามอายุหนี้
- •ยอดรับบัตรเครดิตกระทบกับเงินเข้าธนาคารหลังหักค่าธรรมเนียม
- •เงินมัดจำล่วงหน้าที่ยังไม่ได้เข้าพัก และ VAT ที่เกิดเมื่อรับเงิน
- •ต้นทุนอาหารและเครื่องดื่มจากการตรวจนับคงเหลือจริง แยกอาหารกับเครื่องดื่ม
- •ตารางแบ่ง service charge ให้พนักงานที่ตรงกับยอดที่บันทึกเป็นรายได้
- •ภ.พ.36 ของค่าคอมมิชชั่นและค่าบริการต่างประเทศ และค่าธรรมเนียมผู้พักที่ต้องนำส่ง อบจ.
สรุป
บัญชีโรงแรมที่ดีใช้ผังบัญชีชุดเดียวรองรับทั้งงบตามกฎหมายและรายงาน USALI ฉบับที่ 12 ที่เริ่มใช้ 1 มกราคม 2026 ด้านภาษี ประเด็นเฉพาะของโรงแรมคือ service charge ที่ต้องรวมเป็นฐาน VAT ค่าคอมมิชชั่น OTA ต่างประเทศที่ต้องยื่น ภ.พ.36 และค่าธรรมเนียมผู้พักตามข้อบัญญัติของ อบจ. แต่ละจังหวัด บทความนี้สรุปจากข้อหารือ คู่มือ และประกาศท้องถิ่นที่เผยแพร่ ยังไม่ผ่านการตรวจโดยผู้สอบบัญชีภาษีอากร ทีมบัญชีของเราช่วยออกแบบผังบัญชีรายแผนกและกระทบยอดระบบโรงแรมได้ โดยสอบถามเจ้าหน้าที่เพื่อรับขอบเขตงานและใบเสนอราคา
ติดต่อขอคำปรึกษาคำถามที่พบบ่อย
โรงแรมขนาดเล็กต้องจด VAT หรือไม่?+
ต้องจดเมื่อรายรับจากการให้บริการเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี หากรายรับต่ำกว่านั้นยังไม่ต้องจด แต่ยังต้องเสียภาษีเงินได้และเก็บค่าธรรมเนียมผู้พักตามข้อบัญญัติท้องถิ่น
service charge ที่แบ่งให้พนักงานทั้งหมด ยังต้องเสีย VAT หรือไม่?+
ต้อง ข้อหารือ กค 0702/7809 ถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของค่าห้องพักหรือค่าอาหาร ต้องรวมเป็นฐาน VAT และรายได้ของกิจการ ส่วนที่แบ่งให้พนักงานเป็นเงินได้จากการจ้างงาน
จ่ายค่าคอมมิชชั่นให้ OTA ต่างประเทศ ต้องทำอะไรบ้าง?+
ยื่น ภ.พ.36 นำส่ง VAT แทนผู้ให้บริการต่างประเทศ และพิจารณาภาษีหัก ณ ที่จ่ายตามมาตรา 70 ร่วมกับอนุสัญญาภาษีซ้อน โดยเก็บหนังสือรับรองถิ่นที่อยู่ทางภาษีของ OTA ไว้
ต้องเปลี่ยนเป็น USALI ฉบับที่ 12 หรือไม่?+
ไม่มีกฎหมายไทยบังคับ แต่ถ้าสัญญาบริหารโรงแรม สัญญาแฟรนไชส์ หรือสัญญาเงินกู้อ้างอิง USALI ฉบับล่าสุด ควรใช้ฉบับที่ 12 ซึ่งเริ่มใช้ 1 มกราคม 2026
ค่าบริการทำบัญชีโรงแรมคิดอย่างไร?+
ขึ้นกับจำนวนห้อง จำนวนแผนก ช่องทางขาย ระบบที่ใช้ และรูปแบบรายงานที่ต้องส่ง โปรดส่งข้อมูลให้เจ้าหน้าที่ประเมินและออกใบเสนอราคาเป็นลายลักษณ์อักษร
บทความที่เกี่ยวข้อง
ดูทั้งหมด →ปิดงบการเงินบริษัทจำกัด: ลำดับงานและกำหนดเวลาตามกฎหมาย
ไล่ลำดับตั้งแต่กระทบยอดก่อนสิ้นปี ตรวจสอบโดยผู้สอบบัญชี ประชุมผู้ถือหุ้น ส่งงบต่อ DBD และยื่น ภ.ง.ด.50 พร้อมมาตราที่กำหนดแต่ละขั้น
บัญชีร้านอาหาร: VAT, POS, ต้นทุนอาหาร และภาษีที่ต้องรู้
ฐาน VAT ของ service charge และราคาเมนู การขออนุมัติเครื่อง POS ต้นทุนอาหารและของเสีย ยอดขายผ่านแพลตฟอร์ม ทิปและประกันสังคม ภาษีร้านบุคคลธรรมดา ใบอนุญาตและภาษีป้าย พร้อมตัวอย่างคำนวณ 6 กรณี
กระทบยอด Shopee/Lazada/TikTok Shop กับบัญชี VAT และภาษี
แยกยอดโอนออกเป็นยอดขาย คูปอง ค่าธรรมเนียม และค่าขนส่ง กำหนดเดือนภาษีของ COD ออกใบลดหนี้เมื่อคืนสินค้า หัก ณ ที่จ่ายค่าบริการแพลตฟอร์ม และติดตามเกณฑ์ VAT พร้อมตัวอย่างคำนวณ 7 กรณี