ภาษีความหวานระยะที่ 4: อัตราจริงตามกฎกระทรวง วิธีคำนวณ และหน้าที่ผู้ผลิต

1) ภาษีความหวานมีสองส่วนเสมอ: ตามมูลค่าและตามปริมาณ

มาตรา 16 ของพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 ให้ผู้มีหน้าที่เสียภาษีตามมูลค่า ตามปริมาณ หรือทั้งสองอย่างตามที่บัญชีพิกัดกำหนด สินค้าเครื่องดื่มกลุ่มที่ติดตามความหวานถูกกำหนดให้คำนวณทั้งสองส่วนพร้อมกัน ส่วนแรกคิดเป็นร้อยละของมูลค่า ส่วนที่สองคิดเป็นบาทต่อลิตรตามช่วงปริมาณน้ำตาล การลดน้ำตาลจึงลดได้เฉพาะส่วนที่สอง ส่วนแรกยังต้องชำระแม้เครื่องดื่มไม่มีน้ำตาลเลย

ฐานของภาษีตามมูลค่าคือราคาขายปลีกแนะนำโดยไม่รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม ตามมาตรา 17 (1) ราคานี้พิจารณาจากต้นทุนการผลิต ค่าบริหารจัดการ และกำไรมาตรฐาน และต้องไม่ต่ำกว่าราคาที่ผู้บริโภครายสุดท้ายจ่ายในตลาดปกติ หากราคาที่แจ้งไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง อธิบดีมีอำนาจประกาศราคาขายปลีกแนะนำเพื่อใช้คำนวณภาษีแทน

นอกจากภาษีสรรพสามิตแล้ว ผู้เสียภาษียังต้องชำระภาษีเพื่อราชการส่วนท้องถิ่นอีกร้อยละ 10 ของภาษีสรรพสามิตที่คำนวณได้ และภาษีมูลค่าเพิ่มในทอดขายตามปกติ การวางราคาขายจึงต้องคิดสามชั้น ไม่ใช่ดูเฉพาะตารางน้ำตาล

• กรมสรรพสามิต — พระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 ฉบับภาษาไทย–อังกฤษ

2) ตารางอัตราตามปริมาณน้ำตาลที่ใช้ตั้งแต่ 1 เมษายน 2568

กฎกระทรวงฉบับที่ 28 กำหนดช่วงน้ำตาลเป็นกรัมต่อเครื่องดื่มปริมาตร 100 มิลลิลิตร และระบุชัดว่าช่วงแรกใช้ได้ไม่ว่าจะมีสารให้ความหวานอื่นหรือไม่ ดังนั้นเครื่องดื่มที่ใช้สารให้ความหวานแทนน้ำตาลและมีน้ำตาลไม่เกิน 6 กรัมจะไม่มีภาษีส่วนปริมาณ อัตราต่อลิตรสำหรับเครื่องดื่มบรรจุทั่วไป น้ำผลไม้ และผลิตภัณฑ์ผงหรือเกล็ด เป็นดังนี้

• •น้ำตาลไม่เกิน 6 กรัม: 0 บาทต่อลิตร
• •เกิน 6 กรัม แต่ไม่เกิน 8 กรัม: 1 บาทต่อลิตร
• •เกิน 8 กรัม แต่ไม่เกิน 10 กรัม: 3 บาทต่อลิตร
• •เกิน 10 กรัมขึ้นไป: 5 บาทต่อลิตร (ระยะที่ 4 ยุบช่วงเกิน 14 และเกิน 18 กรัมเดิมมารวมเป็นช่วงเดียว)

• กรมสรรพสามิต — กฎกระทรวงกำหนดพิกัดอัตราภาษีสรรพสามิต (ฉบับที่ 28) พ.ศ. 2565

3) อัตราตามมูลค่าแยกตามพิกัดสินค้า ต้องจัดประเภทให้ถูกก่อน

ตารางน้ำตาลเหมือนกันเกือบทุกพิกัด แต่อัตราตามมูลค่าไม่เท่ากัน การจัดประเภทผิดจึงทำให้ภาษีคลาดเคลื่อนได้มากกว่าการวัดน้ำตาลคลาดไปหนึ่งช่วง ตามกฎกระทรวงฉบับที่ 28 อัตราในระยะที่ 4 มีโครงสร้างดังนี้

• •ประเภทที่ 02.02 (1) น้ำแร่และน้ำอัดลมที่เติมน้ำตาลหรือสารให้ความหวาน หรือปรุงกลิ่นรส และเครื่องดื่มอื่นที่ไม่ใช่น้ำผลไม้: ร้อยละ 14 บวกอัตราตามปริมาณน้ำตาล
• •ประเภทที่ 02.02 (2) เครื่องดื่มที่เติมสารอาหารหรือสารอื่นซึ่งได้รับเลขสารบบอาหารตามเงื่อนไขที่อธิบดีกำหนด (ไม่รวมเครื่องดื่มเกลือแร่และเครื่องดื่มผสมคาเฟอีนที่ต้องแสดงข้อความจำกัดการดื่ม): ร้อยละ 10 บวกอัตราตามปริมาณน้ำตาล
• •ประเภทที่ 02.03 (1) น้ำผลไม้และน้ำพืชผักที่ไม่ได้หมักและไม่เติมสุรา: ร้อยละ 10 บวกอัตราตามปริมาณน้ำตาล; 02.03 (2) ที่เข้าหลักเกณฑ์อธิบดี: ร้อยละ 0; 02.03 (3) กรณีตาม (2) ที่เติมสารอาหารและมีเลขสารบบอาหาร: ร้อยละ 3 — ทั้งสามกรณียังใช้ตารางน้ำตาลเดียวกัน
• •ประเภทที่ 02.04 (1) หัวเชื้อเข้มข้นสำหรับเครื่องผลิตเครื่องดื่มพร้อมดื่ม ณ จุดขายปลีก: ร้อยละ 0 แต่ใช้อัตราตามปริมาณแยกต่างหาก คือ 9, 16, 30 และ 44 บาทต่อลิตรตามช่วงน้ำตาลเดียวกัน
• •ประเภทที่ 16.90 ผลิตภัณฑ์ผง เกล็ด หรือเครื่องดื่มเข้มข้นที่มีน้ำตาลและละลายน้ำได้ (ไม่รวมผลิตภัณฑ์เสริมอาหารและผลิตภัณฑ์นมรูปแบบผง): ร้อยละ 0 และ 0/1/3/5 บาทต่อลิตรตามช่วงน้ำตาล

4) ไทม์ไลน์ที่มาของระยะที่ 4 และเหตุที่เลื่อน

การเก็บภาษีตามปริมาณน้ำตาลเริ่มพร้อมพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิตฉบับใหม่ในวันที่ 16 กันยายน 2560 ตารางแรกเก็บ 0.10, 0.30, 0.50 และ 1 บาทต่อลิตรสำหรับช่วงที่เกิน 6, 8, 10 และ 14 กรัม จากนั้นปรับขึ้นเป็นลำดับ หมายเหตุท้ายกฎกระทรวงฉบับที่ 28 อธิบายว่าเพราะผลกระทบทางเศรษฐกิจจากโรคโควิด-19 จึงขยายการใช้อัตราเดิมออกไปอีกหกเดือนถึง 31 มีนาคม 2566

ช่วง 1 เมษายน 2566 ถึง 31 มีนาคม 2568 ใช้อัตรา 0.30, 1, 3 และ 5 บาทต่อลิตร และตั้งแต่ 1 เมษายน 2568 เป็นต้นไปใช้ 1, 3 และ 5 บาทต่อลิตร กฎกระทรวงไม่ได้กำหนดระยะที่ 5 ไว้ ดังนั้นข้อความที่อ้างว่าจะมีอัตราใหม่ในปี 2571 ต้องรอกฎกระทรวงฉบับใหม่ในราชกิจจานุเบกษา ไม่ควรนำไปตั้งงบประมาณล่วงหน้าเป็นข้อเท็จจริง

• กรมสรรพสามิต — กฎกระทรวง (ฉบับที่ 16) พ.ศ. 2564 ตารางระยะก่อนหน้า

5) ตัวอย่างคำนวณ: กระป๋อง 325 มล. ก่อนและหลังปรับสูตร

สมมติน้ำอัดลมพิกัด 02.02 (1) ขนาด 325 มิลลิลิตร ราคาขายปลีกแนะนำไม่รวม VAT 15 บาท มีน้ำตาล 9 กรัมต่อ 100 มิลลิลิตร ภาษีตามมูลค่าเท่ากับ 15 × 14% = 2.10 บาท ภาษีตามปริมาณอยู่ช่วงเกิน 8 ถึง 10 กรัม คือ 3 บาท × 0.325 ลิตร = 0.975 บาท รวมภาษีสรรพสามิต 3.075 บาท บวกภาษีท้องถิ่นร้อยละ 10 อีก 0.3075 บาท รวมประมาณ 3.38 บาทต่อกระป๋อง

ถ้าปรับสูตรให้น้ำตาลเหลือ 6 กรัมพอดีและคงราคาเดิม ภาษีตามปริมาณเป็นศูนย์ เหลือ 2.10 + 0.21 = 2.31 บาท ต่างกันราว 1.07 บาทต่อกระป๋อง แต่ถ้าวัดได้ 6.1 กรัม สินค้าจะตกไปช่วง 1 บาทต่อลิตรทันที ผู้ผลิตจึงมักตั้งเป้าสูตรต่ำกว่าเส้นแบ่งพอสมควรเพื่อรองรับความคลาดเคลื่อนของการผลิตแต่ละรุ่น ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างประกอบความเข้าใจเท่านั้น ราคาขายปลีกแนะนำจริงต้องเป็นไปตามที่แจ้งหรือที่อธิบดีประกาศ

6) หน้าที่ของผู้ผลิตและผู้นำเข้า: จดทะเบียน แจ้งราคา วัดน้ำตาล และยื่นแบบ

มาตรา 32 (2) กำหนดให้ผู้ประกอบอุตสาหกรรมหรือผู้นำเข้าที่เริ่มกิจการยื่นคำขอจดทะเบียนสรรพสามิตภายในสามสิบวันก่อนวันเริ่มผลิตหรือนำเข้า และหากมีโรงอุตสาหกรรมหลายแห่งต้องยื่นแยกรายแห่ง ก่อนยื่นแบบต้องแจ้งราคาขายปลีกแนะนำของสินค้าแต่ละรายการต่อกรมสรรพสามิตตามแบบที่อธิบดีกำหนด

มาตรา 54 (1) ให้ผู้ผลิตในประเทศยื่นแบบรายการภาษีและชำระก่อนความรับผิดเกิดขึ้น ซึ่งโดยหลักคือก่อนนำสินค้าออกจากโรงอุตสาหกรรม ส่วนกรณีที่ความรับผิดเกิดพร้อมความรับผิดภาษีมูลค่าเพิ่มตามที่มาตรานั้นอ้างถึง ให้ยื่นภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไปหรือก่อนนำสินค้าออกจากโรงอุตสาหกรรมหรือคลังสินค้าทัณฑ์บนแล้วแต่อย่างใดถึงก่อน มาตรา 54 (2) ให้ผู้นำเข้าชำระพร้อมการออกใบขนสินค้าตามกฎหมายศุลกากร

การตรวจวัดปริมาณน้ำตาลต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่อธิบดีประกาศ ไม่ใช่ค่าความหวานที่ชิมได้หรือค่า Brix ตัวเดียว ควรเก็บสูตรแต่ละรุ่น ใบรับรองผลวิเคราะห์ รหัสสินค้าสรรพสามิต และฉลากที่พิมพ์จริงไว้เชื่อมโยงกัน เพราะเมื่อเจ้าพนักงานสุ่มตรวจแล้วพบน้ำตาลเกินช่วงที่ยื่น ภาษีที่ขาดจะคำนวณย้อนตามช่วงที่ถูกต้อง

• กรมสรรพสามิต — ระบบสืบค้นรหัสสินค้าและอัตราภาษี (EDI)

7) ร้านกาแฟ ร้านชา และเจ้าของแบรนด์ที่จ้างผลิต

ร้านที่ชงเครื่องดื่มตามสั่งและขายหน้าร้านโดยทั่วไปไม่ใช่ผู้ประกอบอุตสาหกรรมตามพิกัดเครื่องดื่มบรรจุ ภาระภาษีจะมาถึงร้านผ่านราคาวัตถุดิบที่เสียภาษีแล้ว เช่น ไซรัปหรือหัวเชื้อเข้มข้นสำหรับเครื่องจ่ายเครื่องดื่ม ซึ่งผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าหัวเชื้อเป็นผู้เสียตามพิกัด 02.04 อย่างไรก็ตาม หากร้านเริ่มบรรจุขวดเพื่อส่งขายผ่านร้านค้าอื่นหรือออนไลน์ ควรสอบถามสำนักงานสรรพสามิตพื้นที่ก่อนว่าเข้าข่าย 'ผลิต' ตามมาตรา 4 หรือไม่

เจ้าของแบรนด์ที่จ้างโรงงานผลิต (OEM) ควรระบุในสัญญาว่าใครเป็นผู้จดทะเบียนและแจ้งราคาขายปลีกแนะนำ ใครรับผิดหากผลวัดน้ำตาลไม่ตรงกับที่ยื่น และใครเก็บผลวิเคราะห์แต่ละรุ่น เพราะเมื่อผลวัดคลาดเคลื่อน ผู้ที่ถูกประเมินคือผู้มีชื่อเป็นผู้ประกอบอุตสาหกรรม ไม่ใช่ฝ่ายการตลาดที่ออกแบบสูตร