ยื่นภาษีย้อนหลัง: เบี้ยปรับ เงินเพิ่ม และเกณฑ์ลดปี 2569

1) ยอดที่ต้องจ่ายมี 4 ชั้น และแต่ละชั้นลดได้ไม่เหมือนกัน

ภาษีต้นคือจำนวนที่ควรเสียตามแบบ เงินเพิ่มคือดอกเบี้ยตามกฎหมายจากการชำระช้า เบี้ยปรับคือบทลงโทษทางภาษีที่คิดเป็นเท่าของภาษี ส่วนค่าปรับอาญาเป็นโทษกรณีไม่ยื่นแบบหรือฝ่าฝืนหน้าที่ ซึ่งกรมสรรพากรอาจเปรียบเทียบปรับได้ การรวมทั้งหมดเรียกว่า “ค่าปรับ” ทำให้ยื่นคำร้องผิดประเภท

เงินเพิ่มตามมาตรา 27 คิดร้อยละ 1.5 ต่อเดือนหรือเศษของเดือน นับจากวันพ้นกำหนดยื่นจนถึงวันชำระ และต้องไม่เกินจำนวนภาษีที่ต้องชำระ หน้าสิทธิผู้เสียภาษีของกรมสรรพากรระบุว่าไม่มีกฎหมายให้อำนาจงดหรือลดเงินเพิ่ม เว้นแต่กรณีอธิบดีอนุมัติขยายกำหนดเวลาชำระ จึงไม่ควรวางแผนโดยหวังว่าเงินเพิ่มจะถูกยกเว้น

• •ภาษีต้น: ตรวจฐานภาษี รายจ่ายที่มีหลักฐาน เครดิตภาษี และภาษีที่ถูกหักไว้แล้ว
• •เงินเพิ่ม: ตรวจวันครบกำหนดจริงของแต่ละแบบ วันชำระ จำนวนเดือน และเพดานไม่เกินภาษี
• •เบี้ยปรับ: ตรวจว่าเกิดจากการประเมินตามมาตราใด และมีคำร้องขอลดก่อนแจ้งการประเมินหรือไม่
• •ค่าปรับอาญา: ตรวจจำนวนกระทง เช่น ภ.ง.ด.50 ที่ยื่นแบบและยื่นบัญชีช้านับเป็นความผิด 2 กระทง

• กรมสรรพากร — กรณีไม่ชำระภาษีตามกำหนดเวลา
• กรมสรรพากร — สิทธิของผู้เสียภาษี (ผ่อนชำระ อุทธรณ์ ทุเลา งดลดเบี้ยปรับ)

2) ภาษีเงินได้: ยื่นเองช้ากับถูกออกหมายเรียกให้ผลต่างกันมาก

สำหรับภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ภาษีเงินได้นิติบุคคล และภาษีหัก ณ ที่จ่าย หากผู้มีหน้าที่ยื่นแบบล่าช้าด้วยตนเอง โดยหลักจะต้องชำระภาษีพร้อมเงินเพิ่มตามมาตรา 27 และรับโทษปรับทางอาญาไม่เกิน 2,000 บาทตามมาตรา 35 เบี้ยปรับ 1 เท่าตามมาตรา 22 (ยื่นแล้วแต่ไม่ถูกต้อง) หรือ 2 เท่าตามมาตรา 26 (ไม่ยื่นรายการ) เกิดขึ้นเมื่อเจ้าพนักงานออกหมายเรียกและประเมินภาษี

กรมสรรพากรประกาศอัตราเปรียบเทียบปรับ ภ.ง.ด.50/52 ไว้ที่กระทงละ 1,000 บาทหากช้าไม่เกิน 7 วัน และกระทงละ 2,000 บาทหากช้าเกิน 7 วัน โดยการยื่นแบบและยื่นบัญชีช้าถือเป็นสองกระทง ส่วนมูลนิธิหรือสมาคมที่ยื่น ภ.ง.ด.55 ใช้อัตรา 500 และ 1,000 บาท สำหรับ ภ.ง.ด.90/91 อินโฟกราฟิกของกรมระบุค่าปรับขั้นต่ำ 100 บาทและ 200 บาทตามระยะเวลาเดียวกัน

เมื่อถูกประเมินเบี้ยปรับตามมาตรา 22 หรือ 26 แล้ว ข้อ 4 ของคำสั่ง ท.ป.81/2542 ให้เจ้าพนักงานลดได้ แต่ต้องคงเสียไม่น้อยกว่าร้อยละ 50 ของเบี้ยปรับ ความต่างระหว่างการแก้ไขเองกับการรอให้ถูกตรวจจึงไม่ได้อยู่ที่ภาษีต้น แต่อยู่ที่เบี้ยปรับจำนวนนี้

• กรมสรรพากร — ยื่น ภ.ง.ด.50/52/55 และยื่นบัญชีเกินกำหนดเวลา
• กรมสรรพากร — อินโฟกราฟิกบทกำหนดโทษภาษีบุคคลธรรมดา
• กรมสรรพากร — คำสั่ง ท.ป.81/2542 ฉบับปรับปรุง

3) VAT: เกณฑ์ลดเบี้ยปรับหลังคำสั่ง ท.ป.369/2569

ภาษีมูลค่าเพิ่มใช้บทเบี้ยปรับของตนเอง มาตรา 89(2) กำหนดเบี้ยปรับ 2 เท่าของภาษีที่ต้องเสียในเดือนภาษีกรณีไม่ยื่นแบบภายในกำหนด และมาตรา 89/1 กำหนดเงินเพิ่มร้อยละ 1.5 ต่อเดือน คำสั่ง ป.81/2542 ยืนยันว่าการยื่น ภ.พ.30 เมื่อพ้นกำหนดใช้ฐานเบี้ยปรับสองเท่านี้

คำสั่ง ท.ป.369/2569 ลงวันที่ 2 กรกฎาคม 2569 และใช้บังคับตั้งแต่ 3 กรกฎาคม 2569 แก้ข้อ 2, 3, 5, 14, 15 และ 17 ของ ท.ป.81/2542 ประเด็นสำคัญคือ ถ้ายื่นแบบและชำระภาษีพร้อมกันโดยไม่ได้รับคำเตือนหรือคำเรียกตรวจสอบเป็นหนังสือ ให้ถือว่าแบบนั้นเป็นคำร้องขอลดเบี้ยปรับได้ทันที ไม่ต้องทำคำร้องแยก

• •ยื่นและชำระเองภายใน 15 วันนับแต่วันพ้นกำหนด: เสียร้อยละ 2 ของเบี้ยปรับ
• •เกิน 15 วันแต่ไม่เกิน 30 วัน: ร้อยละ 5 / เกิน 30 วันแต่ไม่เกิน 60 วัน: ร้อยละ 10 / เกิน 60 วัน: ร้อยละ 20
• •ได้รับหนังสือให้ยื่น ภ.พ.71 แล้วมายื่นภายในกำหนดในหนังสือ: ร้อยละ 40 หากพ้นกำหนด: ร้อยละ 50
• •เจ้าพนักงานตรวจพบและบันทึกความผิดแล้ว: ร้อยละ 40 ถ้าความผิดเกิดภายใน 1 ปีแรกหลังจดทะเบียน มิฉะนั้นร้อยละ 50
• •ข้อ 5/1 ใหม่ — ผู้ยังไม่จดทะเบียน VAT: ยื่นคำขอจดทะเบียนภายใน 30 วันนับแต่รายรับเกินเกณฑ์กิจการขนาดย่อมตามมาตรา 81/1 และยื่นแบบพร้อมชำระภาษี ให้งดเบี้ยปรับ หากจดทะเบียนช้าหรือเลิกกิจการก่อนจดทะเบียน ใช้อัตรา 2/5/10/20% ถ้ายื่นเอง และร้อยละ 40 ถ้าถูกตรวจพบ

• กรมสรรพากร — คำสั่ง ท.ป.369/2569 (PDF)
• กรมสรรพากร — คำสั่ง ป.81/2542 การคำนวณเบี้ยปรับ VAT
• กรมสรรพากร — ประมวลรัษฎากร มาตรา 87–90

4) ตัวอย่างคำนวณ: ยื่นเองเทียบกับถูกตรวจพบ

ตัวอย่างที่ 1 (VAT สมมุติ): บริษัทจดทะเบียน VAT มากว่า 1 ปี ไม่ได้ยื่น ภ.พ.30 เดือนมกราคม 2569 ซึ่งมีภาษีต้องชำระ 40,000 บาท ใช้กำหนดยื่นแบบกระดาษวันที่ 15 กุมภาพันธ์ แล้วยื่นและชำระเองวันที่ 20 มีนาคม (ช้า 33 วัน) เบี้ยปรับตามกฎหมาย 2 เท่า = 80,000 บาท ลดเหลือร้อยละ 10 = 8,000 บาท เงินเพิ่ม 2 เดือน (เศษเดือนนับเป็นหนึ่งเดือน) = 1,200 บาท รวมก่อนค่าปรับอาญา 49,200 บาท

ถ้าข้อเท็จจริงเดียวกันถูกเจ้าพนักงานตรวจพบและบันทึกความผิดก่อน เบี้ยปรับจะเหลือร้อยละ 50 = 40,000 บาท มากกว่ากรณียื่นเองห้าเท่า ตัวเลขนี้ไม่รวมค่าปรับอาญาตามมาตรา 90 ซึ่งสำนักงานพื้นที่เป็นผู้เปรียบเทียบ

ตัวอย่างที่ 2 (ภาษีเงินได้นิติบุคคลสมมุติ): บริษัทยื่น ภ.ง.ด.50 พร้อมงบการเงินช้ากว่ากำหนด 3 เดือน 10 วัน มีภาษีต้องชำระ 120,000 บาท เงินเพิ่ม 4 เดือน × 1.5% = 7,200 บาท และค่าปรับอาญา 2 กระทง × 2,000 = 4,000 บาท ไม่มีเบี้ยปรับเพราะยื่นเองก่อนถูกเรียก แต่ถ้ารอจนถูกออกหมายเรียกและประเมินตามมาตรา 26 เบี้ยปรับ 2 เท่าคือ 240,000 บาท แม้ได้ลดก็ยังต้องเสียไม่น้อยกว่า 120,000 บาท

• •ตัวอย่างเป็นการคำนวณประกอบความเข้าใจ ไม่ใช่การประเมินของกรมสรรพากร
• •วันครบกำหนดที่ใช้ต้องตรวจกับช่องทางยื่นจริง เพราะการยื่นทางอินเทอร์เน็ตอาจมีกำหนดเวลาตามประกาศขยายเวลาที่ใช้บังคับในงวดนั้น
• •ถ้าการคำนวณที่ถูกต้องมีภาษีชำระเกิน จะไม่มีเงินเพิ่มหรือเบี้ยปรับตามมาตรา 89(2) ตามตัวอย่างของกรมสรรพากร

• กรมสรรพากร — ตัวอย่างคำนวณเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม VAT

5) ย้อนหลังได้กี่ปี: แยกอำนาจเรียกตรวจ อายุความเรียกเก็บ และการเก็บเอกสาร

มาตรา 19 ให้ออกหมายเรียกตรวจแบบที่ยื่นไว้แล้วภายใน 2 ปีนับแต่วันยื่น และขยายได้ไม่เกิน 5 ปีเมื่อมีหลักฐานหรือเหตุสงสัยว่าหลีกเลี่ยงภาษี ส่วนผู้ที่ไม่ยื่นรายการ มาตรา 23 ไม่ได้กำหนดกรอบเวลาไว้แบบเดียวกัน ขณะที่สิทธิเรียกร้องค่าภาษีอากรมีอายุความ 10 ปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/31 ซึ่งศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ในคำพิพากษาที่ 5427/2537

ในทางปฏิบัติ การยื่นย้อนหลังจึงควรครอบคลุมทุกงวดที่ยังมีหน้าที่และยังเรียกเก็บได้ ไม่ใช่เลือกเฉพาะปีที่มีเอกสารครบ อายุความคดีอาญาเป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ขึ้นกับอัตราโทษสูงสุดของแต่ละมาตราตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 95 ส่วนสิทธิขอคืนภาษีโดยหลักต้องใช้ภายใน 3 ปีตามมาตรา 27 ตรี

• •แบบที่ยื่นแล้วแต่ผิด: ตรวจกรอบ 2 ปี/5 ปีตามมาตรา 19 นับจากวันยื่นจริง
• •แบบที่ไม่เคยยื่น: เตรียมข้อมูลย้อนหลังให้ครอบคลุมช่วงที่ยังเรียกเก็บได้
• •เอกสารบัญชีและเอกสารประกอบการลงบัญชีต้องเก็บไม่น้อยกว่า 5 ปีตามกฎหมายการบัญชี

• กรมสรรพากร — คำพิพากษาฎีกาที่ 5427/2537 (มาตรา 19 และอายุความ 10 ปี)
• กรมสรรพากร — โครงสร้างหมวดวิธีการเกี่ยวแก่ภาษีอากรประเมิน

6) ความเสี่ยงอาญา: ยื่นช้ากับหลีกเลี่ยงภาษีเป็นคนละความผิด

การยื่นแบบล่าช้าโดยลำพังมีเพดานโทษเป็นเงินปรับสูงสุด 2,000 บาทตามมาตรา 35 และระงับคดีได้ด้วยการเปรียบเทียบปรับ ความผิดที่มีโทษจำคุกคือพฤติการณ์หลีกเลี่ยง เช่น จงใจแจ้งข้อความเท็จ แสดงหลักฐานเท็จ หรือใช้อุบายตามมาตรา 37 (จำคุก 3 เดือนถึง 7 ปี และปรับ 2,000–200,000 บาท) และการเจตนาละเลยไม่ยื่นแบบเพื่อหลีกเลี่ยงภาษีตามมาตรา 37 ทวิ (โทษปรับสูงสุด 200,000 บาท จำคุกสูงสุด 1 ปี หรือลงโทษทั้งสองอย่าง)

ความเสี่ยงที่ใหญ่กว่าการยื่นช้าจึงมักเกิดระหว่างการแก้ไข เช่น ทำเอกสารย้อนวันที่ ซื้อใบกำกับภาษีมาลงเป็นภาษีซื้อ หรือสร้างค่าใช้จ่ายโดยไม่มีธุรกรรมจริง ซึ่งอาจเข้าข่ายความผิดฐานหลีกเลี่ยงหรือการใช้ใบกำกับภาษีปลอม คำสั่ง ป.92/2542 ยกตัวอย่างพฤติการณ์ที่ถือว่าไม่มีเจตนาหลีกเลี่ยง เช่น สำคัญผิดเรื่องผลต่างทางบัญชีกับภาษี คำนวณอัตราแลกเปลี่ยนผิด หรือใช้แบบผิดแต่ไม่ผิดประเภทภาษี

• กรมสรรพากร — คำสั่ง ป.92/2542 การพิจารณางดหรือลดเบี้ยปรับในการตรวจสอบ

7) ผ่อนชำระ อุทธรณ์ และทุเลา: สิ่งที่ทำได้และทำไม่ได้

คู่มือการปฏิบัติงานของกรมสรรพากรเรื่องการผ่อนชำระตามระเบียบปี 2560 ระบุว่าภาษีค้างที่เกิดจากการยื่นแบบประเมินตนเองแล้วไม่ชำระหรือชำระไม่ครบ ห้ามผ่อนชำระสำหรับแบบหัก ณ ที่จ่าย (ภ.ง.ด.1, 2, 3, 53, 54) ภ.ง.ด.94 ภ.ง.ด.51 และ ภ.พ.30/36 ดังนั้นผู้ที่ยื่น VAT ย้อนหลังเองควรเตรียมเงินให้พอชำระพร้อมยื่น ซึ่งเป็นเงื่อนไขของอัตราลดเบี้ยปรับอยู่แล้ว

สำหรับภาษีค้างที่ผ่อนได้ ผู้ขอต้องยื่นคำร้องแบบ ท.ป.2 ชำระงวดแรกพร้อมคำร้อง ผ่อนเป็นรายเดือนงวดเท่ากัน และวางหลักประกันมูลค่าไม่ต่ำกว่าภาษี เช่น หนังสือค้ำประกันธนาคารหรือการจำนองที่ดิน เงินที่ชำระจะตัดภาษีก่อน แล้วจึงตัดเงินเพิ่มและเบี้ยปรับ หากผิดนัดอาจหมดสิทธิผ่อน ส่วน ภ.ง.ด.90/91 ที่ยื่นภายในกำหนดและมีภาษีเกิน 3,000 บาท แบ่งชำระได้ 3 งวดโดยไม่มีเงินเพิ่ม

ถ้าได้รับหนังสือแจ้งการประเมินแล้ว คำขอลดเบี้ยปรับไม่ใช้ช่องทางคำร้องอีก ต้องอุทธรณ์ด้วยแบบ ภ.ส.6 ภายใน 30 วันนับแต่วันได้รับหนังสือ และฟ้องต่อศาลภาษีอากรได้ภายใน 30 วันนับแต่วันได้รับคำวินิจฉัย การอุทธรณ์ไม่ทุเลาการชำระโดยอัตโนมัติ ต้องยื่นขอทุเลาพร้อมหลักประกัน

• กรมสรรพากร — คู่มือการผ่อนชำระภาษีอากร (PDF)

8) ลำดับงานแก้ไขที่แนะนำก่อนติดต่อสรรพากร

ลำดับงานควรเริ่มจากหลักฐานและวันที่ ไม่ใช่เริ่มจากยอดที่อยากจ่าย การทำงานตามลำดับด้านล่างช่วยให้ยื่นแบบที่ได้อัตราลดสูงสุดก่อน และแยกประเด็นที่ต้องหารือออกจากประเด็นที่แก้เองได้

• •ทำตารางหน้าที่ยื่นทุกแบบรายงวด พร้อมวันครบกำหนดและสถานะว่ายื่นแล้ว ยื่นผิด หรือไม่ได้ยื่น
• •ตรวจว่ามีหนังสือเตือน หมายเรียก หรือหนังสือให้ยื่น ภ.พ.71 แล้วหรือไม่ เพราะสถานะนี้เปลี่ยนอัตราลด
• •รวบรวม statement ใบกำกับภาษี สัญญา และรายการรับจ่าย แล้วสร้างงบทดลองใหม่จากหลักฐานจริง
• •ยื่นและชำระ VAT ที่ค้างก่อน เพราะทุกวันที่ผ่านไปอาจขยับขั้นจากร้อยละ 2 เป็น 5, 10 หรือ 20
• •ยื่นภาษีเงินได้และหัก ณ ที่จ่ายที่ค้างพร้อมคำนวณเงินเพิ่มเอง และเตรียมชำระค่าปรับอาญาตามการเปรียบเทียบ
• •แยกบันทึกรายการที่ไม่มีหลักฐานและหารือผู้เชี่ยวชาญก่อน แทนการสร้างเอกสารย้อนหลัง
• •เก็บใบเสร็จ แบบที่ยื่น และหนังสือโต้ตอบทั้งหมดไว้ไม่น้อยกว่าระยะเวลาเก็บเอกสารตามกฎหมาย