บัญชีบริษัท BOI: แยกกำไรยกเว้นภาษี วงเงิน เงินปันผล และรายงาน

1) รายได้แบบไหนอยู่ในสิทธิยกเว้น: ขอบเขต กรอบเวลา และวงเงิน

พระราชบัญญัติส่งเสริมการลงทุน มาตรา 31 ยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคลสำหรับกำไรสุทธิจากกิจการที่ได้รับส่งเสริม มีกำหนดเวลาไม่เกิน 8 ปีนับแต่วันเริ่มมีรายได้ และกำหนดเป็นสัดส่วนของเงินลงทุนโดยไม่รวมค่าที่ดินและทุนหมุนเวียน ส่วนมาตรา 31/1 ให้กิจการเทคโนโลยีและนวัตกรรมขั้นสูงหรือกิจการวิจัยและพัฒนาได้รับยกเว้นไม่เกิน 13 ปี ระยะเวลาจริงและการมีหรือไม่มีวงเงินจึงต้องอ่านจากบัตรของแต่ละโครงการ

ประกาศกรมสรรพากร เรื่องการคำนวณกำไรสุทธิและขาดทุนสุทธิของบริษัทที่ได้รับการส่งเสริม ลงวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2530 ข้อ 2 กำหนดรายได้ที่นำมาคำนวณกำไรที่ได้ยกเว้นไว้สี่กลุ่ม คือ รายได้จากผลิตภัณฑ์หรือบริการตามโครงการไม่เกินปริมาณการผลิตหรือขนาดกิจการในบัตร รายได้จากผลพลอยได้และสินค้ากึ่งสำเร็จรูปตามชนิดและปริมาณในบัตร รายได้จากการขายเครื่องจักรและทรัพย์สินของโครงการที่หมดสภาพเมื่อได้รับความเห็นชอบจาก BOI และกรมสรรพากร และดอกเบี้ยหรือรายได้อื่นอันเป็นปกติธุระเมื่อได้รับความเห็นชอบเช่นกัน ข้อหารือ กค 0706/766 ยืนยันว่ารายได้อื่นแม้เกิดในโรงงานเดียวกัน เช่น ขายวัตถุดิบที่ใช้ผลิตไม่ได้หรือเงินชดเชยการยกเลิกคำสั่งซื้อ ต้องเสียภาษีตามปกติ

ตัวอย่าง ค (วงเงินภาษีที่ยกเว้น): บัตรกำหนดวงเงินภาษีที่ได้รับยกเว้น 10,000,000 บาท ปีแรกกำไรจากกิจการที่ได้รับส่งเสริม 30,000,000 บาท ภาษีที่ได้รับยกเว้นคิดที่อัตรา 20% เท่ากับ 6,000,000 บาท เหลือวงเงิน 4,000,000 บาท ปีที่สองกำไรจากกิจการที่ได้รับส่งเสริม 25,000,000 บาท ภาษีที่จะยกเว้นคือ 5,000,000 บาท แต่วงเงินเหลือเพียง 4,000,000 บาท จึงยกเว้นได้เฉพาะกำไร 20,000,000 บาท กำไรอีก 5,000,000 บาทเสียภาษี 1,000,000 บาท แม้ยังอยู่ในกรอบเวลายกเว้น บริษัทจึงควรมีตารางวงเงินคงเหลือแยกรายบัตรตั้งแต่ปีแรก

• BOI — พ.ร.บ.ส่งเสริมการลงทุน พ.ศ. 2520 (ฉบับรวมแก้ไขถึงฉบับที่ 4)
• กรมสรรพากร — ประกาศการคำนวณกำไรสุทธิและขาดทุนสุทธิของกิจการ BOI (5 ก.พ. 2530)
• กรมสรรพากร — ข้อหารือ กค 0706/766 (รายได้ที่ไม่ใช่กิจการส่งเสริม)

2) แยกบัญชีและปันส่วนรายจ่ายร่วม

ระบบบัญชีที่พิสูจน์สิทธิได้เริ่มจากรหัสกิจการในทุกรายการ รายได้ ต้นทุนขาย วัตถุดิบ ค่าแรงทางตรง และค่าเสื่อมราคาของเครื่องจักรในโครงการ ควรลงตรงกิจการที่เกิดขึ้นตั้งแต่ตอนบันทึก โดยอ้างใบสั่งผลิต ใบเบิกวัตถุดิบ และทะเบียนทรัพย์สินแยกตามบัตร ถ้าผลิตสินค้าเดียวกันทั้งในและนอกโครงการ ต้องมีเกณฑ์แยกปริมาณที่ตรวจได้ เช่น บันทึกการผลิตของเครื่องจักรที่ติดตั้งตามโครงการ เพราะรายได้ที่เกินกำลังการผลิตในบัตรไม่อยู่ในสิทธิ

สำหรับรายจ่ายที่ใช้ร่วมกันและแยกไม่ได้ เช่น เงินเดือนฝ่ายบริหาร ค่าสอบบัญชี หรือค่าเช่าสำนักงาน ข้อหารือ กค 0811/2224 วางแนวว่าให้เฉลี่ยตามสัดส่วนรายได้ของแต่ละกิจการ ถ้าจะใช้เกณฑ์อื่นที่สะท้อนการใช้จริงมากกว่า เช่น น้ำหนักสินค้าหรือชั่วโมงเครื่องจักร ควรตกลงกับเจ้าพนักงานประเมินก่อนและใช้สม่ำเสมอทุกปี

ตัวอย่าง ก (ปันส่วนรายจ่ายร่วม): รายได้กิจการที่ได้รับส่งเสริม 60,000,000 บาท รายได้กิจการอื่น 40,000,000 บาท รายจ่ายบริหารที่แยกไม่ได้ 5,000,000 บาท ปันเข้ากิจการที่ได้รับส่งเสริม 3,000,000 บาท และกิจการอื่น 2,000,000 บาท การปันมากเกินไปเข้าฝั่งที่ได้ยกเว้นจะลดกำไรฝั่งที่เสียภาษีลงโดยไม่มีฐาน ซึ่งเป็นจุดที่ถูกปรับปรุงบ่อย

• •รายได้: แยกตามบัตรและตามผลิตภัณฑ์ พร้อมรายงานปริมาณเทียบกำลังการผลิตในบัตร
• •ต้นทุนขาย: อ้างใบเบิกวัตถุดิบและใบสั่งผลิตรายโครงการ
• •รายจ่ายร่วม: เฉลี่ยตามสัดส่วนรายได้ เว้นแต่ตกลงเกณฑ์อื่นกับเจ้าพนักงาน
• •สินทรัพย์ถาวร: ทะเบียนแยกตามบัตร ระบุเครื่องจักรที่ได้ยกเว้นอากร

• กรมสรรพากร — ข้อหารือ กค 0811/2224 (การเฉลี่ยรายจ่ายกิจการ BOI)

3) รวมผลสองกิจการเพื่อเสียภาษี และผลขาดทุนระหว่างได้รับยกเว้น

ประกาศกรมสรรพากรฉบับเดียวกัน ข้อ 3 ให้คำนวณกำไรขาดทุนของกิจการที่ได้ยกเว้นและไม่ได้ยกเว้นแยกกัน แล้วนำมารวมเพื่อคำนวณภาษี ถ้ากำไรทั้งสองฝั่ง เสียภาษีจากกำไรฝั่งที่ไม่ได้ยกเว้น ถ้าฝั่งไม่ได้ยกเว้นกำไรมากกว่าขาดทุนของฝั่งที่ได้ยกเว้น เสียภาษีจากกำไรสุทธิรวม ถ้าฝั่งที่ได้ยกเว้นกำไรมากกว่าขาดทุนของฝั่งไม่ได้ยกเว้น ได้รับยกเว้นเต็มจำนวนกำไรรวม และถ้าผลรวมไม่มีกำไร ไม่ต้องเสียภาษีแม้ฝั่งไม่ได้ยกเว้นจะมีกำไร

ข้อ 4 กำหนดการใช้ผลขาดทุนระหว่างได้รับยกเว้น ถ้ามีเฉพาะกิจการที่ได้ยกเว้น ผลขาดทุนส่วนที่เกินกำไรที่เกิดระหว่างช่วงยกเว้นนำไปหักจากกำไรหลังพ้นช่วงได้ไม่เกิน 5 ปี โดยเลือกหักปีใดปีหนึ่งหรือหลายปี ถ้ามีทั้งสองกิจการ ผลขาดทุนของฝั่งที่ได้ยกเว้นหักจากกำไรฝั่งที่ไม่ได้ยกเว้นในปีเดียวกันก่อน หลังจากใช้ผลขาดทุนสะสมของฝั่งไม่ได้ยกเว้นเองแล้ว มาตรา 31 วรรคสี่ใช้ถ้อยคำว่าคณะกรรมการอาจอนุญาต แต่ข้อหารือ กค 0811(กม.06)/1178 วินิจฉัยว่าบริษัทมีสิทธิแม้บัตรไม่ได้ระบุ จึงควรเก็บหลักฐานทั้งบัตรและข้อหารือไว้ประกอบแบบ

ตัวอย่าง ข (รวมผลสองกิจการ อัตราภาษี 20%): (1) ฝั่งที่ได้ยกเว้นขาดทุน 2,000,000 บาท ฝั่งไม่ได้ยกเว้นกำไร 5,000,000 บาท เสียภาษีจากกำไรรวม 3,000,000 บาท เป็นภาษี 600,000 บาท (2) ฝั่งที่ได้ยกเว้นกำไร 8,000,000 บาท ฝั่งไม่ได้ยกเว้นขาดทุน 1,000,000 บาท กำไรรวม 7,000,000 บาทได้รับยกเว้นทั้งจำนวน (3) กำไรทั้งสองฝั่ง 8,000,000 บาทและ 2,000,000 บาท เสียภาษีเฉพาะ 2,000,000 บาท เป็นภาษี 400,000 บาท ตัวอย่าง จ (ผลขาดทุนยกไป): บริษัทที่มีเฉพาะกิจการที่ได้ยกเว้นขาดทุน 6,000,000 บาทและ 4,000,000 บาทในสองปีแรก และกำไร 3,000,000 บาทในปีที่สาม ผลขาดทุนที่เกินกำไรในช่วงยกเว้นคือ 7,000,000 บาท ถ้าปีแรกหลังพ้นช่วงมีกำไร 5,000,000 บาท หักได้ 5,000,000 บาท เหลือ 2,000,000 บาทใช้ในปีถัดไปภายในกรอบ 5 ปี

• กรมสรรพากร — ประกาศการคำนวณกำไรสุทธิและขาดทุนสุทธิของกิจการ BOI ข้อ 3–7
• กรมสรรพากร — ข้อหารือ กค 0811(กม.06)/1178 ผลขาดทุนหลังพ้นช่วงยกเว้น

4) ภาษีหัก ณ ที่จ่าย และเงินปันผลจากกำไรที่ได้ยกเว้น

ข้อหารือ กค 0811/01604 วินิจฉัยว่าบริษัทที่ได้รับยกเว้นภาษีตามมาตรา 31 ไม่อยู่ในบังคับถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายตามคำสั่ง ท.ป.4/2528 สำหรับรายได้จากกิจการที่ได้รับส่งเสริมตลอดช่วงที่ได้รับยกเว้น ในทางปฏิบัติบริษัทควรส่งสำเนาบัตรส่งเสริมและหนังสือยืนยันว่ารายการนั้นเป็นรายได้ตามโครงการให้ลูกค้า ส่วนรายได้นอกโครงการยังถูกหักตามปกติ ถ้าลูกค้าหักไปแล้ว บริษัทใช้เป็นเครดิตหรือขอคืนตอนยื่นแบบประจำปี

มาตรา 34 ยกเว้นภาษีเงินปันผลที่จ่ายจากกำไรส่วนที่ได้ยกเว้นตลอดช่วงที่ได้รับยกเว้น และพระราชบัญญัติฉบับที่ 4 พ.ศ. 2560 เพิ่มวรรคสองให้ยกเว้นด้วยถ้าจ่ายภายใน 6 เดือนนับแต่วันพ้นกำหนด ข้อหารือ กค 0702/2419 ยืนยันหลักนี้ ประกาศกรมสรรพากร ข้อ 6 และข้อ 7 ให้ยกเว้นเฉพาะเงินปันผลจากกำไรของกิจการที่ได้ยกเว้น และถ้ามติจ่ายเงินปันผลไม่ได้ระบุแหล่งกำไร ให้เฉลี่ยตามสัดส่วนกำไรสุทธิของสองกิจการ มติที่ประชุมผู้ถือหุ้นจึงควรระบุแหล่งกำไรให้ชัด

ตัวอย่าง ง (เงินปันผลที่ไม่ระบุแหล่งกำไร): กำไรฝั่งที่ได้ยกเว้น 8,000,000 บาท ฝั่งไม่ได้ยกเว้น 2,000,000 บาท บริษัทจ่ายเงินปันผล 5,000,000 บาทโดยไม่ระบุแหล่ง จึงเฉลี่ยได้ส่วนที่ได้ยกเว้น 4,000,000 บาท และส่วนที่เสียภาษี 1,000,000 บาท ถ้าผู้รับเป็นบุคคลธรรมดา บริษัทหักภาษีร้อยละ 10 จากส่วนที่เสียภาษี เป็นเงิน 100,000 บาท ถ้าจ่ายหลังพ้นช่วงยกเว้นเกิน 6 เดือน ส่วน 4,000,000 บาทก็ไม่ได้รับยกเว้นอีกต่อไป

• กรมสรรพากร — ข้อหารือ กค 0811/01604 การหักภาษี ณ ที่จ่ายของกิจการ BOI
• กรมสรรพากร — ข้อหารือ กค 0702/2419 เงินปันผลภายใน 6 เดือนหลังพ้นช่วงยกเว้น

5) เครื่องจักร วัตถุดิบ และสิทธิในเขตส่งเสริม

เครื่องจักรที่ได้รับยกเว้นหรือลดหย่อนอากรตามมาตรา 28 หรือ 29 จะจำนอง จำหน่าย โอน ให้เช่า นำไปใช้ในการอื่น หรือย้ายโรงงาน ต้องได้รับอนุญาตตามมาตรา 41 ก่อน ถ้าถูกเพิกถอนสิทธิด้านอากรทั้งหมด มาตรา 55 ให้ถือเหมือนไม่เคยได้รับยกเว้นมาแต่ต้น และเสียอากรตามสภาพ ราคา และอัตราในวันนำเข้า ทะเบียนทรัพย์สินจึงควรผูกเลขที่ใบขนสินค้าและเลขบัตรไว้กับเครื่องจักรแต่ละรายการ ส่วนการขายเครื่องจักรที่หมดสภาพ ประกาศกรมสรรพากร ข้อ 2.3 ให้ถือเป็นรายได้ที่ได้ยกเว้นได้เมื่อได้รับความเห็นชอบจาก BOI และกรมสรรพากร

วัตถุดิบที่นำเข้าโดยได้ยกเว้นอากรเพื่อผลิตส่งออกตามมาตรา 36 ต้องมีสูตรการผลิตที่ได้รับอนุมัติและต้องตัดบัญชีวัตถุดิบหลังส่งออก ยอดคงเหลือตามบัญชี BOI ต้องตรงกับสต๊อกจริง ไม่เช่นนั้นส่วนต่างอาจต้องชำระอากร ส่วนสิทธิในเขตส่งเสริมตามมาตรา 35 ที่ระบุในบัตร ได้แก่ ลดหย่อนภาษีร้อยละ 50 ไม่เกิน 5 ปีหลังพ้นช่วงยกเว้น หักค่าขนส่ง ค่าไฟฟ้า และค่าประปาได้สองเท่า และหักเงินลงทุนในสิ่งอำนวยความสะดวกได้ร้อยละ 25 ภายใน 10 ปี ต้องเก็บใบแจ้งหนี้และหลักฐานแยกไว้สำหรับคำนวณสิทธิเหล่านี้

การยกเว้นภาษีเงินได้ไม่ยกเว้น VAT บริษัทที่ได้รับส่งเสริมยังต้องเรียกเก็บ VAT จากการขายในประเทศ ยื่น ภ.พ.30 และจัดทำรายงานภาษีซื้อภาษีขายตามปกติ การแยกบัญชี BOI ไม่ได้ทำให้มีหน้าที่แยก ภ.พ.30 ตามบัตร

• BOI — พ.ร.บ.ส่งเสริมการลงทุน มาตรา 28–36, 41 และ 55

6) รายงานต่อ BOI และการยื่น ภ.ง.ด.50

ประกาศคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน ที่ 8/2569 และประกาศสำนักงานฯ ที่ ป.8/2569 ลงวันที่ 20 พฤษภาคม 2569 กำหนดให้โครงการที่ยังไม่ได้รับใบอนุญาตเปิดดำเนินการรายงานความคืบหน้าในระบบ e-Monitoring เป็นรายไตรมาส ภายใน 30 วันนับจากวันสิ้นไตรมาสมีนาคม มิถุนายน กันยายน และธันวาคม แทนเงื่อนไขเดิมที่รายงานเดือนกุมภาพันธ์และกรกฎาคม ถ้าไม่รายงานจะถูกระงับสิทธิ และถ้าไม่รายงานสองครั้งติดต่อกันอาจถูกเพิกถอนสิทธิและประโยชน์

หลังเปิดดำเนินการแล้ว บริษัทยังต้องรายงานผลการดำเนินงานประจำปีผ่าน e-Monitoring ปีละครั้ง แบบจัดเตรียมข้อมูลของ BOI ระบุกำหนดภายในวันที่ 31 กรกฎาคม และให้แนบรายชื่อผู้ถือหุ้น งบการเงิน ภ.ง.ด.50 และหน้าแรกของ ภ.ง.ด.1ก ตัวเลขในรายงานจึงต้องตรงกับงบที่ผู้สอบบัญชีรับรองและแบบภาษี ส่วน ภ.ง.ด.50 ต้องยื่นทุกปีภายใน 150 วันนับแต่วันสิ้นรอบบัญชี แม้กำไรทั้งหมดได้รับยกเว้น โดยแสดงผลของกิจการที่ได้ยกเว้นแยกจากกิจการอื่น

• BOI — ประกาศคณะกรรมการ ที่ 8/2569 รายงานการลงทุนจริงรายไตรมาส
• BOI — ประกาศสำนักงาน ที่ ป.8/2569 แนวทางรายงานความคืบหน้าโครงการ
• BOI — แบบจัดเตรียมข้อมูลรายงานผลการดำเนินงานประจำปี (e-Monitoring)

7) ภาษีส่วนเพิ่มสำหรับกลุ่มบริษัทข้ามชาติ และรายการตรวจประจำปี

พระราชกำหนดภาษีส่วนเพิ่ม พ.ศ. 2567 มีผลกับรอบบัญชีที่เปิดตั้งแต่ 1 มกราคม 2568 เป็นต้นไป โดยครอบคลุมกลุ่มนิติบุคคลข้ามชาติที่มีรายได้ตามงบการเงินรวมของบริษัทแม่ลำดับสูงสุดไม่น้อยกว่า 750 ล้านยูโร อย่างน้อย 2 ใน 4 รอบบัญชีก่อนหน้า กลุ่มที่เข้าเกณฑ์และได้สิทธิ BOI จนอัตราภาษีที่แท้จริงในไทยต่ำกว่าร้อยละ 15 อาจต้องเสียภาษีส่วนเพิ่ม BOI ประกาศแผนเพิ่มสิทธิแบบเครดิตภาษีผ่านการแก้ไขพระราชบัญญัติการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันฯ ตามข่าวฉบับที่ 100/2568 แต่ ณ วันที่ปรับปรุงบทความนี้ เรายังไม่พบฉบับที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษา บริษัทในกลุ่มที่เข้าเกณฑ์จึงควรคำนวณผลกระทบร่วมกับฝ่ายภาษีของกลุ่ม

บริษัท SME ส่วนใหญ่ไม่เข้าเกณฑ์ภาษีส่วนเพิ่ม งานสำคัญจึงยังเป็นการทำบัญชีให้พิสูจน์สิทธิได้ทุกปี รายการด้านล่างช่วยให้การปิดงบและการตอบคำถามเจ้าพนักงานใช้ชุดข้อมูลเดียวกัน

• •รายเดือน: ลงรหัสกิจการในทุกรายการ และกระทบปริมาณผลิตกับกำลังการผลิตในบัตร
• •รายไตรมาส: รายงานความคืบหน้าใน e-Monitoring ภายใน 30 วันหลังสิ้นไตรมาส จนกว่าได้ใบอนุญาตเปิดดำเนินการ
• •ปิดงบ: ปันส่วนรายจ่ายร่วมตามเกณฑ์ที่ใช้ทุกปี และทำงบกำไรขาดทุนแยกสองกิจการ
• •ก่อนยื่น ภ.ง.ด.50: อัปเดตตารางวงเงินภาษีคงเหลือ ผลขาดทุนยกไป และวันสิ้นสุดสิทธิรายบัตร
• •ก่อนจ่ายเงินปันผล: ระบุแหล่งกำไรในมติ และตรวจว่าจ่ายภายในช่วงยกเว้นหรือภายใน 6 เดือนหลังพ้นกำหนด
• •ภายใน 31 กรกฎาคม: ยื่นรายงานผลการดำเนินงานประจำปีโดยใช้ตัวเลขชุดเดียวกับงบที่รับรองแล้ว

• กรมสรรพากร — พระราชกำหนดภาษีส่วนเพิ่ม พ.ศ. 2567
• BOI — ข่าวฉบับที่ 100/2568 เครดิตภาษีรับมือภาษีขั้นต่ำโลก