ภาษีคาร์บอนไทยและ EU CBAM ล่าสุด: อะไรบังคับใช้แล้ว อะไรยังเป็นร่าง (อัปเดต ต.ค. 2569)

มติ ครม.: หลักการองค์ประกอบคาร์บอนในภาษีสรรพสามิตน้ำมัน

คณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อ 21 มกราคม 2568 เห็นชอบหลักการร่างกฎกระทรวงที่นำค่าการปล่อยก๊าซเรือนกระจกคูณราคาคาร์บอน 200 บาทต่อตัน CO2 เทียบเท่ามาเป็นองค์ประกอบคำนวณภาษีสรรพสามิตน้ำมัน แหล่งทางการที่ตรวจพบอธิบายหลักการและผลต่อราคาขายปลีก แต่ยังไม่พบประกาศราชกิจจานุเบกษาที่ยืนยันวันเริ่มบังคับใช้ จึงต้องติดตามสถานะจากกรมสรรพสามิตต่อไป

วิธีจัดเก็บ: แปลงสัดส่วนจากภาษีสรรพสามิตเดิม ไม่เพิ่มราคาปลีก

ข้อมูลประกอบมติระบุแนวทาง 'แปลงภาษี' โดยจัดองค์ประกอบจากภาษีสรรพสามิตน้ำมันเดิม จึงตั้งใจไม่ให้ราคาขายปลีกเพิ่มจากมาตรการนี้ในช่วงเริ่มต้น อย่างไรก็ดี สถานะการมีผลใช้จริงต้องยืนยันกับกฎกระทรวงหรือประกาศที่เผยแพร่ในราชกิจจานุเบกษา ไม่ควรอนุมานจากข่าวมติ ครม. เพียงอย่างเดียว

ยังเป็นร่าง: พ.ร.บ.การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (ครม. เห็นชอบหลักการ 2 ธ.ค. 2568)

ครม. มีมติเห็นชอบในหลักการร่างพระราชบัญญัติการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พ.ศ. .... ตามที่กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเสนอ เมื่อวันที่ 2 ธันวาคม 2568 เพื่อยกระดับเป็นกฎหมายแม่บทด้านภูมิอากาศของประเทศ สาระสำคัญของร่าง ได้แก่ การจัดตั้งกองทุนภูมิอากาศ ระบบซื้อขายสิทธิการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (ETS) กลไกปรับราคาคาร์บอนข้ามพรมแดน (CBAM) ของไทยเอง และการกำหนดภาษีคาร์บอนสำหรับสินค้าบางประเภทโดยให้กรมสรรพสามิตและกรมศุลกากรเป็นผู้จัดเก็บ ทั้งนี้ ร่างกฎหมายยังต้องผ่านการตรวจพิจารณาของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาและการพิจารณาของรัฐสภาอีกหลายวาระ จึงยังไม่มีผลใช้บังคับ ณ ปัจจุบัน แม้มีเป้าหมายเร่งให้แล้วเสร็จในปี 2569 ก็ตาม

บังคับใช้แล้ว: EU CBAM เข้าสู่ definitive regime ตั้งแต่ 1 ม.ค. 2569

ตามประกาศของกรรมาธิการยุโรปด้านภาษีและศุลกากร ระยะบังคับเก็บเงินเต็มรูปแบบของ CBAM (definitive regime) มีผลตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2569 ผู้นำเข้าสินค้ากลุ่ม CBAM (เหล็ก ปูนซีเมนต์ ปุ๋ย อะลูมิเนียม ไฟฟ้า ไฮโดรเจน) เข้าสู่สหภาพยุโรปเกินเกณฑ์มวลรวม 50 ตันต่อปี ต้องยื่นขอสถานะ 'authorised CBAM declarant' และซื้อใบรับรอง CBAM (CBAM certificate) จากหน่วยงานผู้มีอำนาจของประเทศสมาชิกที่จดทะเบียน ราคาใบรับรองคำนวณจากราคาประมูลเฉลี่ยของ EU ETS เป็นรายไตรมาสในปี 2569 และจะเปลี่ยนเป็นค่าเฉลี่ยรายสัปดาห์ตั้งแต่ปี 2570 หากพิสูจน์ได้ว่าได้จ่ายราคาคาร์บอนในประเทศผู้ผลิตแล้ว สามารถนำมาหักลดได้ตามกฎเกณฑ์ที่กำหนด

หลักเกณฑ์ย่อยที่ปรับปรุงล่าสุดของ EU

คณะกรรมาธิการยุโรปออก Commission Implementing Regulation (EU) 2025/486 (17 มี.ค. 2568) กำหนดเงื่อนไขและขั้นตอนการขอสถานะ authorised CBAM declarant และแก้ไขเพิ่มเติมโดย Implementing Regulation (EU) 2025/2549 (10 ธ.ค. 2568) ซึ่งสอดคล้องกับการแก้ไข Regulation (EU) 2023/956 โดย Regulation (EU) 2025/2083 ที่ลดภาระทางปกครองและเลื่อนกำหนดเวลาการยื่นรายงาน CBAM declaration ครั้งแรกออกไปเป็นวันที่ 30 กันยายน 2570 นอกจากนี้เมื่อวันที่ 14 สิงหาคม 2569 คณะกรรมาธิการยุโรปได้เผยแพร่เอกสารแนวปฏิบัติ (guidance) รวม 10 ฉบับสำหรับผู้ประกอบการนอกสหภาพยุโรปและผู้ตรวจทวนสอบ เพื่อรองรับการปฏิบัติตาม CBAM ในระยะบังคับเก็บเงินเต็มรูปแบบ และเมื่อเดือนกันยายน 2569 คณะกรรมาธิการยืนยันคงเกณฑ์มวลขั้นต่ำที่ 50 ตันต่อปีไว้เช่นเดิม เนื่องจากครอบคลุมสัดส่วนการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่ได้รับยกเว้นเพียงร้อยละ 0.87 ซึ่งต่ำกว่าเพดานร้อยละ 1 ที่กฎหมายกำหนด

Checklist สำหรับธุรกิจไทย

• •ตรวจสอบว่าสินค้าที่ผลิต/ส่งออกอยู่ในขอบเขตสินค้า CBAM หรือไม่ (เหล็ก ปูนซีเมนต์ ปุ๋ย อะลูมิเนียม ไฟฟ้า ไฮโดรเจน) ผ่านพิกัดศุลกากรใน Annex I ของ Regulation (EU) 2023/956
• •หากเป็นผู้ส่งออกตรงไปยัง EU ให้ประสานผู้นำเข้าปลายทาง (importer) ว่าได้ยื่นขอสถานะ authorised CBAM declarant แล้วหรือไม่ เพราะภาระการยื่นรายงานและซื้อใบรับรองเป็นหน้าที่ของผู้นำเข้าในสหภาพยุโรป
• •จัดทำข้อมูลการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่ฝังอยู่ในสินค้า (embedded emissions) ตามวิธีคำนวณที่กำหนดใน CBAM Methodology และเอกสารแนวปฏิบัติที่คณะกรรมาธิการยุโรปเผยแพร่ 14 ส.ค. 2569 เพื่อส่งให้ผู้นำเข้าใช้ยื่นรายงาน
• •หากมีหลักฐานการจ่ายราคาคาร์บอนในประเทศไทย ให้เก็บเอกสารต้นทางไว้และตรวจเงื่อนไขการหักลดกับผู้นำเข้า EU เป็นรายกรณี ไม่ควรถือว่ามติ ครม. เรื่ององค์ประกอบภาษีสรรพสามิตเป็นหลักฐานว่าเครดิต CBAM เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ
• •ติดตามความคืบหน้าร่าง พ.ร.บ.การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอย่างต่อเนื่องผ่านเว็บไซต์กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม (dcce.go.th) และสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี เนื่องจากยังอยู่ระหว่างการพิจารณาและยังไม่มีผลบังคับใช้
• •สำหรับผู้ประกอบการที่เป็นซัพพลายเออร์ในประเทศ (ไม่ได้ส่งออกตรง) ให้เริ่มจัดเก็บข้อมูลการใช้พลังงานและปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของกิจการตนเอง เพื่อเตรียมพร้อมหากลูกค้าที่ส่งออกร้องขอข้อมูลสำหรับยื่น CBAM declaration

แหล่งอ้างอิงทางการ

ตรวจสถานะล่าสุดจากกรมสรรพสามิต กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม และคณะกรรมาธิการยุโรปก่อนนำข้อมูลไปใช้วางแผนหรือยื่นรายงานจริง

• กรมสรรพสามิต — Carbon Tax
• กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศฯ — ร่าง พ.ร.บ. Climate Change
• European Commission — CBAM definitive regime
• European Commission — CBAM guidance documents