ผู้รับประโยชน์ที่แท้จริงในบริษัทไทย: กฎ ปปง. คำสั่ง DBD 2/2569 และความเสี่ยงนอมินี

1) ข้อมูลที่บริษัทจำกัดมีหน้าที่ต่อ DBD อยู่แล้ว

บริษัทจำกัดต้องเก็บสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นไว้ที่สำนักงาน และส่งสำเนาบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น (แบบ บอจ.5) ต่อนายทะเบียนอย่างน้อยปีละครั้งหลังการประชุมใหญ่สามัญ ตามมาตรา 1139 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ซึ่งปัจจุบันยื่นผ่านระบบ DBD e-Filing พร้อมงบการเงิน แบบนี้แสดงชื่อ สัญชาติ จำนวนหุ้น และเงินที่ชำระแล้วของผู้ถือหุ้นตามทะเบียน

ข้อจำกัดคือ บอจ.5 แสดงผู้ถือหุ้นตามกฎหมายเพียงชั้นเดียว ถ้าผู้ถือหุ้นเป็นนิติบุคคลอีกบริษัท แบบนี้ไม่บอกว่าใครอยู่เบื้องหลัง และไม่บอกว่ามีสัญญาให้สิทธิออกเสียงหรือเงินทุนมาจากผู้อื่นหรือไม่ ข้อมูลผู้ถือหุ้นปัจจุบันจริงต้องดูจากสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นที่บริษัทเก็บรักษา

• DBD — แบบ บอจ.5 สำเนาบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น
• DBD — คู่มือเตรียมบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นผ่าน e-Filing

2) ธนาคารระบุผู้รับประโยชน์ที่แท้จริงอย่างไร: สามวิธีตามแนวทาง ปปง.

กฎกระทรวงการตรวจสอบเพื่อทราบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลูกค้า พ.ศ. 2563 ซึ่งมีผลตั้งแต่ 12 สิงหาคม 2563 ให้สถาบันการเงินและผู้ประกอบอาชีพตามมาตรา 16 ต้องระบุและพิสูจน์ทราบผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงของลูกค้านิติบุคคล แนวทางปฏิบัติของสำนักงาน ปปง. อธิบายเป็นสามขั้น

• •วิธีที่ 1 ดูการถือหุ้นตั้งแต่ร้อยละ 25 ขึ้นไป ถ้าผู้ถือหุ้นเป็นบุคคลธรรมดาให้ระบุบุคคลนั้น ถ้าเป็นนิติบุคคลให้ไล่ทอดต่อไปและระบุบุคคลธรรมดาที่ถือหุ้นสัดส่วนสูงสุดของนิติบุคคลนั้น หากไล่ครบสามทอดแล้วไม่พบบุคคลธรรมดาให้ไปวิธีที่ 2
• •วิธีที่ 2 เมื่อหาไม่ได้หรือสงสัยว่ามีผู้ควบคุมด้วยวิธีอื่น ให้หาบุคคลธรรมดาที่มีอำนาจควบคุมหรือครอบงำการบริหาร โดยใช้แหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือ เช่น กรณีไม่มีใครถือถึงร้อยละ 25 อาจระบุผู้ถือหุ้นสัดส่วนสูงสุดที่มีข้อมูลว่าควบคุมกิจการ
• •วิธีที่ 3 ถ้ายังหาไม่ได้ ให้ถือโดยนัยว่าบุคคลธรรมดาที่มีอำนาจลงนามผูกพันหรือดำรงตำแหน่งบริหารระดับสูงเป็นผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง
• •ผู้มีหน้าที่รายงานอาจใช้เกณฑ์เข้มกว่าได้ เช่น ร้อยละ 20 ธนาคารแต่ละแห่งจึงอาจขอข้อมูลลึกต่างกันโดยไม่ผิดแนวทาง

• สำนักงาน ปปง. — แนวทางปฏิบัติ CDD สำหรับผู้ประกอบอาชีพตามมาตรา 16 (เม.ย. 2567)
• สำนักงาน ปปง. — กฎกระทรวงการตรวจสอบเพื่อทราบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลูกค้า พ.ศ. 2563

3) คำสั่งนายทะเบียนกลางที่ 2/2569: ใครต้องแสดงเส้นทางเงินลงทุน

คำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลางที่ 2/2569 มีผลตั้งแต่ 1 สิงหาคม 2569 และยกเลิกคำสั่งที่ 2/2568 (ลงวันที่ 1 ธันวาคม 2568) กับคำสั่งที่ 1/2569 ซึ่งเป็นฉบับก่อนหน้า คำสั่งระบุเหตุผลว่าเพื่อป้องกันการปกปิดหรืออำพรางธุรกรรมในลักษณะนอมินี ข้อ 2 ใช้กับการจดทะเบียนจัดตั้งในสองกรณี

• •ห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทที่คนต่างด้าวลงหุ้นหรือถือหุ้นไม่ถึงร้อยละ 50 ของเงินลงหุ้นหรือทุนจดทะเบียน
• •บริษัทที่ไม่มีผู้ถือหุ้นต่างด้าว แต่มีคนต่างด้าวเป็นกรรมการผู้มีอำนาจลงนามหรือร่วมลงนามผูกพันบริษัท

4) เอกสารที่ต้องแนบ และกฎหนึ่งปีหลังจัดตั้ง

ข้อ 3 ให้ยื่นหนังสือชี้แจงการลงทุนตามแบบท้ายคำสั่ง พร้อมรายการเดินบัญชีที่ธนาคารออกให้สองชุด ชุดแรกคือบัญชีที่ผู้ถือหุ้นหรือหุ้นส่วนสัญชาติไทยแต่ละรายใช้ชำระค่าหุ้น ย้อนหลังสามเดือนนับแต่วันชำระ และต้องเห็นรายการถอนหรือโอนที่ตรงกับจำนวนและวันที่ชำระ ชุดที่สองคือบัญชีของกรรมการหรือหุ้นส่วนผู้จัดการที่รับชำระ ต้องเห็นรายการรับเงินจากผู้ถือหุ้นทุกราย ยอดรวมในหนังสือชี้แจงต้องตรงกับยอดรับ ถ้ากรรมการใช้เงินคงเหลือในบัญชีรับชำระนั้นเองชำระค่าหุ้นของตน แบบฟอร์มให้ระบุแยกไว้

ข้อ 4 ใช้กับการแก้ไขภายหลัง ได้แก่ ห้างหุ้นส่วนที่เดิมเป็นคนไทยทั้งหมดหรือมีต่างด้าวตั้งแต่ร้อยละ 50 แล้วแก้ไขจนต่างด้าวลงหุ้นไม่ถึงร้อยละ 50 โดยไม่มีต่างด้าวเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ และบริษัทที่เดิมกรรมการผู้มีอำนาจทั้งหมดเป็นคนไทยแล้วแก้ไขจนมีต่างด้าวมีอำนาจลงนาม ต้องยื่นหนังสือยืนยันการลงทุน ข้อ 5 เพิ่มว่าหากนิติบุคคลจัดตั้งตั้งแต่วันที่คำสั่งมีผล แล้วยื่นแก้ไขตามข้อ 4 ภายในหนึ่งปีนับแต่จัดตั้ง ต้องแนบหนังสือชี้แจงและรายการเดินบัญชีที่แสดงว่าได้รับค่าหุ้นครบตามที่เรียกชำระตอนจัดตั้งด้วย

ข้อ 6 ให้คำขอที่ยื่นไว้ก่อนวันมีผลเป็นไปตามคำสั่งที่ใช้ขณะยื่น การวางแผนเปลี่ยนกรรมการหรือรับผู้ถือหุ้นต่างชาติจึงควรเตรียมหลักฐานการโอนเงินตั้งแต่วันชำระค่าหุ้น ไม่ใช่หาย้อนหลังตอนยื่นคำขอ

• DBD — คำสั่งที่ 2/2569 พร้อมแบบหนังสือชี้แจงการลงทุน

5) โทษที่ระบุในแบบยืนยันการลงทุนของ DBD

แบบหนังสือยืนยันการลงทุนที่ DBD ใช้ให้กรรมการลงชื่อรับทราบโทษไว้ชัด มาตรา 36 แห่งพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 ลงโทษทั้งคนไทยหรือนิติบุคคลที่ถือหุ้นแทนหรือช่วยเหลือให้คนต่างด้าวทำธุรกิจที่ถูกจำกัดโดยไม่ได้รับอนุญาต และคนต่างด้าวที่ยินยอมให้ทำเช่นนั้น ด้วยโทษจำคุกไม่เกินสามปีหรือปรับตั้งแต่หนึ่งแสนถึงหนึ่งล้านบาทหรือทั้งจำทั้งปรับ ศาลสั่งให้เลิกการถือหุ้นแทนได้ และหากไม่ปฏิบัติตามปรับวันละหนึ่งหมื่นถึงห้าหมื่นบาท

การแจ้งข้อมูลการลงทุนไม่ตรงความจริงต่อนายทะเบียนยังอาจเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 137 (จำคุกไม่เกินหกเดือนหรือปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท) และมาตรา 267 (จำคุกไม่เกินสามปีหรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท) และผู้ลงนามยินยอมให้ส่งข้อมูลแก่หน่วยงานบังคับใช้กฎหมาย

• DBD — แบบหนังสือยืนยันการลงทุนท้ายคำสั่ง 2/2569 (ระบุมาตรา 36 และ ป.อาญา 137/267)

6) ตัวอย่าง: บริษัทไทย 51% ต่างชาติ 49% และกรรมการต่างชาติ

สมมติจัดตั้งบริษัททุน 2 ล้านบาท นาย ก ถือ 26% นาง ข ถือ 25% ทั้งสองเป็นคนไทย และนาย C ชาวต่างชาติถือ 49% และเป็นกรรมการผู้มีอำนาจลงนามร่วม กรณีนี้เข้าข้อ 2 ของคำสั่ง 2/2569 ต้องแนบรายการเดินบัญชีของนาย ก และนาง ข ที่แสดงการโอนค่าหุ้น และรายการเดินบัญชีของกรรมการที่รับเงิน ฝั่งธนาคารตามวิธีที่ 1 จะระบุผู้รับประโยชน์ที่แท้จริงทั้งสามคน เพราะทุกคนถือตั้งแต่ร้อยละ 25 ขึ้นไป

ถ้ารายการเดินบัญชีของนาง ข แสดงว่าได้รับเงินโอนจากนาย C ก่อนวันชำระค่าหุ้นไม่กี่วัน เป็นสัญญาณที่นายทะเบียนและธนาคารจะถามต่อ เพราะอาจหมายความว่าเงินทุนจริงเป็นของต่างชาติ ทางที่ถูกคือตรวจตั้งแต่ต้นว่ากิจกรรมของบริษัทเป็นธุรกิจต้องห้ามหรือต้องขออนุญาตสำหรับคนต่างด้าวหรือเปล่า และควรขอใบอนุญาตหรือหนังสือรับรอง เช่น ผ่าน BOI แทนการจัดโครงสร้างให้ดูเหมือนคนไทยถือข้างมาก

7) สิ่งที่ยังไม่มี และควรระวังข้อมูลที่อ้างเกินตัวบท

ไม่พบประกาศ DBD หรือกฎหมายที่สร้างระบบยื่นข้อมูลผู้รับประโยชน์ที่แท้จริงรายปี กำหนดวันเปิดระบบ หรือค่าปรับรายวันสำหรับการไม่ยื่น บทความออนไลน์บางแห่งที่ระบุชื่อระบบ เกณฑ์เวลา 60 วัน หรือค่าปรับเฉพาะ ไม่ได้อ้างเลขประกาศหรือราชกิจจานุเบกษาที่ตรวจสอบได้ จึงไม่ควรนำไปวางแผน

สิ่งที่ทำได้เลยคือเตรียมผังการถือหุ้นจนถึงบุคคลธรรมดาทุกชั้น หลักฐานแหล่งที่มาของเงินลงทุน สัญญาที่ให้สิทธิพิเศษในการออกเสียงหรือแต่งตั้งกรรมการ และอัปเดตข้อมูลกับธนาคารทุกครั้งที่ผู้ถือหุ้นหรือกรรมการเปลี่ยน ข้อมูลชุดเดียวนี้ใช้ได้ทั้งกับการจดทะเบียน การเปิดบัญชี และการตรวจสอบของคู่ค้าต่างประเทศ