กรรมการบริษัทไทยรับผิดส่วนตัวเมื่อใด: 6 จุดที่ต้องตรวจ

1) หลักพื้นฐาน: ผู้ถือหุ้นรับผิดจำกัด กรรมการเป็นตัวแทน

มาตรา 1096 กำหนดว่าผู้ถือหุ้นรับผิดจำกัดเพียงไม่เกินจำนวนเงินที่ยังส่งใช้ไม่ครบมูลค่าหุ้นที่ตนถือ ส่วนมาตรา 1167 ให้ความเกี่ยวพันระหว่างกรรมการ บริษัท และบุคคลภายนอก เป็นไปตามบทบัญญัติว่าด้วยตัวแทน เมื่อกรรมการลงนามตามอำนาจที่จดทะเบียนไว้ในนามบริษัท ผลของสัญญาตกแก่บริษัท

ความเสี่ยงเกิดเมื่อลงนามไม่ตรงอำนาจ เช่น หนังสือรับรองกำหนดให้กรรมการสองคนลงลายมือชื่อร่วมกันพร้อมประทับตรา แต่ลงนามคนเดียว หรือทำรายการที่ข้อบังคับต้องได้มติก่อน หากบริษัทไม่ให้สัตยาบัน บริษัทอาจไม่ผูกพัน และคู่สัญญาอาจเรียกร้องจากกรรมการผู้ลงนามเป็นการส่วนตัว จึงควรตรวจหนังสือรับรองบริษัทฉบับล่าสุดก่อนลงนามทุกสัญญาสำคัญ

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1167 (thailawonline ตัวบทจากกฤษฎีกา)

2) หน้าที่ตามมาตรา 1168 และผู้ที่ฟ้องกรรมการได้ตามมาตรา 1169

มาตรา 1168 ให้กรรมการใช้ความเอื้อเฟื้อสอดส่องอย่างบุคคลค้าขายผู้ประกอบด้วยความระมัดระวัง และรับผิดชอบร่วมกันใน 4 เรื่อง คือ ค่าหุ้นได้ชำระจริง สมุดบัญชีและเอกสารตามกฎหมายมีและเก็บรักษาเรียบร้อย การแจกเงินปันผลหรือดอกเบี้ยเป็นไปตามกฎหมาย และมติที่ประชุมใหญ่ได้ปฏิบัติตาม นอกจากนี้ห้ามประกอบการค้าที่มีสภาพเดียวกันและแข่งขันกับบริษัท หรือเป็นหุ้นส่วนไม่จำกัดความรับผิดในกิจการแข่งขัน โดยไม่ได้รับความยินยอมจากที่ประชุมผู้ถือหุ้น

มาตรา 1169 ให้บริษัทฟ้องเรียกค่าสินไหมทดแทนจากกรรมการที่ทำให้บริษัทเสียหายได้ หากบริษัทไม่ฟ้อง ผู้ถือหุ้นคนใดคนหนึ่งฟ้องแทนได้ และเจ้าหนี้ของบริษัทก็ใช้สิทธิเรียกร้องนี้ได้ด้วย ตัวอย่าง: กรรมการโอนเงินบริษัทไปจ่ายหนี้ส่วนตัว เจ้าหนี้การค้าที่ยังไม่ได้รับชำระอาจฟ้องให้กรรมการชดใช้ความเสียหายนั้นได้ ไม่ต้องรอให้บริษัทลงมือเอง

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1168 (thailawonline ตัวบทจากกฤษฎีกา)

3) ค้ำประกันหนี้บริษัท: ผูกพันส่วนตัวแต่มีข้อจำกัดตามกฎหมาย

เมื่อกรรมการลงนามค้ำประกันเงินกู้หรือสัญญาเช่าของบริษัท กรรมการผูกพันในฐานะบุคคลภายนอกตามมาตรา 680 ไม่ใช่ในฐานะกรรมการ การลาออกจากกรรมการภายหลังจึงไม่ทำให้สัญญาค้ำประกันสิ้นผลเอง

หลังการแก้ไขปี 2557 และ 2558 มาตรา 681 กำหนดให้สัญญาค้ำประกันหนี้ในอนาคตต้องระบุวัตถุประสงค์ ลักษณะมูลหนี้ จำนวนเงินสูงสุด และระยะเวลาก่อหนี้ และมาตรา 681/1 ให้ข้อตกลงที่ให้ผู้ค้ำประกันรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมเป็นโมฆะ ข้อยกเว้นมีเฉพาะผู้ค้ำประกันที่เป็นนิติบุคคล กรรมการที่เป็นบุคคลธรรมดาจึงยังมีสิทธิของผู้ค้ำประกัน เช่น ให้เจ้าหนี้เรียกจากลูกหนี้ก่อนตามที่กฎหมายกำหนด ควรเก็บสำเนาสัญญาและตรวจวงเงินสูงสุดที่ระบุไว้

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 681/1 (thailawonline ตัวบทจากกฤษฎีกา)

4) ภาษีหัก ณ ที่จ่าย: หนี้ภาษีเป็นของบริษัท ความผิดอาญาดูการสั่งการ

ตามประมวลรัษฎากรมาตรา 54 กรณีไม่หักภาษี หรือหักแต่นำส่งขาด บริษัทผู้จ่ายเงินร่วมรับผิดกับผู้มีเงินได้ในส่วนที่ขาด และเมื่อหักไว้แล้ว ผู้มีเงินได้พ้นความรับผิดเท่าที่ถูกหัก ผู้จ่ายต้องรับผิดชำระเงินจำนวนนั้นแต่ฝ่ายเดียว ผู้จ่ายในที่นี้คือบริษัท หนี้ภาษีพร้อมเงินเพิ่มจึงเป็นหนี้ของบริษัท

สำหรับความรับผิดทางอาญาของผู้แทนนิติบุคคล ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่าบทที่สันนิษฐานให้กรรมการรับโทษเพียงเพราะตำแหน่งขัดรัฐธรรมนูญ จึงมีพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่เกี่ยวกับความรับผิดในทางอาญาของผู้แทนนิติบุคคล พ.ศ. 2560 แก้กฎหมาย 76 ฉบับ รวมประมวลรัษฎากรมาตรา 35 ทวิ และ 90/5 ปัจจุบันกรรมการรับโทษเมื่อความผิดของบริษัทเกิดจากการสั่งการหรือการกระทำของตน หรือเมื่อมีหน้าที่ต้องสั่งการแต่ละเว้นจนบริษัทกระทำความผิด หลักฐานว่าใครอนุมัติการจ่ายเงินและใครดูแลการนำส่งภาษีจึงสำคัญกว่าตำแหน่ง

• ประมวลรัษฎากร มาตรา 48–64 รวมมาตรา 54 — กรมสรรพากร
• พ.ร.บ.แก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่เกี่ยวกับความรับผิดในทางอาญาของผู้แทนนิติบุคคล พ.ศ. 2560 (ราชกิจจานุเบกษา ฉบับเผยแพร่โดยธนาคารแห่งประเทศไทย)

5) เช็คของบริษัทที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน

พระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 มาตรา 4 เอาผิดผู้ออกเช็คเพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้ตามกฎหมาย เมื่อมีลักษณะตามที่กำหนด เช่น ขณะออกเช็คไม่มีเงินในบัญชีพอ หรือถอนเงินออกจนไม่พอจ่าย โทษปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือทั้งจำทั้งปรับ ความผิดนี้ยอมความได้ตามมาตรา 5 และคดีเลิกกันตามมาตรา 7 เมื่อชำระเงินตามเช็คภายใน 30 วันนับแต่ได้รับหนังสือบอกกล่าวว่าธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน

เช็คที่ออกเป็นประกันหนี้ หรือออกเพื่อหนี้ที่ยังไม่เกิด อาจไม่เข้าองค์ประกอบ เพราะไม่ใช่การชำระหนี้ที่มีอยู่จริง ส่วนกรรมการที่ลงลายมือชื่อในเช็คของบริษัทจะต้องรับผิดอาญาหรือไม่ ขึ้นกับข้อเท็จจริงว่าตนรู้และมีส่วนในการกระทำตามองค์ประกอบหรือไม่ เมื่อได้รับหนังสือบอกกล่าว ควรนับกำหนด 30 วันทันที

• พ.ร.บ.ว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 — ระบบฐานข้อมูลพระราชบัญญัติ รัฐสภา

6) เงินปันผล งบการเงิน และสิ่งที่ควรมีเป็นหลักฐาน

มาตรา 1201 ห้ามจ่ายเงินปันผลจากเงินประเภทอื่นนอกจากเงินกำไร และถ้าบริษัทขาดทุน ห้ามจ่ายเงินปันผลจนกว่าจะแก้ไขการขาดทุนนั้นแล้ว กรรมการรับผิดชอบร่วมกันให้การแจกเงินปันผลเป็นไปตามกฎหมายตามมาตรา 1168 (3) การอนุมัติเงินปันผลระหว่างกาลจึงควรมีงบที่แสดงกำไรพอและบันทึกไว้ในมติ

งบการเงินต้องเสนอที่ประชุมใหญ่อนุมัติภายในสี่เดือนนับแต่วันสิ้นรอบบัญชีตามมาตรา 1197 จากนั้นต้องส่งให้กรมพัฒนาธุรกิจการค้าไม่เกินหนึ่งเดือนหลังวันอนุมัติ การยื่นช้ามีโทษตามกฎหมายการบัญชีและกฎหมายว่าด้วยความผิดเกี่ยวกับบริษัท ซึ่งการระบุผู้ต้องรับโทษใช้หลักเดียวกับข้อ 4 คือดูหน้าที่และการกระทำจริง

• •หนังสือรับรองบริษัทฉบับล่าสุดและเงื่อนไขอำนาจลงนาม
• •รายการสัญญาค้ำประกันที่กรรมการลงนามเป็นการส่วนตัว พร้อมวงเงินสูงสุด
• •รายงานการประชุมที่อนุมัติรายการที่กรรมการมีส่วนได้เสีย
• •ผู้รับผิดชอบการนำส่งภาษีหัก ณ ที่จ่ายรายเดือน และหลักฐานการนำส่ง
• •งบที่ใช้อนุมัติเงินปันผลและมติที่เกี่ยวข้อง

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1201 (thailawonline ตัวบทจากกฤษฎีกา)