SME กำไรแต่เงินขาดมือ: ประมาณการเงินสด 13 สัปดาห์และกฎที่ต้องรู้

1) Cash Conversion Cycle: คำนวณจากงบของตัวเอง ไม่ใช่ค่าเฉลี่ยตลาด

CCC บอกว่าเงินหนึ่งบาทที่จ่ายซื้อของไปจะกลับมาเป็นเงินสดในกี่วัน สูตรคือ DIO + DSO − DPO โดย DIO คือสินค้าคงเหลือหารต้นทุนขายต่อวัน DSO คือลูกหนี้การค้าหารยอดขายเชื่อต่อวัน และ DPO คือเจ้าหนี้การค้าหารต้นทุนขายหรือยอดซื้อต่อวัน ใช้ยอดเฉลี่ยต้นงวดกับปลายงวดถ้าธุรกิจมีฤดูกาล และแยกลูกหนี้ที่รวม VAT ออกจากยอดขายที่ไม่รวม VAT ให้เป็นฐานเดียวกัน มิฉะนั้น DSO จะสูงเกินจริงประมาณ 7%

ตัวอย่าง A: บริษัทจัดจำหน่ายมียอดขายเชื่อปีละ 45,625,000 บาท หรือวันละ 125,000 บาท ต้นทุนขาย 36,500,000 บาท หรือวันละ 100,000 บาท สินค้าคงเหลือ 6,000,000 บาท ลูกหนี้ 9,375,000 บาท และเจ้าหนี้ 4,500,000 บาท จึงได้ DIO 60 วัน DSO 75 วัน DPO 45 วัน และ CCC 90 วัน ถ้าเก็บเงินเร็วขึ้น 15 วันจะได้เงินสดกลับมา 15 × 125,000 = 1,875,000 บาท และถ้าลดสต็อกลง 10 วันจะได้อีก 1,000,000 บาท รวม 2,875,000 บาท โดยไม่ต้องกู้เพิ่ม

ตัวเลขที่ดีหรือไม่ดีขึ้นกับประเภทธุรกิจ ร้านค้าปลีกเงินสดอาจมี CCC ติดลบ ส่วนโรงงานรับจ้างผลิตอาจเกิน 120 วัน การเทียบกับค่าเฉลี่ยลอย ๆ จึงไม่มีประโยชน์เท่าการดูแนวโน้มของตัวเองรายเดือน และแยกดูรายลูกค้ารายใหญ่ เพราะลูกค้ารายเดียวที่จ่ายช้าอาจเป็นต้นเหตุของ DSO ทั้งหมด

2) ประมาณการเงินสด 13 สัปดาห์ที่ใส่วันชำระภาษีจริง

ใช้วิธีทางตรง คือเงินสดต้นสัปดาห์ บวกเงินรับที่คาดว่าจะได้จริงตามอายุลูกหนี้ ไม่ใช่ตามวันครบกำหนดในใบแจ้งหนี้ ลบเงินจ่ายทุกประเภท ได้เงินสดปลายสัปดาห์ แยกเงินรับเป็นลูกหนี้เดิมรายตัวกับยอดขายใหม่ และแยกเงินจ่ายเป็นเจ้าหนี้การค้า เงินเดือน ภาษี ประกันสังคม ค่าเช่า ค่างวดเงินกู้ และรายจ่ายลงทุน ทุกวันจันทร์ให้เทียบตัวเลขจริงของสัปดาห์ก่อนกับที่ประมาณไว้ แล้วเลื่อนหน้าต่างไปอีกหนึ่งสัปดาห์ ส่วนต่างที่เกิดซ้ำคือข้อมูลว่าสมมุติฐานใดผิด

วันชำระที่ควรล็อกไว้ในตาราง ได้แก่ ภาษีหัก ณ ที่จ่าย ภ.ง.ด.1, 3, 53 และ 54 กับ ภ.พ.36 ภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดไป ภ.พ.30 ภายในวันที่ 15 เงินสมทบประกันสังคมภายในวันที่ 15 ภ.ง.ด.51 ภายในสองเดือนนับจากวันสุดท้ายของหกเดือนแรก และ ภ.ง.ด.50 ภายใน 150 วันนับแต่วันสิ้นรอบบัญชี แบบที่ยื่นออนไลน์ของกรมสรรพากรได้ขยายเวลา 8 วันเฉพาะแบบที่ครบกำหนดตั้งแต่ 1 กุมภาพันธ์ 2567 ถึง 31 มกราคม 2570 ตามประกาศกระทรวงการคลัง หลังจากนั้นต้องตรวจว่ามีประกาศต่ออายุหรือไม่ ก่อนนับวันที่ขยายเป็นวันจ่ายจริง ส่วนประกันสังคมไม่ได้ใช้ส่วนขยายของกรมสรรพากร

ทำสามฉากทัศน์ คือฐาน ดี และกดดัน ฉากกดดันควรสะท้อนเหตุการณ์ที่เกิดได้จริงกับธุรกิจ เช่น ลูกค้ารายใหญ่จ่ายช้าออกไป 30 วัน หรือยอดขายลดลงหนึ่งในสาม แล้วกำหนดจุดเตือนเป็นตัวเงิน เช่น เงินสดปลายสัปดาห์ต่ำกว่าเงินเดือนบวกภาษีหกสัปดาห์ เมื่อแตะจุดเตือนแล้วต้องมีรายการสิ่งที่ทำได้ทันทีเตรียมไว้ก่อน เช่น เร่งทวงลูกหนี้รายใหญ่ เลื่อนการซื้อสินค้าที่หมุนช้า หรือใช้วงเงินที่ขอไว้ล่วงหน้า เพราะการขอวงเงินตอนเงินสดใกล้หมดมักได้เงื่อนไขแย่ที่สุด

• กรมสรรพากร — หมวด 4 ภาษีมูลค่าเพิ่ม: กำหนดเวลายื่นแบบและชำระภาษี

3) VAT และภาษีหัก ณ ที่จ่าย: สองจุดที่ดึงเงินสดก่อนได้รับเงิน

มาตรา 78(1) ของประมวลรัษฎากรให้ภาระ VAT จากการขายสินค้าเกิดเมื่อส่งมอบ เว้นแต่โอนกรรมสิทธิ์ รับชำระเงิน หรือออกใบกำกับภาษีก่อน ส่วนมาตรา 78/1(1) ให้ภาระ VAT จากการให้บริการเกิดเมื่อรับเงินค่าบริการ หรือเร็วกว่านั้นถ้าออกใบกำกับภาษีหรือลูกค้าใช้บริการไปก่อน ผลคือผู้ขายสินค้าที่ให้เครดิตยาวต้องจ่าย VAT ก่อนได้เงินจากลูกค้า ขณะที่ผู้ให้บริการที่ยังไม่ออกใบกำกับภาษีจะเสีย VAT เมื่อเงินเข้า

ตัวอย่าง B: บริษัทส่งมอบสินค้า 1,000,000 บาท บวก VAT 70,000 บาท เมื่อ 28 ตุลาคม 2569 ให้เครดิต 60 วัน ภาษีขาย 70,000 บาทต้องรวมใน ภ.พ.30 เดือนตุลาคม ซึ่งชำระภายใน 15 พฤศจิกายน หรือภายในวันที่ขยายถ้ายื่นออนไลน์ตามเงื่อนไข แต่เงินจากลูกค้าเข้าราวปลายธันวาคม ในตาราง 13 สัปดาห์จึงต้องใส่เงินจ่าย VAT สุทธิในสัปดาห์กลางเดือนพฤศจิกายน ไม่ใช่สัปดาห์ที่ลูกค้าจ่าย ถ้ายังมีภาษีซื้อ ให้ใส่เฉพาะส่วนต่างหลังหักภาษีซื้อ

ตัวอย่าง C: บริษัทให้บริการติดตั้ง 500,000 บาท บวก VAT 35,000 บาท ลูกค้านิติบุคคลหักภาษี ณ ที่จ่าย 3% ของค่าบริการก่อน VAT เป็นเงิน 15,000 บาท เงินที่เข้าบัญชีจริงคือ 535,000 − 15,000 = 520,000 บาท ยอด 15,000 บาทเป็นเครดิตภาษีที่นำไปหักภาษีเงินได้ใน ภ.ง.ด.50 ได้ ถ้าปีนั้นภาษีที่ต้องเสียน้อยกว่าเครดิต ส่วนที่เหลือต้องยื่นขอคืน ซึ่งใช้เวลาและอาจถูกตรวจ ผู้ให้บริการที่ถูกหักทุกเดือนควรประมาณภาษีครึ่งปีและสิ้นปีโดยรวมเครดิตนี้ ไม่ให้จ่ายภาษีซ้ำซ้อนเกินจำเป็น

เงินเพิ่มจากการชำระภาษีล่าช้าคิดเป็นรายเดือน เช่น ร้อยละ 1.5 ต่อเดือนสำหรับภาษีที่ต้องชำระตามแบบ และเงินสมทบประกันสังคมที่จ่ายช้ามีเงินเพิ่มร้อยละ 2 ต่อเดือน การเลื่อนจ่ายภาษีเพื่อเอาเงินไปหมุนจึงเป็นแหล่งเงินที่แพงที่สุด และทำให้ประวัติกิจการเสียเมื่อขอสินเชื่อ

• กรมสรรพากร — ประมวลรัษฎากร มาตรา 77–79 (รวมมาตรา 78 และ 78/1 ความรับผิดเสีย VAT)

4) ทวงหนี้ให้ได้เงิน: สัญญา ดอกเบี้ยผิดนัด และอายุความ

เครดิตเทอมควรเขียนไว้ในใบเสนอราคาหรือสัญญาที่ลูกค้ายอมรับ ระบุวันเริ่มนับ เอกสารวางบิลที่ต้องใช้ และผลของการชำระช้า ถ้าไม่ได้ตกลงอัตราไว้ มาตรา 224 ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ให้คิดดอกเบี้ยระหว่างผิดนัดของหนี้เงินเท่ากับอัตราตามมาตรา 7 คือร้อยละ 3 ต่อปี บวกอีกร้อยละ 2 รวมเป็นร้อยละ 5 ต่อปี และห้ามคิดดอกเบี้ยซ้อนดอกเบี้ยในระหว่างผิดนัด ตัวอย่าง D: ลูกหนี้ 500,000 บาทจ่ายช้ากว่ากำหนด 73 วัน ดอกเบี้ยผิดนัดตามกฎหมายคือ 500,000 × 5% × 73/365 = 5,000 บาท ตัวเลขนี้ไม่มากในแง่รายได้ แต่ช่วยในการเจรจาและเป็นส่วนหนึ่งของคำฟ้องได้

ส่วนลดชำระเร็วต้องคำนวณต้นทุนต่อปีก่อนเสนอ เงื่อนไข 2/10 net 30 หมายถึงลูกค้าได้ลด 2% ถ้าจ่ายในวันที่ 10 แทนวันที่ 30 ต้นทุนเทียบเป็นรายปีคือ 2/98 × 365/20 ประมาณร้อยละ 37.2 ซึ่งแพงกว่าวงเงินเบิกเกินบัญชีทั่วไปหลายเท่า เหมาะเฉพาะเมื่อเงินสดขาดจริงหรือความเสี่ยงหนี้เสียของลูกค้ารายนั้นสูง ถ้าให้ส่วนลด ต้องออกใบลดหนี้หรือระบุส่วนลดให้ถูกตามหลัก VAT ด้วย

อายุความเป็นเรื่องที่ทำให้ลูกหนี้เก่าเก็บไม่ได้เลย มาตรา 193/34(1) ให้สิทธิเรียกร้องของผู้ประกอบการค้าที่เรียกค่าของที่ส่งมอบหรือค่าการงานมีอายุความสองปี เว้นแต่ทำเพื่อกิจการของลูกหนี้เอง ซึ่งศาลฎีกาวินิจฉัยว่ากรณีนั้นมีอายุความห้าปีตามมาตรา 193/33(5) ขายให้ผู้บริโภคจึงมักมีเวลาเพียงสองปี ส่วนขายวัตถุดิบให้โรงงานไปผลิตต่อมักเป็นห้าปี อายุความสะดุดหยุดลงเมื่อลูกหนี้รับสภาพหนี้เป็นหนังสือ ชำระบางส่วน ชำระดอกเบี้ย หรือให้ประกันตามมาตรา 193/14 การขอหนังสือรับสภาพหนี้จากลูกหนี้ที่ขอผ่อนจึงเป็นเอกสารสำคัญที่สุดอย่างหนึ่ง

• ราชกิจจานุเบกษา — พระราชกำหนดแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ พ.ศ. 2564 (มาตรา 7 และ 224)
• คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6180/2547 — อายุความค่าสินค้า มาตรา 193/34(1) และ 193/33(5)

5) ตัดหนี้สูญให้ถูกเกณฑ์ภาษี และขอลดภาษีขายคืน

การตั้งค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญในบัญชีทำได้และควรทำเพื่อให้งบสะท้อนความจริง แต่มาตรา 65 ตรี(1) ไม่ให้ถือเงินสำรองเป็นรายจ่ายทางภาษี ยกเว้นกิจการเฉพาะบางประเภท รายจ่ายทางภาษีเกิดเมื่อจำหน่ายหนี้สูญตามมาตรา 65 ทวิ(9) และกฎกระทรวงฉบับที่ 186 ซึ่งแก้ไขโดยฉบับที่ 374 ที่ใช้กับรอบบัญชีที่เริ่มตั้งแต่ 1 มกราคม 2563 หนี้ทุกจำนวนต้องเป็นหนี้จากการประกอบกิจการ ยังไม่ขาดอายุความ มีหลักฐานฟ้องได้ และไม่ใช่หนี้ของผู้ที่เป็นหรือเคยเป็นกรรมการหรือหุ้นส่วนผู้จัดการ

เกณฑ์แบ่งตามยอดหนี้ต่อราย หนี้เกิน 2,000,000 บาทต้องทวงถามแล้วปรากฏว่าลูกหนี้ตาย สาบสูญ หรือเลิกกิจการโดยมีเจ้าหนี้บุริมสิทธิมากกว่าทรัพย์สิน หรือฟ้องแพ่งจนมีรายงานการบังคับคดีครั้งแรกว่าไม่มีทรัพย์ หรือดำเนินคดีล้มละลายจนถึงขั้นที่กำหนด หนี้ไม่เกิน 2,000,000 บาทใช้ทางเดียวกันได้ หรือเพียงฟ้องแพ่งหรือยื่นคำขอเฉลี่ยหนี้แล้วศาลมีคำสั่งรับคำฟ้องหรือคำขอ ในกรณีหลังนี้กรรมการต้องอนุมัติตัดหนี้ภายใน 30 วันนับแต่วันสิ้นรอบบัญชี หนี้ไม่เกิน 200,000 บาทตัดได้เมื่อมีหลักฐานทวงถามตามสมควร ไม่ได้รับชำระ และถ้าฟ้องจะเสียค่าใช้จ่ายไม่คุ้มกับหนี้ หนี้สูญที่ได้รับคืนภายหลังต้องนับเป็นรายได้

ผู้จด VAT ที่เคยเสียภาษีขายของหนี้นั้นไปแล้ว นำภาษีขายส่วนของหนี้สูญมาหักออกจากภาษีขายในเดือนที่จำหน่ายหนี้สูญได้ตามมาตรา 82/11 ตามเงื่อนไขที่อธิบดีกำหนด และถ้าได้รับชำระภายหลังต้องนำกลับมาเป็นภาษีขายในเดือนที่ได้รับ ตัวอย่าง E: ลูกค้าค้างค่าสินค้า 180,000 บาทรวม VAT มีหนังสือทวงถามหลายครั้งและค่าใช้จ่ายฟ้องไม่คุ้ม เข้าเกณฑ์หนี้ไม่เกิน 200,000 บาท ภาษีขายส่วนที่ลดได้คือ 180,000 × 7/107 = 11,775.70 บาท ส่วนอีก 168,224.30 บาทเป็นรายจ่ายหนี้สูญในการคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล

• กรมสรรพากร — กฎกระทรวงฉบับที่ 186 (พ.ศ. 2534) ว่าด้วยการจำหน่ายหนี้สูญ
• กรมสรรพากร — กฎกระทรวงฉบับที่ 374 (พ.ศ. 2564) แก้ไขเกณฑ์ 2,000,000 และ 200,000 บาท
• กรมสรรพากร — ประมวลรัษฎากร มาตรา 82/11 การหักภาษีขายของหนี้สูญ

6) แฟ็กเตอริง ลูกหนี้เป็นหลักประกัน และสินเชื่อห่วงโซ่อุปทาน

แฟ็กเตอริงคือการโอนสิทธิเรียกร้องในลูกหนี้การค้าให้ผู้ให้บริการเพื่อแลกกับเงินล่วงหน้า มาตรา 306 ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์กำหนดว่าการโอนหนี้ต้องทำเป็นหนังสือ และจะยกขึ้นต่อสู้ลูกหนี้หรือบุคคลภายนอกได้เมื่อบอกกล่าวการโอนเป็นหนังสือไปยังลูกหนี้หรือลูกหนี้ยินยอมเป็นหนังสือ ถ้าลูกหนี้จ่ายให้ผู้ขายเดิมก่อนได้รับคำบอกกล่าวก็หลุดพ้นจากหนี้ แบบที่ไม่แจ้งลูกค้าจึงไม่ได้ปลอดผลกระทบ ผู้ขายยังต้องรับเงินแทนและส่งต่อให้ผู้ให้บริการตามสัญญา และควรตรวจว่าสัญญากับลูกค้าห้ามโอนสิทธิเรียกร้องหรือไม่

ในทางภาษี พระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 358 กำหนดให้ธุรกิจแฟ็กเตอริงเสียภาษีธุรกิจเฉพาะร้อยละ 3 ของดอกเบี้ย ส่วนลด ค่าธรรมเนียม หรือค่าบริการ บวกภาษีท้องถิ่นอีกร้อยละ 10 ของภาษีนั้น ผู้ขายลูกหนี้ถือส่วนลดและค่าธรรมเนียมเป็นต้นทุนทางการเงิน ในทางบัญชีต้องดูว่าความเสี่ยงหนี้เสียยังอยู่กับผู้ขายหรือไม่ ถ้าสัญญาให้ผู้ให้บริการไล่เบี้ยคืนได้เมื่อลูกค้าไม่จ่าย ลูกหนี้มักยังอยู่ในงบและเงินที่ได้รับแสดงเป็นเงินกู้ยืม ไม่ใช่การขายลูกหนี้ ควรตกลงนโยบายนี้กับผู้สอบบัญชีก่อนใช้ เพราะมีผลต่ออัตราส่วนหนี้สินที่ธนาคารใช้พิจารณา

อีกทางคือใช้ลูกหนี้การค้าเป็นหลักประกันสินเชื่อตาม พ.ร.บ.หลักประกันทางธุรกิจ พ.ศ. 2558 ซึ่งให้นำสิทธิเรียกร้องมาเป็นหลักประกันโดยจดทะเบียนสัญญาที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้าได้ ส่วนสินเชื่อห่วงโซ่อุปทานเป็นโครงการที่ผู้ซื้อรายใหญ่ร่วมกับสถาบันการเงินให้ผู้ขายรับเงินก่อนตามใบแจ้งหนี้ที่ผู้ซื้ออนุมัติแล้ว ต้นทุนมักผูกกับเครดิตของผู้ซื้อ ทั้งสามทางควรเทียบด้วยต้นทุนต่อปีที่แท้จริง รวมค่าธรรมเนียมแรกเข้าและส่วนที่ผู้ให้บริการกันไว้ ไม่ใช่ดูเฉพาะอัตราที่ประกาศ

• กรมสรรพากร — พระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 358 (พ.ศ. 2542) ธุรกิจแฟ็กเตอริง
• กรมสรรพากร — ฐานภาษีและอัตราภาษีธุรกิจเฉพาะ
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า — ระบบจดทะเบียนสัญญาหลักประกันทางธุรกิจ (e-Secured)

7) เครดิตเทอม SME ตามประกาศ กขค. ที่ใช้ตั้งแต่ 2 พฤศจิกายน 2569

ประกาศคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้าเรื่องการปฏิบัติทางการค้าที่เป็นธรรมเกี่ยวกับเครดิตเทอมระหว่างผู้ประกอบธุรกิจขนาดใหญ่หรือค้าส่งค้าปลีกขนาดใหญ่กับ SME ประกาศในราชกิจจานุเบกษา 2 ตุลาคม 2569 และใช้บังคับตั้งแต่ 2 พฤศจิกายน 2569 กำหนดเครดิตเทอมไม่เกิน 30 วันสำหรับสินค้าเกษตรหรือผลิตภัณฑ์เกษตรแปรรูปขั้นต้น และไม่เกิน 45 วันสำหรับการค้า การผลิต และบริการทั่วไป ถ้าตกลงระยะที่สั้นกว่าไว้ก่อนให้ใช้ระยะที่สั้นกว่า และกำหนดต่างไปได้เมื่อมีเหตุผลทางธุรกิจที่รับฟังได้ ประกาศฉบับก่อนหน้าเคยวางกรอบ 30 ถึง 45 วันไว้เป็นแนวทาง

วันเริ่มนับคือวันที่ส่งมอบสินค้าหรือให้บริการครบตามจำนวน ประเภท และคุณภาพที่ตกลง พร้อมเอกสารที่ถูกต้องครบถ้วน กรณีฝากขายเริ่มนับเมื่อขายสินค้าได้ตามจำนวนหรืออัตราที่ตกลง SME ที่ขายให้รายใหญ่จึงควรเก็บหลักฐานการรับของและการวางบิลให้ครบตั้งแต่วันแรก เพราะเอกสารที่ขาดทำให้นาฬิกายังไม่เริ่มเดิน การปฏิบัติทางการค้าที่ไม่เป็นธรรมตามมาตรา 57 ของ พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 มีโทษปรับทางปกครองตามมาตรา 82 ได้ถึงร้อยละ 10 ของรายได้ในปีที่กระทำผิด

ในประมาณการ 13 สัปดาห์ SME ฝั่งผู้ขายใช้กรอบนี้เป็นสมมุติฐานรับเงินที่มีเกณฑ์อ้างอิงได้ และใช้เจรจาเมื่อผู้ซื้อจ่ายช้ากว่าที่ประกาศกำหนด ส่วนกิจการที่เป็นผู้ซื้อรายใหญ่ไม่ควรวางแผนยืด DPO กับคู่ค้า SME เกินกรอบนี้ การเพิ่ม DPO ที่ทำได้คือเจรจากับผู้ขายรายใหญ่ด้วยกัน ซื้อในรอบที่สอดคล้องกับรอบเงินเข้า หรือใช้สินเชื่อห่วงโซ่อุปทาน ไม่ใช่เลื่อนจ่ายผู้ขายรายเล็ก การจัดว่าใครเป็น SME และใครเป็นผู้ซื้อรายใหญ่ให้ตรวจนิยามและเกณฑ์รายได้ในตัวประกาศ

• สำนักงาน กขค. — ประกาศเรื่องเครดิตเทอมระหว่างผู้ประกอบธุรกิจขนาดใหญ่กับ SMEs (ราชกิจจานุเบกษา 2 ต.ค. 2569)
• รัฐบาลไทย — สรุปกติกาเครดิตเทอมใหม่ เริ่ม 2 พ.ย. 2569
• สำนักงาน กขค. — แนวทางเครดิตเทอมกรณี SMEs เป็นผู้ขาย (ฉบับก่อนหน้า)