อุตสาหกรรม / SaaS
บัญชี SaaS และ Subscription: รายได้ล่วงหน้า VAT ภาษี และ MRR
คำตอบสั้น
ธุรกิจ SaaS ที่ใช้ TFRS for NPAEs ต้องบันทึกค่าสมาชิกที่รับล่วงหน้าเป็นหนี้สิน แล้วรับรู้รายได้ตามระยะเวลาที่ให้บริการ ส่วนใหญ่ใช้วิธีเส้นตรงตามย่อหน้า 18.19 แต่ VAT เกิดเมื่อรับเงิน ออกใบกำกับภาษี หรือลูกค้าเริ่มใช้บริการ แล้วแต่อย่างใดเกิดก่อน ตามมาตรา 78/1(1) ลูกค้าที่เป็นนิติบุคคลในไทยหักภาษี ณ ที่จ่าย 3% หรือ 1% เมื่อจ่ายผ่าน e-Withholding Tax ในปี 2569–2570 ค่าพัฒนาระบบที่บริษัทเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์เองหักค่าเสื่อมทางภาษีได้ปีละ 20% ส่วนการจ่ายค่าคลาวด์ให้ผู้ให้บริการต่างประเทศ ต้องดูประเภทสิทธิที่ได้รับและอนุสัญญาภาษีซ้อน
ฉบับเดิมของบทความนี้อธิบายหลักการไว้สั้น ๆ แต่ไม่มีเรื่องที่บริษัท SaaS พบจริงทุกเดือน เช่น ลูกค้าหักภาษี ณ ที่จ่ายเท่าไร ค่าพัฒนาระบบหักค่าเสื่อมทางภาษีอย่างไร และจ่ายค่าคลาวด์ต่างประเทศต้องหักภาษีหรือไม่ ฉบับนี้เขียนใหม่จาก TFRS for NPAEs (ปรับปรุง 2565) บทที่ 11 และ 18 ประมวลรัษฎากร ประกาศอธิบดีกรมสรรพากร (ฉบับที่ 181) กฎกระทรวง ฉบับที่ 402 และข้อหารือกรมสรรพากรที่ตรวจได้ ณ พฤศจิกายน 2569
1) แยกให้ออก: เงินที่รับ รายได้ทางบัญชี และ VAT
TFRS for NPAEs ย่อหน้า 18.14 ให้รับรู้รายได้ค่าบริการตามขั้นความสำเร็จของงาน ณ วันสิ้นงวด และย่อหน้า 18.19 ระบุว่าถ้าบริการประกอบด้วยงานหลายอย่างที่ให้ต่อเนื่องในช่วงเวลาเดียวกันจนแยกไม่ได้ ให้รับรู้แบบเส้นตรงตลอดช่วงเวลานั้น ซึ่งตรงกับลักษณะของ SaaS ที่ให้ใช้ระบบ เก็บข้อมูล อัปเดต และให้ซัพพอร์ตไปพร้อมกัน ย่อหน้า 18.18 ยังเตือนว่าเงินรับล่วงหน้าโดยปกติไม่ได้สะท้อนบริการที่ให้ไปแล้ว
ตัวอย่าง A: ลูกค้าจ่ายแพ็กเกจรายปี 12,000 บาท บวก VAT 840 บาท เมื่อ 1 ต.ค. 2569 บริษัทปิดบัญชี 31 ธ.ค. รายได้ปี 2569 คือ 3 เดือน เท่ากับ 3,000 บาท อีก 9,000 บาทแสดงเป็นรายได้รับล่วงหน้าในงบ ส่วนภาษีขาย 840 บาทต้องรวมใน ภ.พ.30 เดือนตุลาคม 2569 ทั้งจำนวน
บริษัทมหาชนหรือกิจการที่มีส่วนได้เสียสาธารณะใช้ TFRS 15 ซึ่งให้ผลคล้ายกันสำหรับบริการรายเดือน แต่มีเรื่องเพิ่ม เช่น ต้นทุนส่วนเพิ่มในการได้สัญญา เช่น ค่าคอมมิชชันพนักงานขาย ต้องบันทึกเป็นสินทรัพย์แล้วทยอยตัดจ่าย เว้นแต่ระยะเวลาตัดจ่ายไม่เกิน 1 ปี ซึ่งเลือกบันทึกเป็นค่าใช้จ่ายทันทีได้ TFRS for NPAEs ไม่มีข้อกำหนดเรื่องนี้
2) ค่า setup ส่วนลด การคืนเงิน และการขายแอปของผู้อื่น
ค่า setup หรือค่าย้ายข้อมูลที่ลูกค้าใช้ประโยชน์แยกจากระบบไม่ได้ ไม่ใช่บริการหลักที่แยกได้ จึงควรรวมกับค่าสมาชิกแล้วรับรู้ตลอดอายุสัญญา ตัวอย่าง B: ค่า setup 6,000 บาท กับค่าสมาชิก 12 เดือน 12,000 บาท รวม 18,000 บาท รับรู้เดือนละ 1,500 บาท ถ้างาน setup เป็นการวางระบบเฉพาะลูกค้าที่ลูกค้านำไปใช้กับระบบอื่นได้ และวัดขั้นความสำเร็จได้ จึงพิจารณารับรู้แยกตามงานที่ทำเสร็จ
ย่อหน้า 18.4 ให้วัดรายได้สุทธิจากส่วนลดการค้า แพ็กเกจรายปีที่ลด 20% จากราคาปกติจึงรับรู้จากราคาที่ตกลงจริง ไม่ใช่ราคาปกติ ส่วนเครดิตฟรีหรือเดือนแถมที่ลูกค้าได้รับเพราะซื้อแพ็กเกจ ให้นับรวมในระยะเวลาบริการที่ใช้กระจายรายได้
ตัวอย่าง C: ลูกค้าในตัวอย่าง A ยกเลิกหลังใช้ 4 เดือน และสัญญาให้คืนเงินส่วนที่ยังไม่ใช้ บริษัทคืน 8,000 บาท ลดรายได้รับล่วงหน้า 8,000 บาท และออกใบลดหนี้ลดภาษีขาย 560 บาท ในเดือนที่ออกใบลดหนี้ ถ้าสัญญาไม่ให้คืนเงิน บริษัทยังต้องรับรู้รายได้ตามระยะเวลาที่เหลือ หรือรับรู้ส่วนที่เหลือเมื่อไม่มีภาระต้องให้บริการแล้ว ตามเงื่อนไขสัญญา
ถ้าบริษัทขายปลั๊กอินหรือแอปของผู้พัฒนารายอื่นบนแพลตฟอร์มตัวเอง ย่อหน้า 18.32 ให้ดูว่าเป็นตัวการหรือตัวแทน เช่น ใครรับผิดชอบหลักต่อลูกค้า ใครกำหนดราคา และใครรับความเสี่ยงหนี้สูญ ถ้าเป็นตัวแทนที่ได้ส่วนแบ่งเป็นอัตราร้อยละคงที่ ให้แสดงรายได้เฉพาะค่าคอมมิชชัน
3) VAT: จุดเกิดภาษี การต่ออายุอัตโนมัติ และลูกค้าต่างประเทศ
มาตรา 78/1(1) ให้ภาษีขายจากบริการเกิดเมื่อได้รับชำระราคา แต่ถ้าออกใบกำกับภาษีหรือลูกค้าใช้บริการก่อนจ่ายเงิน ภาษีเกิดตั้งแต่ตอนนั้นตามส่วนที่เกิดขึ้น ข้อหารือ กค 0706/พ./4037 ยืนยันว่าเมื่อรับชำระค่าบริการ ต้องออกใบกำกับภาษีทันทีและรวมในแบบ ภ.พ.30 ของเดือนที่รับเงิน ระบบออกบิลที่ส่งใบกำกับภาษีล่วงหน้าก่อนวันต่ออายุ จึงทำให้ภาษีเกิดในเดือนที่ออกใบ แม้ลูกค้ายังไม่ตัดบัตร
บริษัท SaaS ไทยที่รายรับเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปีต้องจดทะเบียน VAT การให้บริการที่ทำในไทยแก่ลูกค้าในต่างประเทศและใช้บริการในต่างประเทศ ใช้อัตรา 0% ตามมาตรา 80/1(2) และประกาศอธิบดีฯ (ฉบับที่ 181) แต่ถ้ามีการใช้บริการบางส่วนในไทยด้วย อัตรา 0% ใช้ได้เฉพาะส่วนที่ใช้ในต่างประเทศ ตัวอย่าง D: ลูกค้าสิงคโปร์จ่าย 100,000 บาท และบัญชีผู้ใช้ 30% อยู่ที่สาขาในไทย ส่วนนั้น 30,000 บาท ต้องเสีย VAT 7% เท่ากับ 2,100 บาท ควรกำหนดวิธีแบ่งสัดส่วนไว้ในสัญญาและเก็บรายงานจำนวนผู้ใช้ตามประเทศ
ยอดขายที่ใช้อัตรา 0% ยังต้องแสดงใน ภ.พ.30 และบริษัทยังขอคืนภาษีซื้อที่เกี่ยวข้องได้ ต่างจากรายได้ที่ได้รับยกเว้น VAT การออกใบกำกับภาษีให้ลูกค้าต่างประเทศจึงต้องระบุอัตรา 0% ให้ชัด และเก็บหลักฐานเงินโอนจากต่างประเทศ
4) ภาษีหัก ณ ที่จ่ายจากลูกค้า และภาษีเงินได้นิติบุคคล
ลูกค้าที่เป็นนิติบุคคลในไทยมักหักภาษี ณ ที่จ่าย 3% ของค่าบริการก่อน VAT ตามคำสั่ง ท.ป.4/2528 แต่กฎกระทรวง ฉบับที่ 402 (พ.ศ. 2569) ให้ใช้อัตรา 1% เมื่อจ่ายและนำส่งผ่านระบบ e-Withholding Tax ของธนาคาร สำหรับการจ่ายตั้งแต่ 1 ม.ค. 2569 ถึง 31 ธ.ค. 2570 ตัวอย่าง E: ใบแจ้งหนี้ของลูกค้ามียอดก่อน VAT 12,000 บาท และ VAT 840 บาท หักแบบปกติ 360 บาท ลูกค้าโอน 12,480 บาท ถ้าจ่ายผ่าน e-Withholding Tax หัก 120 บาท และโอน 12,720 บาท
ภาษีที่ถูกหักไว้เป็นเครดิตใน ภ.ง.ด.51 และ ภ.ง.ด.50 ของบริษัท ฝ่ายบัญชีจึงควรจับคู่หนังสือรับรอง 50 ทวิ หรือข้อมูลในระบบ e-Withholding Tax กับใบแจ้งหนี้ทุกใบ เพราะส่วนต่างที่ลูกค้าโอนขาดมักถูกบันทึกผิดเป็นส่วนลดหรือค่าธรรมเนียมธนาคาร
ภาษีเงินได้นิติบุคคลใช้เกณฑ์สิทธิตามมาตรา 65 จึงโดยทั่วไปรับรู้ค่าบริการตามรอบบัญชีที่ให้บริการ เช่นเดียวกับงบการเงิน ควรใช้สัญญาและรายงานระยะเวลาบริการเป็นหลักฐาน ถ้าบริษัทเลือกรับรู้รายได้ทั้งก้อนเมื่อรับเงิน กำไรปีแรกจะสูงเกินจริงและงบจะไม่เป็นไปตามมาตรฐาน
5) ค่าพัฒนาแพลตฟอร์ม: บัญชีกับภาษีต่างกัน
TFRS for NPAEs บทที่ 11 ให้บันทึกรายจ่ายในขั้นวิจัยเป็นค่าใช้จ่ายทันที (ย่อหน้า 11.14) และบันทึกรายจ่ายในขั้นพัฒนาเป็นสินทรัพย์ไม่มีตัวตนได้เมื่อพิสูจน์ได้ครบ 6 ข้อในย่อหน้า 11.16 เช่น ทำให้เสร็จได้ทางเทคนิค ตั้งใจและสามารถนำไปใช้หรือขาย มีแหล่งเงินทุนพอ และวัดต้นทุนได้อย่างน่าเชื่อถือ ถ้าแยกขั้นวิจัยกับขั้นพัฒนาไม่ได้ ให้ถือเป็นขั้นวิจัยทั้งหมด (ย่อหน้า 11.13) ทีมพัฒนาควรบันทึกเวลาทำงานแยกตามฟีเจอร์ตั้งแต่ต้น
ทางภาษี ข้อหารือ กค 0706/4962 วินิจฉัยว่าซอฟต์แวร์ที่บริษัทออกแบบและจ้างโปรแกรมเมอร์เขียนจนบริษัทเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์เอง ไม่ใช่ต้นทุนการได้มาซึ่งลิขสิทธิ์ตามมาตรา 4(4) แต่เป็นทรัพย์สินอื่นที่หักค่าเสื่อมได้ไม่เกิน 20% ต่อปีตามมาตรา 4(5) ของพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 145) ตัวอย่าง F: ต้นทุนพัฒนาที่บันทึกเป็นสินทรัพย์ 1,200,000 บาท หักค่าเสื่อมทางภาษีได้ไม่เกิน 240,000 บาทต่อปีเต็ม ถ้าทางบัญชีตัดจ่าย 5 ปี ตัวเลขสองฝั่งจะเท่ากัน
โปรแกรมที่ซื้อหรือได้สิทธิใช้มาจากผู้อื่นเพื่อใช้ในกิจการ ข้อหารือ กค 0702/6421 ให้เลือกหักตามมาตรา 4(4) หรือหักภายใน 3 รอบบัญชีตามมาตรา 4 จัตวา ส่วนการหักรายจ่ายวิจัยและพัฒนาเพิ่มเป็น 2 เท่าตามพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 598) ต้องเป็นโครงการที่ได้รับการรับรองตามหลักเกณฑ์ ไม่ได้ใช้กับค่าพัฒนาทุกฟีเจอร์โดยอัตโนมัติ
6) จ่ายค่าคลาวด์และซอฟต์แวร์ให้ผู้ให้บริการต่างประเทศ
VAT: บริษัทที่จดทะเบียน VAT แล้วและจ่ายค่าบริการที่ทำในต่างประเทศแต่ใช้ในไทย เช่น ค่าเซิร์ฟเวอร์คลาวด์ ต้องคำนวณ VAT 7% และนำส่งเองด้วยแบบ ภ.พ.36 (มาตรา 83/6(2)) โดยยื่นไม่เกินวันที่ 7 ของเดือนถัดจากเดือนที่จ่ายเงิน แล้วใช้เป็นภาษีซื้อได้ในเดือนต่อมา ระบบ VAT for e-Service มีไว้ให้ผู้ให้บริการต่างประเทศเก็บ VAT จากผู้ใช้ที่ไม่ได้จด VAT ผู้ให้บริการกลุ่มนี้ยื่นภาษีแบบไม่หักภาษีซื้อและไม่ออกใบกำกับภาษี
ภาษีหัก ณ ที่จ่าย: ข้อหารือ กค 0702/1626 ลงวันที่ 19 มี.ค. 2568 วินิจฉัยว่าค่าบริการคลาวด์และการใช้ซอฟต์แวร์บนระบบของผู้ให้บริการสหรัฐฯ ที่ผู้ใช้ได้เพียงสิทธิเข้าถึงที่จำกัด ไม่ได้สิทธิทำซ้ำ แจกจ่าย ดัดแปลง หรือได้ Know-how เป็นกำไรจากธุรกิจตามอนุสัญญาภาษีซ้อน ถ้าผู้ให้บริการไม่มีสถานประกอบการถาวรในไทย ผู้จ่ายไม่ต้องหักภาษีตามมาตรา 70 ส่วนค่าจ้างเขียนโปรแกรมที่ผู้ว่าจ้างเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ก็เป็นกำไรจากธุรกิจเช่นกัน
ข้อหารือนี้ผูกกับข้อเท็จจริงและอนุสัญญาของประเทศคู่สัญญาที่ระบุ ถ้าสัญญาให้สิทธินำซอฟต์แวร์ไปทำซ้ำหรือขายต่อ ผู้ให้บริการอยู่ในประเทศที่ไม่มีอนุสัญญากับไทย หรือมีบุคลากรทำงานในไทย ต้องตรวจใหม่ว่าเป็นค่าสิทธิตามมาตรา 40(3) ที่ต้องหักภาษีตามมาตรา 70 หรือไม่ ควรเก็บเงื่อนไขการใช้งาน (Terms of Service) ฉบับที่ใช้ ณ วันจ่ายไว้คู่กับใบแจ้งหนี้
7) MRR และ ARR: กระทบยอดกับงบก่อนส่งให้นักลงทุน
MRR และ ARR เป็นตัวชี้วัดผู้บริหาร ไม่ใช่ตัวเลขตามมาตรฐานการรายงานทางการเงิน และไม่ควรนำไปเรียกว่ารายได้ในงบ ควรทำตารางเคลื่อนไหวรายเดือนที่แยก MRR ต้นเดือน ลูกค้าใหม่ การอัปเกรด การดาวน์เกรด และการยกเลิก แล้วกระทบกับรายได้ที่รับรู้และรายได้รับล่วงหน้าตามบัญชี
ตัวอย่าง G: MRR ต้นเดือน 500,000 บาท ลูกค้าใหม่ 60,000 บาท อัปเกรด 25,000 บาท ดาวน์เกรด 10,000 บาท ยกเลิก 35,000 บาท MRR ปลายเดือนเท่ากับ 540,000 บาท อัตราคงรักษารายได้สุทธิ (NRR) เท่ากับ (500,000 + 25,000 − 10,000 − 35,000) ÷ 500,000 = 96% และอัตรายกเลิกรายได้ขั้นต้นเท่ากับ 35,000 ÷ 500,000 = 7%
ส่วนต่างระหว่าง MRR กับรายได้ในงบมักมาจากค่า setup ที่กระจายรายได้ ส่วนลดเดือนแรก ลูกค้าที่จ่ายแล้วแต่ยังไม่เริ่มใช้ และการคืนเงิน ควรเขียนนิยามตัวชี้วัดไว้เป็นลายลักษณ์อักษรและใช้นิยามเดิมทุกเดือน เพื่อให้ผู้สอบบัญชีและนักลงทุนตรวจย้อนได้
สรุป
ตั้งระบบสามชุดคู่กันตั้งแต่ลูกค้ารายแรก คือ ตารางรายได้รับล่วงหน้ารายสัญญา รายงานภาษีขายตามวันรับเงินหรือวันออกใบกำกับภาษี และทะเบียนภาษีหัก ณ ที่จ่ายที่จับคู่กับใบแจ้งหนี้ แยกเวลาทำงานของทีมพัฒนาเป็นขั้นวิจัยและขั้นพัฒนา และเก็บเงื่อนไขการใช้งานของผู้ให้บริการต่างประเทศไว้ทุกครั้งที่จ่ายเงิน บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ควรให้ผู้สอบบัญชีตรวจสัญญาจริงก่อนใช้
ติดต่อขอคำปรึกษาคำถามที่พบบ่อย
ค่า setup ครั้งเดียว รับรู้เป็นรายได้ทันทีได้ไหม?+
ถ้าลูกค้าใช้ประโยชน์จากงาน setup แยกจากระบบไม่ได้ ให้รวมกับค่าสมาชิกแล้วรับรู้ตลอดอายุสัญญา เช่น setup 6,000 บาท กับค่าสมาชิก 12 เดือน 12,000 บาท รับรู้เดือนละ 1,500 บาท ส่วน VAT ของค่า setup เกิดเมื่อรับเงินหรือออกใบกำกับภาษี
ลูกค้าจ่ายรายปีล่วงหน้า ต้องเสีย VAT ทั้งก้อนในเดือนเดียวหรือไม่?+
ใช่ ภาษีขายจากบริการเกิดเมื่อรับชำระราคาตามมาตรา 78/1(1) หรือเร็วกว่านั้นถ้าออกใบกำกับภาษีหรือลูกค้าใช้บริการก่อนจ่าย ต้องรวม VAT ทั้งจำนวนใน ภ.พ.30 ของเดือนนั้น แม้รายได้ทางบัญชีจะทยอยรับรู้ 12 เดือน
ลูกค้าในไทยต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายจากค่า SaaS เท่าไร?+
นิติบุคคลมักหัก 3% ของค่าบริการก่อน VAT และถ้าจ่ายผ่านระบบ e-Withholding Tax ของธนาคารตั้งแต่ 1 ม.ค. 2569 ถึง 31 ธ.ค. 2570 ใช้อัตรา 1% ตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 402 บริษัทนำยอดที่ถูกหักไปเครดิตภาษีเงินได้นิติบุคคลได้
จ่ายค่า AWS หรือ Google Cloud ต้องยื่น ภ.ง.ด.54 หรือไม่?+
ข้อหารือ กค 0702/1626 วินิจฉัยว่าค่าบริการคลาวด์ที่ได้เพียงสิทธิเข้าถึง เป็นกำไรจากธุรกิจตามอนุสัญญาภาษีซ้อน ถ้าผู้ให้บริการไม่มีสถานประกอบการถาวรในไทยก็ไม่ต้องหักภาษีตามมาตรา 70 แต่บริษัทที่จด VAT ยังต้องยื่น ภ.พ.36 และควรตรวจสัญญาและประเทศของผู้ให้บริการทุกราย
ค่าพัฒนาระบบของตัวเอง หักค่าเสื่อมทางภาษีกี่ปี?+
ซอฟต์แวร์ที่บริษัทเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์เองถือเป็นทรัพย์สินอื่น หักได้ไม่เกิน 20% ต่อปีตามข้อหารือ กค 0706/4962 และพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 145) มาตรา 4(5) ทางบัญชี ค่าใช้จ่ายขั้นวิจัยต้องบันทึกเป็นค่าใช้จ่ายทันที
บทความที่เกี่ยวข้อง
ดูทั้งหมด →