บัญชีธุรกิจขนส่ง: สถานะ VAT, ค่าน้ำมัน, หัก ณ ที่จ่าย 1% และค่าเสื่อมรถ

1) จำแนกรายได้ก่อน: ขนส่งแบบไหนยกเว้น แบบไหนอัตรา 0 แบบไหนเสีย 7%

ประมวลรัษฎากรมาตรา 81(1)(ณ) ยกเว้น VAT สำหรับการให้บริการขนส่งในราชอาณาจักร และมาตรา 81(1)(ด) ยกเว้นการขนส่งระหว่างประเทศที่ไม่ได้ทำโดยอากาศยานหรือเรือเดินทะเล เช่น รถบรรทุกที่รับขนสินค้าข้ามแดนไปประเทศเพื่อนบ้าน ส่วนมาตรา 80/1(3) ให้ใช้อัตราร้อยละ 0 กับการขนส่งระหว่างประเทศโดยอากาศยานหรือเรือเดินทะเลที่ผู้ประกอบการเป็นนิติบุคคล ความต่างสำคัญคือ กิจการอัตราร้อยละ 0 ยังอยู่ในระบบ VAT และขอคืนภาษีซื้อได้ ขณะที่กิจการยกเว้นออกใบกำกับภาษีไม่ได้และนำภาษีซื้อมาเครดิตไม่ได้

พระราชกฤษฎีกา ฉบับที่ 241 เปิดให้กิจการยกเว้นบางประเภทเลือกจดทะเบียน VAT ได้ เช่น ขนส่งในราชอาณาจักรโดยอากาศยาน ขนส่งน้ำมันทางท่อ และขนส่งทางทะเลในราชอาณาจักรโดยเรือเดินทะเล แต่การขนส่งทางถนนในประเทศไม่อยู่ในรายการนี้ ผู้ขนส่งทางบกจึงไม่อาจเลือกเสีย VAT เพื่อเอาภาษีซื้อค่าน้ำมันคืน

เมื่อบริษัทรับงานหลายลักษณะ ให้แยกราคาในสัญญาและใบแจ้งหนี้ ข้อหารือ กค 0706/พ./4804 วินิจฉัยว่าผู้ให้บริการคลังสินค้าพร้อมขนส่งที่แยกค่าขนส่งออกจากค่าเก็บรักษาได้ ค่าขนส่งได้รับยกเว้น ส่วนค่าเก็บรักษาสินค้าต้องเสีย VAT และออกใบกำกับภาษี งานบรรจุหีบห่อ ขนถ่ายในคลัง หรือให้เช่ารถพร้อมคนขับที่ไม่ใช่การรับขนก็ต้องพิจารณาแยกเช่นกัน ส่วนการขายทรัพย์สินที่ใช้เฉพาะในงานขนส่งที่ยกเว้น ข้อหารือ กค 0702/พ.4421 ระบุว่าไม่ต้องเสีย VAT และไม่มีสิทธิออกใบกำกับภาษี

• •ขนส่งสินค้าทางถนนภายในประเทศ: ยกเว้น ตามมาตรา 81(1)(ณ)
• •รถบรรทุกข้ามแดนทางบก: ยกเว้น ตามมาตรา 81(1)(ด)
• •ขนส่งระหว่างประเทศทางอากาศหรือเรือเดินทะเลโดยนิติบุคคล: อัตราร้อยละ 0 ตามมาตรา 80/1(3)
• •ค่าเก็บรักษาสินค้า บรรจุหีบห่อ และบริการอื่นที่แยกราคาได้: โดยทั่วไปเสีย VAT ร้อยละ 7

• กรมสรรพากร — ประมวลรัษฎากร มาตรา 80–82 (อัตราร้อยละ 0 และการยกเว้น)
• กรมสรรพากร — พระราชกฤษฎีกา ฉบับที่ 241 กิจการยกเว้นที่ขอจด VAT ได้
• กรมสรรพากร — ข้อหารือ กค 0706/พ./4804 คลังสินค้าพร้อมขนส่ง
• กรมสรรพากร — ข้อหารือ กค 0702/พ.4421 ขายเรือที่ใช้ในกิจการยกเว้น

2) ผู้ขนส่งที่มีงานคลังสินค้า: การเฉลี่ยภาษีซื้อ

ประกาศอธิบดีกรมสรรพากร เกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม ฉบับที่ 29 ข้อ 1 ให้ภาษีซื้อที่ระบุได้ชัดว่าใช้ในงานที่ต้องเสีย VAT เป็นภาษีซื้อของงานนั้นทั้งจำนวน ส่วนข้อ 2 ให้ภาษีซื้อที่ใช้ร่วมกันและแยกไม่ได้ เช่น ค่าเช่าสำนักงาน ระบบบัญชี หรือรถผู้บริหาร เฉลี่ยตามสัดส่วนรายได้ของแต่ละกิจการ ในปีที่เริ่มมีรายได้ให้ใช้ประมาณการรายได้ และภาษีซื้อที่หักได้ต้องไม่เกินกึ่งหนึ่งของภาษีซื้อที่นำมาเฉลี่ย ภาษีซื้อของงานยกเว้นเป็นภาษีซื้อต้องห้ามตามประกาศฯ ฉบับที่ 42 ข้อ 2(3) ซึ่งบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลนำไปถือเป็นรายจ่ายได้ตามพระราชกฤษฎีกา ฉบับที่ 243

ค่าน้ำมัน ยาง และค่าซ่อมของรถที่วิ่งงานขนส่งอย่างเดียวจึงเครดิตไม่ได้ แม้ได้ใบกำกับภาษีเต็มรูป ส่วนรถยกและชั้นวางในคลังที่ใช้เฉพาะงานเก็บรักษาสินค้าเครดิตได้ทั้งจำนวน ควรติดรหัสศูนย์ต้นทุนตั้งแต่ตอนบันทึกใบกำกับภาษี เพื่อให้รายงานภาษีซื้อแยกได้โดยไม่ต้องย้อนคัดทีหลัง

ตัวอย่าง ก (การเฉลี่ยภาษีซื้อส่วนกลาง): บริษัทมีรายได้ค่าขนส่งในประเทศ 18,000,000 บาท และค่าบริการคลังสินค้า 6,000,000 บาท สัดส่วนรายได้ที่ต้องเสีย VAT จึงเป็นร้อยละ 25 ภาษีซื้อส่วนกลางทั้งปี 84,000 บาท นำมาเครดิตได้ 21,000 บาท อีก 63,000 บาทเป็นภาษีซื้อต้องห้าม ซึ่งบันทึกเป็นรายจ่ายในการคำนวณกำไรสุทธิได้ ภาษีซื้อของรถบรรทุกที่วิ่งงานขนส่งอย่างเดียวไม่นำมาเฉลี่ย เพราะระบุได้ว่าเป็นของงานยกเว้น

• กรมสรรพากร — ประกาศอธิบดีฯ VAT ฉบับที่ 29 การเฉลี่ยภาษีซื้อ
• กรมสรรพากร — ประกาศอธิบดีฯ VAT ฉบับที่ 42 ภาษีซื้อต้องห้าม
• กรมสรรพากร — พระราชกฤษฎีกา ฉบับที่ 243 ภาษีซื้อที่ถือเป็นรายจ่าย

3) ค่าน้ำมัน: ใบกำกับภาษี ข้อมูลบัตรน้ำมัน และ GPS

ใบกำกับภาษีอย่างย่อจากปั๊มใช้เครดิตภาษีซื้อไม่ได้ตามประกาศฯ ฉบับที่ 42 ข้อ 2(2) ผู้ขนส่งที่จด VAT สำหรับงานส่วนอื่นจึงควรขอใบกำกับภาษีเต็มรูปตามมาตรา 86/4 คำสั่งกรมสรรพากรที่ ป.86/2542 ข้อ 1 อนุญาตให้ผู้ขายออกใบกำกับภาษีรวมครั้งเดียวต่อวันทำการได้ เมื่อขายสินค้าชนิดเดียวกันให้ลูกค้ารายเดียวหลายครั้งในวันนั้น ซึ่งตรงกับการเติมน้ำมันหลายคันในวันเดียว ส่วนรถยนต์นั่งหรือรถโดยสารไม่เกิน 10 ที่นั่ง ภาษีซื้อค่าน้ำมันและค่าบริการที่เกี่ยวกับรถเป็นภาษีซื้อต้องห้ามตามข้อ 2(1) แม้ใช้ในงานที่เสีย VAT

สำหรับงานที่ยกเว้น VAT เอกสารค่าน้ำมันยังสำคัญ เพราะเป็นหลักฐานรายจ่ายในการคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล หลักฐานจะน่าเชื่อถือเมื่อรถ งาน และปริมาณน้ำมันสอดคล้องกัน จึงควรผูกบัตรน้ำมันกับทะเบียนรถ ไม่ผูกกับตัวคนขับ แล้วกระทบลิตรที่เติมกับระยะทางจาก GPS และใบงานทุกเดือน อัตราสิ้นเปลืองควรวัดจากข้อมูลจริงของกิจการแยกตามรุ่นรถ เส้นทาง และน้ำหนักบรรทุก ไม่มีตัวเลขกลางที่กรมสรรพากรประกาศรับรอง

ตัวอย่าง ข (ตรวจน้ำมันเทียบระยะทาง): รถหกล้อคันหนึ่งมีอัตราสิ้นเปลืองที่วัดได้ในเส้นทางประจำ 4.0 กิโลเมตรต่อลิตร เดือนนี้ GPS บันทึก 12,000 กิโลเมตร ปริมาณที่ควรใช้จึงประมาณ 3,000 ลิตร แต่ใบกำกับภาษีรวม 3,450 ลิตร ส่วนต่าง 450 ลิตรคิดเป็นร้อยละ 15 ของปริมาณที่คาด ถ้านโยบายภายในกำหนดเกณฑ์ตรวจสอบไว้ที่ร้อยละ 5 รายการนี้ต้องสอบถามคนขับ ตรวจเวลาและสถานที่เติมเทียบกับเส้นทาง และบันทึกผลไว้ เกณฑ์ร้อยละ 5 เป็นตัวเลขควบคุมภายในของตัวอย่าง ไม่ใช่เกณฑ์ตามกฎหมาย

• •ผูกบัตรน้ำมันกับทะเบียนรถ และจำกัดชนิดน้ำมันให้ตรงกับรถ
• •กระทบลิตร ระยะทาง GPS และใบงานทุกเดือน แล้วบันทึกเหตุผลของส่วนต่าง
• •แยกรหัสบัญชีน้ำมันรถบรรทุก รถในคลัง และรถยนต์นั่ง เพราะผลทาง VAT ต่างกัน

• กรมสรรพากร — คำสั่ง ป.86/2542 การออกใบกำกับภาษีเต็มรูป
• กรมสรรพากร — ประกาศอธิบดีฯ VAT ฉบับที่ 42 ข้อ 2(1)–(3)

4) ค่าทางด่วน ค่าผ่านด่าน และค่าใช้จ่ายที่เรียกเก็บคืนจากลูกค้า

บันทึกค่าทางด่วนจากรายการเดินบัญชีของบัตรผ่านทางหรือใบเสร็จที่ระบุบัญชีผู้ใช้และทะเบียนรถ แล้วจับคู่กับใบงานในวันเดียวกัน แยกบัญชีค่าทางด่วน ค่าจอดรถ และค่าธรรมเนียมผ่านแดนออกจากค่าน้ำมัน เพื่อให้ตรวจความสมเหตุสมผลของแต่ละรายการได้ และตรวจว่าเอกสารเป็นใบกำกับภาษีหรือเป็นเพียงใบเสร็จรับเงิน ก่อนลงรายงานภาษีซื้อของงานส่วนที่เสีย VAT

เมื่อเรียกเก็บค่าทางด่วนคืนจากลูกค้า สัญญาควรระบุให้ชัดว่าเป็นส่วนหนึ่งของค่าขนส่งหรือเป็นเงินทดรองจ่ายแทนลูกค้า ถ้าเอกสารออกในนามผู้ขนส่งและรวมอยู่ในราคาค่าขนส่ง โดยทั่วไปถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าบริการ ผู้ว่าจ้างหักภาษี ณ ที่จ่ายจากยอดรวม ถ้าเป็นการจ่ายแทนจริงที่เรียกคืนตามจำนวนที่จ่าย เอกสารสัมมนาของกรมสรรพากรอ้างแนว กค 0706/6047 ว่าเงินทดรองจ่ายที่เรียกคืนตามจริงไม่ใช่เงินได้พึงประเมิน แต่ต้องมีหลักฐานการจ่ายและการเรียกคืนครบ

• กรมสรรพากร — เอกสารสัมมนาภาษีหัก ณ ที่จ่าย (เงินทดรองจ่าย กค 0706/6047)

5) ภาษีหัก ณ ที่จ่ายร้อยละ 1 ค่าขนส่ง: ขอบเขต เกณฑ์ 1,000 บาท และงานที่ไม่ใช่การรับขน

คำสั่งกรมสรรพากร ที่ ท.ป.4/2528 ข้อ 12/4 ให้บริษัท ห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล หรือนิติบุคคลอื่นที่จ่ายค่าขนส่ง หักภาษีร้อยละ 1 ทั้งเมื่อผู้รับเป็นบุคคลธรรมดาและเมื่อเป็นบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลที่ประกอบกิจการในไทย ข้อนี้ไม่ใช้กับค่าโดยสารการขนส่งสาธารณะ ซึ่งคำสั่งนิยามว่าการรับส่งผู้โดยสารเป็นการทั่วไปเป็นปกติธุระ และไม่ใช้กับผู้รับที่เป็นมูลนิธิหรือสมาคม ข้อ 12/7 กำหนดว่าต้องหักเมื่อจำนวนเงินตามสัญญารายหนึ่งตั้งแต่ 1,000 บาทขึ้นไป แม้แบ่งจ่ายแต่ละครั้งไม่ถึง 1,000 บาท ผู้จ่ายนำส่งตามแบบ ภ.ง.ด.3 หรือ ภ.ง.ด.53 ภายใน 7 วันนับแต่วันสิ้นเดือนที่จ่าย ส่วนการยื่นทางอินเทอร์เน็ตมีกำหนดเวลาตามประกาศขยายของกรมสรรพากร

ลักษณะงานกำหนดอัตรา ไม่ใช่ชื่อในใบแจ้งหนี้ ข้อหารือ กค 0702/8385 วินิจฉัยว่ารถบรรทุกติดเครนที่พนักงานของผู้รับจ้างควบคุมและยกสิ่งของจากจุดหนึ่งไปอีกจุดหนึ่งโดยไม่มีบริการอื่น เป็นการรับขนที่หักร้อยละ 1 แต่ถ้างานรวมการติดตั้ง ขนถ่ายในพื้นที่ บรรจุหีบห่อ หรือผู้ว่าจ้างเช่ารถไปควบคุมเอง ต้องวิเคราะห์ใหม่ว่าเป็นค่าบริการ ค่าจ้างทำของ หรือค่าเช่า ฝั่งผู้ขนส่งต้องเก็บหนังสือรับรองการหักภาษี (50 ทวิ) ทุกใบและกระทบกับรายได้รายลูกค้า เพื่อนำภาษีที่ถูกหักไปเครดิตใน ภ.ง.ด.51 และ ภ.ง.ด.50

ตัวอย่าง ค (คำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่าย): (1) บริษัทจ้างผู้รับเหมาขนส่งที่เป็นบริษัท ค่าขนส่งเดือนนี้ 250,000 บาท ไม่มี VAT เพราะเป็นการขนส่งในประเทศ หักภาษี 2,500 บาท จ่ายสุทธิ 247,500 บาท (2) จ้างรถส่งของครั้งเดียว 800 บาท โดยไม่มีสัญญาต่อเนื่อง จำนวนตามสัญญาไม่ถึง 1,000 บาท จึงไม่ต้องหัก (3) สัญญารายเดือนมูลค่ารวม 12,000 บาท แต่จ่ายเป็นงวดละ 600 บาท ต้องหักงวดละ 6 บาท เพราะเกณฑ์วัดจากจำนวนตามสัญญา

• กรมสรรพากร — คำสั่ง ท.ป.4/2528 ข้อ 12/4 และ 12/7
• กรมสรรพากร — ข้อหารือ กค 0702/8385 รถบรรทุกติดเครน

6) ค่าเสื่อมราคารถบรรทุกและข้อจำกัดของรถยนต์นั่ง

พระราชกฤษฎีกา ฉบับที่ 145 มาตรา 4 ให้หักค่าเสื่อมราคายานพาหนะได้ไม่เกินร้อยละ 20 ของมูลค่าต้นทุนต่อปี และมาตรา 3 ให้ใช้วิธีและอัตราที่เลือกไว้ต่อเนื่อง ถ้าจะเปลี่ยนต้องได้รับอนุมัติจากอธิบดี ทางบัญชีกิจการประมาณอายุการใช้งานตามจริง ถ้าค่าเสื่อมทางบัญชีต่ำกว่าเพดาน โดยทั่วไปหักทางภาษีได้ตามที่บันทึกบัญชี ถ้าสูงกว่าเพดาน ต้องบวกกลับส่วนที่เกินในการคำนวณกำไรสุทธิ ยางและแบตเตอรี่ที่เปลี่ยนตามรอบมักเป็นค่าซ่อมบำรุง ส่วนการติดตู้เย็น เครน หรือดัดแปลงที่เพิ่มความสามารถหรือยืดอายุ ควรพิจารณาบันทึกเป็นต้นทุนรถ

รถยนต์นั่งและรถโดยสารไม่เกิน 10 ที่นั่งมีข้อจำกัดเพิ่ม พระราชกฤษฎีกา ฉบับที่ 315 มาตรา 4(1) ไม่ให้ถือต้นทุนส่วนที่เกินคันละ 1,000,000 บาทเป็นรายจ่าย และมาตรา 4(2) จำกัดค่าเช่าไม่เกินคันละ 36,000 บาทต่อเดือน หรือ 1,200 บาทต่อวัน โดยรวม VAT แล้ว เว้นแต่กิจการซื้อขายหรือให้เช่ารถตามมาตรา 5 รถบรรทุก รถหัวลาก และรถตู้ที่เกิน 10 ที่นั่งไม่อยู่ในข้อจำกัดนี้ ส่วนรถกระบะสี่ประตูต้องดูประเภทที่จดทะเบียนและนิยามตามกฎหมายสรรพสามิตเป็นรายคัน

ตัวอย่าง ง (รถบรรทุก): ซื้อรถบรรทุก 3,000,000 บาท เพดานทางภาษีคือปีละ 600,000 บาท ถ้าบัญชีใช้อายุ 8 ปีแบบเส้นตรงไม่มีมูลค่าซาก ค่าเสื่อมปีละ 375,000 บาท ต่ำกว่าเพดาน จึงหักได้ตามบัญชี ถ้าบัญชีใช้อายุ 3 ปี ค่าเสื่อมปีละ 1,000,000 บาท ต้องบวกกลับปีละ 400,000 บาท ตัวอย่าง จ (รถยนต์นั่ง): รถผู้บริหารราคา 1,600,000 บาท ฐานค่าเสื่อมทางภาษีจำกัดที่ 1,000,000 บาท หักได้สูงสุดปีละ 200,000 บาท ถ้าเช่ารถยนต์นั่งเดือนละ 45,000 บาทรวม VAT ส่วนเกิน 9,000 บาทต่อเดือน หรือ 108,000 บาทต่อปี ถือเป็นรายจ่ายไม่ได้

• กรมสรรพากร — พระราชกฤษฎีกา ฉบับที่ 145 ค่าสึกหรอและค่าเสื่อมราคา
• กรมสรรพากร — พระราชกฤษฎีกา ฉบับที่ 315 รายจ่ายรถยนต์นั่ง

7) รายการปิดงบรายเดือนของบริษัทขนส่ง

งานปิดงบของบริษัทขนส่งเชื่อมข้อมูลสามชุด คือ ใบงานและใบส่งของ ระบบ GPS และบัญชี ถ้ากระทบสามชุดนี้ทุกเดือน การตรวจสอบปลายปีจะเหลือเพียงการทบทวนตัวเลขแทนการค้นเอกสารย้อนหลัง ลำดับด้านล่างใช้ได้ทั้งบริษัทที่มีรถเองและบริษัทที่จ้างผู้รับเหมาช่วง

• •วันทำการที่ 1: ปิดใบงานของเดือน เทียบจำนวนเที่ยวกับใบแจ้งหนี้ และตั้งรายได้ค้างรับของงานที่ส่งแล้วแต่ยังไม่ได้วางบิล
• •วันทำการที่ 2: กระทบค่าน้ำมันกับระยะทาง GPS รายคัน และค่าทางด่วนกับใบงาน
• •วันทำการที่ 3: แยกภาษีซื้อตามศูนย์ต้นทุน คำนวณการเฉลี่ยภาษีซื้อส่วนกลาง และยื่น ภ.พ.30 เฉพาะงานที่ต้องเสีย VAT
• •วันทำการที่ 4: ยื่นภาษีหัก ณ ที่จ่ายของค่าจ้างผู้รับเหมาช่วงและเงินเดือนคนขับ และกระทบ 50 ทวิ ที่ได้รับกับรายได้รายลูกค้า
• •วันทำการที่ 5: บันทึกค่าเสื่อมราคาตามทะเบียนรถ ตรวจค่าซ่อมที่ควรเป็นต้นทุนรถ และเคลียร์เงินทดรองจ่ายคนขับ
• •ทุกไตรมาส: ทบทวนสัญญาลูกค้าว่าค่าขนส่งแยกจากค่าบริการอื่นชัดเจน และทบทวนเกณฑ์ตรวจสอบน้ำมันของแต่ละรุ่นรถ