ฟรีแลนซ์จดบริษัทดีไหม: เทียบภาษีด้วยตัวเลขจริง

1) จุดตั้งต้นที่คนข้าม: งานของคุณเป็นเงินได้ประเภทไหน

ประมวลรัษฎากรไม่ได้มีหมวดชื่อฟรีแลนซ์ การจัดประเภทดูจากลักษณะงานตามสัญญาและวิธีทำงานจริง ตั้งแต่ปีภาษี 2560 นิยามของมาตรา 40(2) ครอบคลุมเงินได้จากการรับทำงานให้ ไม่ว่างานนั้นจะประจำหรือชั่วคราว นักออกแบบ นักเขียน ช่างภาพ หรือโปรแกรมเมอร์ที่รับจ้างใช้ฝีมือตนเองโดยไม่ได้จัดหาวัสดุหลักและไม่ได้ลงทุนในรูปกิจการ จึงมักตกอยู่ในประเภทนี้

ความต่างของแต่ละประเภทไม่ได้อยู่ที่อัตราภาษี เพราะทุกประเภทใช้บัญชีอัตราก้าวหน้าเดียวกัน แต่อยู่ที่ค่าใช้จ่ายที่หักก่อนคำนวณภาษี ซึ่งต่างกันมากจนเปลี่ยนคำตอบเรื่องจดบริษัทได้ทั้งหมด

• •40(2) รับทำงานให้ ค่าธรรมเนียม ค่านายหน้า: หักร้อยละ 50 แต่เมื่อรวมกับเงินเดือนตาม 40(1) แล้วไม่เกิน 100,000 บาท และเลือกหักตามจริงไม่ได้
• •40(6) วิชาชีพอิสระ: การประกอบโรคศิลปะหักเหมาร้อยละ 60 ส่วนวิชาชีพที่เหลือ คือ ประณีตศิลปกรรม กฎหมาย การบัญชี สถาปัตยกรรม และวิศวกรรม หักเหมาร้อยละ 30 หรือเลือกหักตามจริง
• •40(7) รับเหมาที่ผู้รับเหมาลงทุนจัดหาสัมภาระส่วนสำคัญนอกจากเครื่องมือ: หักเหมาร้อยละ 60 หรือตามจริง
• •40(8) ธุรกิจ การพาณิชย์ และเงินได้อื่น: หักเหมาได้เฉพาะ 43 กิจการที่ระบุในตารางท้ายพระราชกฤษฎีกา ส่วนใหญ่ร้อยละ 60 กิจการนอกตารางต้องหักตามความจำเป็นและสมควรพร้อมหลักฐาน
• •การเปลี่ยนชื่อเรียกในใบแจ้งหนี้ไม่ได้เปลี่ยนประเภทเงินได้ ถ้าลักษณะงานจริงยังเป็นการรับทำงานให้ด้วยฝีมือตนเอง

• กรมสรรพากร — การหักค่าใช้จ่ายของเงินได้แต่ละประเภท
• กรมสรรพากร — พระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 11/2502 ค่าใช้จ่ายที่ยอมให้หัก
• กรมสรรพากร — อินโฟกราฟิกการหักค่าใช้จ่ายและตาราง 43 กิจการของ 40(8)

2) ปฏิทินภาษีของฟรีแลนซ์ที่เป็นบุคคลธรรมดา

แบบครึ่งปี ภ.ง.ด.94 ใช้กับเงินได้ตามมาตรา 40(5) ถึง 40(8) ที่ได้รับระหว่างมกราคมถึงมิถุนายน และยื่นภายในสิ้นเดือนกันยายน ผู้มีเงินได้ 40(2) เพียงประเภทเดียวจึงไม่มีหน้าที่ยื่นแบบนี้ แต่ยื่น ภ.ง.ด.90 ปีละครั้งภายใน 31 มีนาคมของปีถัดไป ภาษีที่ลูกค้าหักไว้ตามหนังสือรับรอง 50 ทวิ และภาษีที่จ่ายไปกับ ภ.ง.ด.94 นำมาเครดิตในแบบปลายปีได้

อีกจุดที่ฟรีแลนซ์รายได้สูงพลาดบ่อยคือภาษีวิธีที่สองตามมาตรา 48(2) เมื่อเงินได้ประเภทอื่นนอกจากเงินเดือนรวมกันตั้งแต่ 120,000 บาท ต้องคำนวณร้อยละ 0.5 ของยอดนั้นเทียบกับภาษีแบบอัตราก้าวหน้า แล้วชำระยอดที่สูงกว่า โดยได้รับยกเว้นเมื่อผลวิธีที่สองไม่เกิน 5,000 บาท ผู้ที่หักค่าใช้จ่ายสูงจนภาษีก้าวหน้าเหลือน้อยจึงอาจต้องจ่ายตามวิธีนี้แทน

• •ภาษีที่ชำระไม่ครบหรือไม่ตรงเวลาถูกคิดเงินเพิ่มตามมาตรา 27 อัตรา 1.5% ทุกเดือน โดยเศษเดือนนับเป็นหนึ่งเดือน และอาจมีเบี้ยปรับเมื่อถูกประเมิน
• •แบบครึ่งปีและแบบปลายปีเป็นหน้าที่แยกกัน การยื่นปลายปีครบไม่ได้แก้การไม่ยื่นแบบครึ่งปีที่ต้องยื่น
• •เก็บสัญญาจ้าง ใบแจ้งหนี้ และ 50 ทวิ เรียงตามลูกค้า เพื่อพิสูจน์ประเภทเงินได้ที่เลือกใช้

• กรมสรรพากร — มารู้จัก ภ.ง.ด.94 (ผู้มีหน้าที่ยื่นและกำหนดเวลา)
• ประมวลรัษฎากร มาตรา 48–64 (อัตราภาษีและวิธีที่สอง) — กรมสรรพากร

3) ตัวอย่างตัวเลข: รายได้ 1.2 ล้านบาทเท่ากัน ผลต่างกันสี่แบบ

สมมติผู้มีเงินได้โสด ใช้เพียงค่าลดหย่อนส่วนตัว 60,000 บาท ปีนั้นรับเงินจากลูกค้า 1,200,000 บาท และมีค่าใช้จ่ายจริงพร้อมหลักฐาน 200,000 บาท ไม่มีรายได้อื่น ตัวอย่างนี้ตั้งใจให้เห็นผลของประเภทเงินได้และโครงสร้าง ไม่ใช่คำแนะนำให้เลือกประเภทใด เพราะประเภทต้องตรงกับข้อเท็จจริง

แบบบริษัทสมมติว่าทุนชำระแล้ว 1 ล้านบาท บริษัทจ่ายเงินเดือนเจ้าของเดือนละ 50,000 บาทเพราะทำงานให้บริษัทจริง กำไรที่เหลือหลังเสียภาษีจ่ายเป็นเงินปันผลทั้งหมดและเลือกให้หักภาษีร้อยละ 10 เป็นภาษีสุดท้าย ยังไม่รวมเงินสมทบประกันสังคม ค่าบัญชี ค่าสอบบัญชี และค่าธรรมเนียมรัฐ ซึ่งต้องนำมาเทียบเองก่อนตัดสินใจ

• •แบบ ก บุคคลธรรมดา เงินได้ 40(2): หักค่าใช้จ่าย 100,000 ค่าลดหย่อน 60,000 เงินได้สุทธิ 1,040,000 ภาษี 125,000 บาท (วิธีที่สองได้ 6,000 ต่ำกว่า จึงใช้อัตราก้าวหน้า)
• •แบบ ข บุคคลธรรมดา 40(8) กิจการนอกตาราง หักตามจริง 200,000: เงินได้สุทธิ 940,000 ภาษี 103,000 บาท
• •แบบ ค บุคคลธรรมดา 40(8) กิจการที่อยู่ในตารางร้อยละ 60: หักเหมา 720,000 เงินได้สุทธิ 420,000 ภาษี 19,500 บาท
• •แบบ ง บริษัท: กำไร 1,200,000 − 200,000 − เงินเดือน 600,000 = 400,000 ภาษีนิติบุคคลอัตรา SME 15,000 บาท เจ้าของเสียภาษีเงินเดือน 21,500 บาท และภาษีเงินปันผล 38,500 บาท รวม 75,000 บาท
• •ข้อสังเกต: บริษัทชนะแบบ ก และ ข แต่แพ้แบบ ค ชัดเจน และส่วนต่างกับแบบ ข เหลือ 28,000 บาทก่อนหักค่าดูแลบริษัททั้งปี

• กรมสรรพากร — วิธีคำนวณและอัตราภาษีนิติบุคคลขนาดเล็ก

4) ต้นทุนของการเป็นบริษัทที่ตารางภาษีไม่ได้บอก

อัตรา SME ร้อยละ 0 สำหรับกำไรสุทธิ 300,000 บาทแรก ร้อยละ 15 ถึง 3 ล้านบาท และร้อยละ 20 ส่วนเกิน ใช้ได้เมื่อบริษัทมีทุนที่ชำระแล้วในวันปิดรอบบัญชีไม่เกิน 5 ล้านบาท และยอดขายสินค้ารวมกับค่าบริการทั้งรอบไม่เกิน 30 ล้านบาท แต่กำไรนี้ยังเป็นเงินของบริษัท เจ้าของจะนำออกได้ผ่านเงินเดือน เงินปันผล หรือการคืนเงินที่เคยให้บริษัทกู้เท่านั้น

เงินปันผลที่บุคคลธรรมดาได้รับจากบริษัทไทยเลือกได้สองทาง ให้หักภาษีร้อยละ 10 แล้วจบ หรือนำไปรวมคำนวณในแบบปลายปีพร้อมเครดิตภาษีตามอัตราที่บริษัทเสียไปจริง กำไรช่วงที่ได้รับยกเว้นภาษีนิติบุคคลจะไม่มีเครดิตให้ใช้ จึงต้องคำนวณทั้งสองทางทุกปี

• •ทุกบริษัทต้องมีผู้ทำบัญชี งบการเงินต้องผ่านผู้สอบบัญชีรับอนุญาต ประชุมผู้ถือหุ้นอนุมัติงบภายใน 4 เดือนหลังปิดบัญชี แล้วนำงบที่อนุมัติยื่นต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้าไม่เกินหนึ่งเดือนนับจากวันอนุมัติ
• •ยื่น ภ.ง.ด.50 ภายใน 150 วันหลังปิดรอบบัญชี และ ภ.ง.ด.51 ภายใน 2 เดือนหลังครบครึ่งรอบ สำหรับรอบบัญชีที่ครบ 12 เดือน
• •เงินเดือนเจ้าของต้องจ่ายจริง สมเหตุสมผลกับงาน หักภาษีและยื่น ภ.ง.ด.1 ทุกเดือน และพิจารณาหน้าที่ประกันสังคมของลูกจ้าง
• •เงินที่กรรมการเบิกไปใช้ส่วนตัวโดยไม่มีเอกสาร มักกลายเป็นเงินให้กู้ยืมกรรมการที่เจ้าพนักงานอาจประเมินดอกเบี้ยตามราคาตลาด
• •นิติบุคคลจำกัดความรับผิดของผู้ถือหุ้นได้จริง แต่ไม่ครอบคลุมหนี้ที่เจ้าของไปค้ำประกันส่วนตัว

• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า — หน้าที่นิติบุคคลและกำหนดนำส่งงบการเงิน
• กรมสรรพากร — สิทธิประโยชน์ SME ทุนไม่เกิน 5 ล้านบาท รายได้ไม่เกิน 30 ล้านบาท

5) VAT และการรายงานบัญชีธนาคาร: ไม่ได้หายไปเพราะจดบริษัท

เกณฑ์จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม 1.8 ล้านบาทต่อปีใช้กับทั้งบุคคลธรรมดาและบริษัท เมื่อรายรับเกินต้องยื่นคำขอภายใน 30 วันนับจากวันที่เกิน การตั้งบริษัทจึงไม่ใช่วิธีเลี่ยง VAT และบุคคลธรรมดาที่รายรับยังไม่ถึงเกณฑ์ก็เลือกจดเองได้ถ้าลูกค้าต้องการใบกำกับภาษี บริการบางอย่างตามมาตรา 81 ได้รับยกเว้น VAT และอัตราร้อยละ 0 สำหรับบริการที่ทำในไทยแต่นำไปใช้ในต่างประเทศใช้ได้กับผู้ที่จดทะเบียนแล้วและมีหลักฐานตามประกาศอธิบดีฯ ฉบับที่ 181

ธนาคารและผู้ให้บริการเงินอิเล็กทรอนิกส์ต้องรายงานผู้ที่ฝากหรือรับโอนเงินทุกบัญชีรวมกันครบ 3,000 รายการในหนึ่งปี หรือครบ 400 รายการที่มียอดรวม 2 ล้านบาทขึ้นไป การถูกรายงานไม่ได้แปลว่ามีภาษีค้าง เพราะยอดเงินเข้าอาจรวมเงินโอนระหว่างบัญชีตัวเองหรือเงินยืมคืน แต่ฟรีแลนซ์ควรกระทบยอดเงินเข้ากับใบแจ้งหนี้ได้ทุกเดือน

• ประมวลรัษฎากร มาตรา 80–82 รวมเกณฑ์จดทะเบียนมาตรา 81/1 — กรมสรรพากร
• กรมสรรพากร — ประกาศอธิบดีฯ VAT (ฉบับที่ 181) มาตรา 80/1(2)
• กรมสรรพากร — Q&A การรายงานธุรกรรมลักษณะเฉพาะ (พ.ร.บ.ฉบับที่ 48)

6) สัญญาณว่าคุ้มที่จะเริ่มคิดเรื่องนิติบุคคล และสัญญาณว่ายังไม่ควร

จากตัวอย่างข้างต้น บริษัทได้เปรียบชัดเมื่อเงินได้เป็น 40(2) จนเงินได้สุทธิขึ้นไปถึงขั้นร้อยละ 20 ถึง 25 หรือเมื่อมีค่าใช้จ่ายจริงสูงแต่หักได้น้อยในฐานะบุคคลธรรมดา ส่วนผู้ที่มีเงินได้ 40(8) ในตารางหักเหมาร้อยละ 60 มักยังไม่คุ้มจะจดบริษัทเพื่อภาษีอย่างเดียว

• •ควรพิจารณา: ลูกค้าองค์กรหรือหน่วยงานรัฐกำหนดให้คู่สัญญาเป็นนิติบุคคล หรือต้องการใบกำกับภาษีเต็มรูป
• •ควรพิจารณา: ต้องจ้างพนักงาน ซื้ออุปกรณ์ หรือเช่าสำนักงาน และต้องการกันกำไรบางส่วนไว้ลงทุนต่อแทนการถอนออกทั้งหมด
• •ควรพิจารณา: รับงานร่วมกับหุ้นส่วนและต้องแยกทรัพย์สินของกิจการออกจากทรัพย์สินส่วนตัว
• •ยังไม่ควร: รายได้ไม่แน่นอน ต้องถอนเงินออกเกือบทั้งหมดทุกเดือน หรือยังไม่พร้อมเก็บเอกสารทุกรายการ
• •ยังไม่ควร: เหตุผลเดียวคือได้ยินว่าบริษัทเสียภาษีถูกกว่า โดยยังไม่ได้คำนวณภาษีเงินปันผลและค่าดูแลบริษัท

7) ถ้าตัดสินใจจดบริษัทกลางปี ต้องจัดการอะไรบ้าง

รายได้ก่อนวันจดทะเบียนยังเป็นของบุคคลธรรมดาและต้องยื่นภาษีตามปกติ ส่วนสัญญาใหม่ควรทำในนามบริษัทตั้งแต่วันแรก ใบแจ้งหนี้ บัญชีธนาคาร และหนังสือรับรองการหักภาษีต้องเป็นชื่อบริษัท มิฉะนั้นรายได้อาจยังถูกมองเป็นของเจ้าของ อุปกรณ์ที่โอนจากเจ้าของเข้าบริษัทควรมีสัญญาซื้อขายหรือบันทึกการลงทุนที่ระบุมูลค่าสมเหตุสมผล และรอบบัญชีแรกที่สั้นกว่า 12 เดือนไม่ต้องยื่น ภ.ง.ด.51

• •สรุปรายได้และ 50 ทวิ ถึงวันก่อนจดทะเบียนแยกจากรายได้ของบริษัท
• •แจ้งลูกค้าประจำให้เปลี่ยนชื่อคู่สัญญาและข้อมูลผู้รับเงิน
• •เปิดบัญชีธนาคารของบริษัทและหยุดรับเงินค่างานเข้าบัญชีส่วนตัว
• •ตั้งอัตราเงินเดือนตนเองจากภาระงานจริงและแผนเงินสด ไม่ใช่ตั้งเพื่อให้กำไรเหลือศูนย์