ร้านค้าร่วมโครงการรัฐผ่านแอปถุงเงิน: ภาษีเงินได้ VAT และข้อมูลที่สรรพากรเห็น

1) คำชี้แจงของรัฐที่ตรวจได้

2 พฤษภาคม 2565 กรมสรรพากรแถลงว่าไม่ได้มุ่งเก็บภาษีจากพ่อค้าแม่ค้าที่เข้าร่วมโครงการรัฐโครงการใดโดยเฉพาะ แต่เงินได้จากการค้าขายเป็นเงินได้ประเภทที่ 8 ซึ่งไม่ได้รับยกเว้น ผู้มีเงินได้ถึงเกณฑ์ต้องยื่นแบบ ส่วนจะมีภาษีต้องชำระหรือไม่ขึ้นกับรายได้ ค่าใช้จ่าย และค่าลดหย่อน

15 ตุลาคม 2568 รัฐบาลเปิดลงทะเบียนร้านค้าคนละครึ่งพลัสผ่านแอปถุงเงินถึง 19 ธันวาคม 2568 พร้อมยืนยันว่าไม่ส่งข้อมูลให้กรมสรรพากร และ 1 มิถุนายน 2569 ในวันแรกของไทยช่วยไทยพลัส (60/40) รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรียืนยันอีกครั้งว่าข้อมูลยอดขายในแอปถุงเงินจะไม่ถูกส่งให้กรมสรรพากรเพื่อคิดภาษีย้อนหลังแบบเฉพาะเจาะจง แต่ย้ำว่าเกณฑ์ภาษีดูจากยอดขายรวมทุกช่องทางทั้งปี ไม่ใช่เฉพาะยอดในโครงการ

สองข้อความนี้ไม่ขัดกัน การไม่ส่งข้อมูลโครงการไม่ได้ยกเว้นหน้าที่ภาษี หน้าที่ยื่นแบบมาจากประมวลรัษฎากร ไม่ได้มาจากการเข้าร่วมหรือไม่เข้าร่วมโครงการ

• กรมสรรพากร — ปชส.26/2565 สรรพากรแจงไม่ได้มุ่งเน้นการเก็บภาษีจากโครงการคนละครึ่ง
• กรมประชาสัมพันธ์ — ลงทะเบียนร้านค้าคนละครึ่งพลัสถึง 19 ธ.ค. 68 ยืนยันไม่ส่งข้อมูลให้กรมสรรพากร
• กรมประชาสัมพันธ์ — ร้านค้าไทยช่วยไทยพลัส ไม่มีการส่งข้อมูลรายได้จากแอปถุงเงิน (1 มิ.ย. 69)

2) ยอดขายส่วนที่รัฐจ่าย เป็นรายได้ของร้านหรือไม่

เป็น เมื่อลูกค้าซื้ออาหาร 100 บาท และรัฐร่วมจ่าย 60 บาท ร้านขายสินค้าในราคา 100 บาท ส่วนที่รัฐจ่ายคือค่าสินค้าที่บุคคลที่สามชำระแทนลูกค้า ไม่ใช่เงินอุดหนุนที่รัฐให้ร้าน รายได้ของร้านจึงเป็น 100 บาทเต็ม และสำหรับร้านที่จด VAT มูลค่าฐานภาษีตามมาตรา 79 คือมูลค่าทั้งหมดที่ได้รับหรือพึงได้รับจากการขาย ซึ่งรวมส่วนที่รัฐจ่ายด้วย

ช่องทางชำระเงินไม่เปลี่ยนสถานะภาษีของสินค้า สินค้าที่ได้รับยกเว้น VAT เช่น ผักผลไม้สดที่ไม่ได้แปรรูป ก็ยังได้รับยกเว้น ไม่ว่าจะรับเงินด้วยเงินสด QR หรือแอปของรัฐ

3) ภาษีเงินได้ของร้านที่เป็นบุคคลธรรมดา

เงินได้จากการค้าขายเป็นเงินได้ตามมาตรา 40 (8) กรมสรรพากรยืนยันว่าเลือกหักค่าใช้จ่ายเหมาร้อยละ 60 หรือหักตามจริงก็ได้ ถ้าเลือกหักตามจริงต้องมีหลักฐานรายจ่ายรองรับ หลังหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนแล้ว คำนวณภาษีตามอัตราก้าวหน้า โดยเงินได้สุทธิ 150,000 บาทแรกได้รับยกเว้น

มาตรา 56 กำหนดว่าผู้ไม่มีคู่สมรสที่มีเงินได้ประเภทอื่นนอกจากเงินเดือนต้องยื่นแบบเมื่อเงินได้ทั้งปีเกิน 60,000 บาท ผู้มีคู่สมรสเกิน 120,000 บาท ตัวเลขนี้เป็นเงินได้ก่อนหักค่าใช้จ่าย ร้านขนาดเล็กจำนวนมากจึงมีหน้าที่ยื่นแบบแม้สุดท้ายไม่มีภาษีต้องจ่าย ผู้มีเงินได้ตามมาตรา 40 (5) ถึง (8) ยังต้องยื่น ภ.ง.ด.94 สำหรับเงินได้ครึ่งปีแรก (มกราคม–มิถุนายน) เมื่อถึงเกณฑ์ครึ่งหนึ่งของเกณฑ์ทั้งปี แล้วนำภาษีที่ชำระไว้ไปหักใน ภ.ง.ด.90 ปลายปี

ถ้าเงินได้มาตรา 40 (2) ถึง (8) รวมกันตั้งแต่ 1 ล้านบาทขึ้นไป ให้คำนวณภาษีสองวิธี คืออัตราก้าวหน้าตามปกติ และร้อยละ 0.5 ของยอดเงินได้พึงประเมิน แล้วชำระวิธีที่ได้ยอดสูงกว่า เว้นแต่ภาษีตามวิธีหลังไม่เกิน 5,000 บาท

• กรมสรรพากร — เงินได้ขั้นต่ำตามกฎหมายที่ต้องยื่นแบบ

4) VAT: ใช้ยอดรวมทุกช่องทาง ไม่ใช่ยอดในโครงการ

ร้านที่ขายสินค้าหรือบริการได้ไม่เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปีไม่ต้องอยู่ในระบบ VAT พอยอดขายสะสมผ่านเส้นนี้ ร้านมีเวลา 30 วันในการยื่นขอจดทะเบียน เกณฑ์นี้นับรายรับรวมทุกช่องทาง ทั้งเงินสด โอน QR แพลตฟอร์มส่งอาหาร และยอดผ่านแอปของรัฐ ร้านที่ยอดขายช่วงโครงการพุ่งขึ้นจึงควรติดตามยอดสะสมเป็นรายเดือน ไม่ใช่รอสรุปปลายปี

ร้านที่จด VAT แล้วต้องออกใบกำกับภาษีตามรายการที่กฎหมายกำหนด ไม่มีประกาศกรมสรรพากรที่บังคับให้ใส่เลขรายการของแอปในใบกำกับภาษี แต่การบันทึกเลขรายการไว้ในระบบขายช่วยกระทบยอดได้ง่ายขึ้น

• กรมสรรพากร — ภาษีมูลค่าเพิ่ม

5) ข้อมูลที่กรมสรรพากรได้รับจริงตามกฎหมาย

แม้ข้อมูลในแอปถุงเงินจะไม่ถูกส่ง แต่ประมวลรัษฎากรที่แก้ไขในปี 2562 (ฉบับที่ 48) กับกฎกระทรวงฉบับที่ 355 ให้ธนาคารและผู้ให้บริการ e-Money ส่งข้อมูล “ธุรกรรมลักษณะเฉพาะ” ของปีก่อนให้กรมสรรพากร เกณฑ์มีสองแบบ แบบแรกคือจำนวนครั้งที่เงินเข้าทุกบัญชีรวมกันถึงสามพันครั้ง แบบที่สองคือเงินเข้ารวมสี่ร้อยครั้งขึ้นไปพร้อมยอดเงินเข้ารวมถึงสองล้านบาท

การรายงานนี้ใช้กับบัญชีของทุกคนตามเงื่อนไข ไม่ได้ผูกกับโครงการรัฐ และไม่ได้แปลว่ายอดโอนทั้งหมดเป็นรายได้ที่ต้องเสียภาษี แต่ร้านที่รับโอนจำนวนมากควรมีบันทึกที่อธิบายได้ว่ายอดเข้าบัญชีส่วนใดเป็นยอดขาย ส่วนใดเป็นเงินส่วนตัวหรือเงินโอนระหว่างบัญชีตนเอง

• กรมสรรพากร — Q&A การรายงานข้อมูลธุรกรรมลักษณะเฉพาะ
• กรมสรรพากร — กฎกระทรวงฉบับที่ 355 (พ.ศ. 2562)

ตัวอย่าง: ร้านข้าวแกงที่ยอดขายเพิ่มช่วงโครงการ

นาง ค. ไม่มีคู่สมรส ขายข้าวแกงในนามตนเอง ปี 2569 มียอดขายรวม 900,000 บาท เป็นยอดผ่านไทยช่วยไทยพลัส 300,000 บาท (รวมส่วนที่รัฐจ่าย) และยอดเงินสดกับ QR ปกติ 600,000 บาท

เงินได้ตามมาตรา 40 (8) คือ 900,000 บาท เลือกหักเหมาร้อยละ 60 ได้ 540,000 บาท หักลดหย่อนส่วนตัว 60,000 บาท เหลือเงินได้สุทธิ 300,000 บาท 150,000 บาทแรกได้รับยกเว้น ส่วน 150,001–300,000 บาทเสียร้อยละ 5 เท่ากับ 7,500 บาท เงินได้ต่ำกว่า 1 ล้านบาทจึงไม่ต้องเทียบภาษีร้อยละ 0.5 และยอดขายยังไม่เกิน 1.8 ล้านบาท จึงยังไม่ต้องจด VAT

เพราะยอดขายครึ่งปีแรกเกินเกณฑ์ เธอต้องยื่น ภ.ง.ด.94 ภายในกำหนดของปีนั้น และนำภาษีที่ชำระไว้ไปหักใน ภ.ง.ด.90 ถ้าหักลดหย่อนอื่นได้ เช่น ประกันสังคม ภาษีจะลดลงอีก ตัวเลขนี้ใช้อธิบายวิธีคำนวณเท่านั้น ร้านแต่ละรายควรตรวจค่าลดหย่อนจริงของตนเอง

6) หลักฐานที่ควรเก็บ

ร้านค้าไม่จำเป็นต้องทำบัญชีซับซ้อน แต่ควรเก็บหลักฐานชุดเดียวกันทุกเดือน เพื่อยื่นแบบได้ถูกต้องและตอบคำถามได้หากถูกเรียกตรวจ

• •รายงานยอดขายรายวันหรือรายเดือนจากแอปถุงเงิน และใบแจ้งยอดเงินเข้าบัญชีจากธนาคาร
• •สมุดบันทึกรายรับเงินสดและ QR ที่ไม่ผ่านโครงการ เพื่อรวมเป็นยอดขายทุกช่องทาง
• •ใบเสร็จวัตถุดิบและค่าใช้จ่ายหลัก ถ้าคิดจะเลือกหักค่าใช้จ่ายตามจริง
• •แยกบัญชีรับเงินร้านออกจากบัญชีส่วนตัว เพื่ออธิบายยอดเข้าบัญชีได้ง่าย