ภาษีคริปโต 2569: FIFO หรือถัวเฉลี่ย ขาดทุน และข้อยกเว้น

1) แยกประเภทเงินได้ก่อนคำนวณต้นทุน

คู่มือของกรมสรรพากรแยกเงินได้จากคริปโตออกตามลักษณะธุรกรรม กำไรจากการขาย โอน หรือแลกเปลี่ยนเหรียญรวมถึงการแลกเหรียญต่อเหรียญเป็นเงินได้ตามมาตรา 40(4)(ฌ) เฉพาะส่วนที่เกินทุน ส่วนเหรียญที่ได้รับแจกหรือเป็นรางวัล และผลตอบแทนจากการนำคริปโทเคอร์เรนซีไป staking หรือ yield farming เป็นเงินได้ตามมาตรา 40(8) แต่ถ้าเป็นผลตอบแทนจากการถือโทเคนดิจิทัลจะเป็นมาตรา 40(4)(ซ) สำหรับเหรียญจากการขุด คู่มือถือว่ายังไม่เป็นเงินได้ ณ วันที่ขุดได้ แต่เป็นเงินได้มาตรา 40(8) เมื่อนำไปขายหรือโอน

มูลค่าที่ใช้ทั้งฝั่งรายได้และต้นทุนคือราคา ณ เวลาที่ได้มา หรือราคาถัวเฉลี่ยของวันที่ได้มาจากแหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ และต้องใช้วิธีเดียวกันตลอดปี เหรียญที่ได้รับแล้วนำมูลค่าไปเสียภาษีแล้ว มูลค่านั้นเป็นต้นทุนเมื่อขายในภายหลัง เงินได้มาตรา 40(8) ยังนับรวมเพื่อทดสอบเกณฑ์ภาษีร้อยละ 0.5 ของเงินได้เมื่อเงินได้ประเภทที่ 2 ถึง 8 รวมกันถึง 120,000 บาท

• กรมสรรพากร — คู่มือภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา คริปโทเคอร์เรนซีและโทเคนดิจิทัล

2) ตัวอย่างตัวเลข: FIFO กับถัวเฉลี่ยเคลื่อนที่

สมมติเดือนมกราคมซื้อเหรียญ A 5 เหรียญ ต้นทุนรวมค่าธรรมเนียม 100,000 บาท (เหรียญละ 20,000) เดือนมีนาคมซื้ออีก 5 เหรียญ 150,000 บาท (เหรียญละ 30,000) แล้วเดือนมิถุนายนขาย 6 เหรียญ ได้เงินสุทธิหลังค่าธรรมเนียม 192,000 บาท ผ่านศูนย์ซื้อขายต่างประเทศซึ่งไม่อยู่ในข้อยกเว้น

วิธี FIFO ตัดต้นทุนล็อตแรกก่อน ได้ต้นทุน 100,000 + 30,000 = 130,000 บาท กำไร 62,000 บาท เหลือ 4 เหรียญต้นทุน 120,000 บาท ส่วนวิธีถัวเฉลี่ยเคลื่อนที่ใช้ต้นทุนเฉลี่ยเหรียญละ 25,000 บาท ได้ต้นทุน 150,000 บาท กำไร 42,000 บาท เหลือ 4 เหรียญต้นทุน 100,000 บาท ถ้าปีต่อไปขาย 4 เหรียญที่เหลือได้ 128,000 บาท วิธี FIFO มีกำไรอีก 8,000 บาท ส่วนถัวเฉลี่ยมีกำไร 28,000 บาท กำไรรวมสองปีเท่ากันที่ 70,000 บาท ต่างกันเพียงจังหวะเวลา

• •ประกาศอธิบดีฯ ฉบับที่ 424 กำหนดให้ใช้วิธีบัญชีที่รับรองทั่วไปวิธีเดียวตลอดปีภาษี และให้ราคาคงเหลือวันสุดท้ายของปีเป็นต้นทุนยกไปปีถัดไป
• •คู่มือกรมสรรพากรระบุว่าเปลี่ยนวิธีได้ในปีถัดไป จึงควรเลือกวิธีตั้งแต่ต้นปีและบันทึกเหตุผลไว้
• •ไม่มีวิธีใดประหยัดภาษีเสมอ ตลาดขาขึ้นที่ซื้อสะสม FIFO มักรับรู้กำไรเร็วกว่า ส่วนตลาดที่ราคาซื้อหลังต่ำกว่าล็อตแรก ผลจะกลับกัน

• กรมสรรพากร — ประกาศอธิบดีฯ เกี่ยวกับภาษีเงินได้ ฉบับที่ 424 (วิธีบัญชีและรายการที่ต้องบันทึก)

3) ข้อยกเว้นปี 2568–2572 และการหักกลบขาดทุน

กฎกระทรวงฉบับที่ 399 (พ.ศ. 2568) ยกเว้นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาสำหรับกำไรจากการโอนคริปโทเคอร์เรนซีหรือโทเคนดิจิทัลที่ทำในศูนย์ซื้อขาย ผ่านนายหน้า หรือโอนให้ผู้ค้าสินทรัพย์ดิจิทัลที่ได้รับอนุญาตตามกฎหมายไทย สำหรับเงินได้ที่ได้รับตั้งแต่ 1 มกราคม 2568 ถึง 31 ธันวาคม 2572 ข้อยกเว้นนี้ใช้กับกำไรจากการโอนเท่านั้น ไม่ครอบคลุมรายได้จาก staking รางวัล หรือเหรียญที่ได้รับแจก และไม่ใช้กับบริษัทซึ่งเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลตามงบการเงิน

ก่อนหน้านั้นกฎกระทรวงฉบับที่ 380 (พ.ศ. 2565) ให้นำขาดทุนมาหักกลบกำไรในปีภาษีเดียวกันได้เฉพาะการโอนในศูนย์ซื้อขายที่ได้รับอนุญาต ผลในทางปฏิบัติคือ กำไรบนศูนย์ต่างประเทศ กระเป๋า DeFi หรือการซื้อขายตรงระหว่างบุคคลยังต้องคำนวณเป็นรายการ และขาดทุนจากช่องทางเหล่านี้หักกลบกำไรไม่ได้ วิธีคำนวณต้นทุนจึงยังสำคัญสำหรับพอร์ตที่ใช้ช่องทางนอกระบบที่ได้รับอนุญาตในไทย

• กรมสรรพากร — กฎกระทรวง ฉบับที่ 380 (พ.ศ. 2565) หักกลบผลขาดทุนในศูนย์ซื้อขายที่ได้รับอนุญาต
• กรมสรรพากร — ทะเบียนกฎกระทรวง (ฉบับที่ 399 พ.ศ. 2568 Digital Asset Hub)

4) ศูนย์ต่างประเทศและผู้ที่อยู่ไทยถึง 180 วัน

ข้อยกเว้นและการหักกลบข้างต้นผูกกับผู้ให้บริการที่ได้รับอนุญาตในไทย กำไรที่เกิดบนศูนย์ต่างประเทศจึงไม่ได้สิทธินี้ คำถามต่อไปคือกำไรนั้นเป็นเงินได้จากแหล่งในไทยหรือต่างประเทศ ซึ่งมีผลว่าจะเสียในปีที่เกิดกำไรหรือในปีที่นำเงินเข้าไทยตามคำสั่ง ป.161/2566 ปัจจุบันยังไม่มีแนวปฏิบัติของกรมสรรพากรที่ชี้ชัดสำหรับการซื้อขายบนแพลตฟอร์มต่างประเทศโดยผู้ที่นั่งทำรายการอยู่ในไทย จึงควรประเมินเป็นรายกรณีและเก็บหลักฐานทั้งสองแบบ คือวันที่เกิดกำไรและวันที่โอนเงินเข้าไทย

การโอนเหรียญระหว่างกระเป๋าของตนเองโดยไม่ได้แลกเปลี่ยนหรือขาย ไม่ทำให้เกิดกำไร แต่ควรบันทึกที่อยู่กระเป๋าและค่าธรรมเนียมไว้เพื่อให้ไล่ต้นทุนต่อได้ เพราะค่าธรรมเนียมเครือข่ายที่เกี่ยวกับการซื้อหรือขายนำไปรวมคำนวณต้นทุนหรือหักจากราคาขายได้

5) บันทึกขั้นต่ำและการยื่น ภ.ง.ด.90

ประกาศอธิบดีฯ ฉบับที่ 424 กำหนดรายการขั้นต่ำที่ต้องบันทึกและเก็บพร้อมเอกสารประกอบให้เจ้าพนักงานตรวจได้ เมื่อปิดปีให้รวมไฟล์ประวัติธุรกรรมจากทุกศูนย์และทุกกระเป๋า แปลงมูลค่าเป็นบาทตามแหล่งราคาที่เลือก แยกรายการที่ได้รับยกเว้นออกจากรายการที่ต้องคำนวณ แล้วกรอกกำไรที่ต้องเสียในช่องเงินได้มาตรา 40(4)(ฌ) และผลตอบแทนประเภทอื่นในช่องของตนเองในแบบ ภ.ง.ด.90 ซึ่งตามปกติยื่นภายในสิ้นเดือนมีนาคมของปีถัดไป การยื่นออนไลน์ได้รับขยายเวลาตามประกาศที่มีผลในแต่ละปี

• •ชื่อย่อเหรียญหรือโทเคน
• •วันที่และเวลาที่โอน และประเภทธุรกรรม
• •ปริมาณ ราคา และมูลค่าเป็นบาท
• •ค่าธรรมเนียมการโอนเป็นบาท และต้นทุนของรายการที่โอน

• กรมสรรพากร — ประกาศอธิบดีฯ เกี่ยวกับภาษีเงินได้ ฉบับที่ 424 (วิธีบัญชีและรายการที่ต้องบันทึก)
• กรมสรรพากร — คู่มือภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา คริปโทเคอร์เรนซีและโทเคนดิจิทัล