บัญชีคลินิกและคลินิกความงาม: VAT ใบอนุญาต ค่าแพทย์ เชิงลึก

1) ใบอนุญาตคือจุดตั้งต้นของ VAT ไม่ใช่ชื่อหัตถการ

มาตรา 81(1)(ญ) ยกเว้น VAT ให้การบริการรักษาพยาบาลของสถานพยาบาลตามกฎหมายว่าด้วยสถานพยาบาล ส่วนมาตรา 81(1)(ฌ) ยกเว้นการประกอบโรคศิลปะ การสอบบัญชี การว่าความ และวิชาชีพอิสระที่มีกฎหมายควบคุมอีกบางสาขา ศาลฎีกาในคำพิพากษาที่ 9687/2559 วินิจฉัยว่าผู้ใช้สิทธิตาม (ฌ) ไม่จำเป็นต้องเป็นบุคคลธรรมดา นิติบุคคลที่ให้แพทย์ผู้มีใบอนุญาตตรวจรักษาก็อ้างได้ ข้อหารือ กค 0706/พ./10179 ยังรับว่าบริการตรวจทางพยาธิวิทยาของสถานพยาบาลที่ได้รับอนุญาตอยู่ใน (ญ)

จุดที่คลินิกพลาดบ่อยคือชื่อบนใบอนุญาต ข้อหารือ กค 0702/พ./616 ตอบว่าใบอนุญาตประกอบกิจการสถานพยาบาลเป็นสิทธิเฉพาะตัวของผู้มีชื่อ บริษัทที่เปิดให้บริการโดยอาศัยใบอนุญาตที่ออกในนามกรรมการจึงไม่ถือเป็นสถานพยาบาลที่ได้รับอนุญาตในช่วงนั้น ข้อหารือเรื่องศูนย์ไตเทียม กค 0702/พ.7193 เสริมว่าใบอนุญาตใช้ได้เฉพาะที่ตั้งที่ระบุ สาขาใหม่จึงต้องมีใบอนุญาตของตนก่อนวันเปิดรับคนไข้ ส่วนข้อหารือ กค 0702/2994 เป็นตัวอย่างฝั่งกลับ ห้างฯ ที่ได้รับใบอนุญาตแล้วถอนทะเบียน VAT ได้

• •เทียบชื่อผู้รับอนุญาตกับชื่อนิติบุคคลบนใบเสร็จทุกใบ ไม่ใช่ชื่อแพทย์ผู้ดำเนินการ
• •จัดทำทะเบียนใบอนุญาตแยกตามสาขา พร้อมวันเริ่มและวันสิ้นอายุ แล้วเทียบกับงวดรายได้
• •รายได้ก่อนวันได้รับอนุญาต หรือของสาขาที่ยังไม่มีใบอนุญาต ให้แยกรหัสไว้ประเมินหน้าที่ VAT ต่างหาก
• •งานออกหน่วยนอกสถานที่หรือแพทย์ไปทำหัตถการในสถานพยาบาลอื่น ให้เก็บหลักฐานว่าใครเป็นผู้ให้บริการและผู้ออกใบเสร็จ

• ประมวลรัษฎากร หมวด 4 ภาษีมูลค่าเพิ่ม (มาตรา 80–81)
• คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9687/2559 (นิติบุคคลได้สิทธิตามมาตรา 81(1)(ฌ))
• ข้อหารือ กค 0706/พ./10179 (ตรวจพยาธิวิทยาของสถานพยาบาล)
• ข้อหารือ กค 0702/พ./616 (ใบอนุญาตเป็นของผู้มีชื่อเท่านั้น)
• ข้อหารือ กค 0702/พ.7193 (ศูนย์ไตเทียม ใบอนุญาตผูกกับสถานที่)
• ข้อหารือ กค 0702/2994 (ห้างฯ ได้ใบอนุญาตแล้วถอนทะเบียน VAT)

2) บริการเพื่อความงาม และความเสี่ยงของการจด VAT ไว้ก่อน

ตัวบทมาตรา 81(1)(ญ) ไม่ได้ตัดบริการเพื่อความงามออก วิทยานิพนธ์ของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (2565) ที่ศึกษาเรื่องนี้โดยตรงสรุปว่าแนวของกรมสรรพากรพิจารณาจากสถานะสถานพยาบาลที่ได้รับอนุญาตของผู้ให้บริการ และยกข้อหารือ กค 0811/1047 (2544) เรื่องคลินิกผิวหนังและความงาม กับ กค 0702/697 (2561) เรื่องคลินิกปลูกผมเป็นตัวอย่าง โบท็อกซ์ ฟิลเลอร์ หรือเลเซอร์ที่สถานพยาบาลได้รับอนุญาตทำจึงไม่ได้เสีย VAT เพียงเพราะเป้าหมายคือความงาม

กรณีคลินิกปลูกผมเป็นบทเรียนสำคัญ บริษัทจดทะเบียน VAT และเรียกเก็บ VAT จากลูกค้า ผลตามที่งานศึกษาสรุปคือบริการนั้นเข้าข่ายยกเว้น บริษัทไม่มีสิทธิเลือกจดทะเบียนตามมาตรา 81/3 เพราะมาตรานั้นเปิดให้เฉพาะกิจการยกเว้นบางประเภทซึ่งไม่รวมบริการของสถานพยาบาล บริษัทจึงขอคืนภาษีซื้อไม่ได้ และมีความรับผิดฐานออกใบกำกับภาษีทั้งที่ไม่มีสิทธิ การจดไว้ก่อนเผื่อปลอดภัยจึงอาจสร้างภาระมากกว่าเดิม

ร้านเสริมสวย สปา หรือสตูดิโอที่ไม่ได้เป็นสถานพยาบาลตามกฎหมาย อ้างมาตรา 81(1)(ญ) ไม่ได้ ต้องใช้เกณฑ์รายรับ 1.8 ล้านบาทตามปกติ หากเจ้าของเป็นบุคคลธรรมดา เงินได้จากการตกแต่งร่างกายหักค่าใช้จ่ายเหมาได้ร้อยละ 60 ตามมาตรา 8(8) แห่งพระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 11 (2502) อีกทั้งการทำหัตถการทางการแพทย์ในสถานที่ที่ไม่มีใบอนุญาตเป็นปัญหาตามกฎหมายสถานพยาบาลซึ่งร้ายแรงกว่าเรื่องภาษี

• วิทยานิพนธ์ ม.ธรรมศาสตร์ 2565 ว่าด้วย VAT บริการความงามทางการแพทย์
• พระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 11/2502 (อัตราหักค่าใช้จ่ายเหมา มาตรา 6 และ 8)
• ประมวลรัษฎากร หมวด 4 ภาษีมูลค่าเพิ่ม (มาตรา 80–81)

3) สินค้าหน้าเคาน์เตอร์ แพ็กเกจ และเกณฑ์ 1.8 ล้านบาท

ยาและเวชภัณฑ์ที่แพทย์สั่งจ่ายตามการตรวจถือเป็นส่วนหนึ่งของบริการรักษา แต่สกินแคร์ ครีมกันแดด หรือแปรงสีฟันที่ลูกค้าหยิบซื้อเองโดยไม่ผูกกับการตรวจเป็นการขายสินค้า ซึ่งนับเข้าเกณฑ์จดทะเบียน VAT 1.8 ล้านบาทต่อปี เมื่อรายรับส่วนนี้เกินเกณฑ์ ผู้ประกอบการต้องยื่นคำขอจดทะเบียนภายใน 30 วันนับแต่วันที่เกินตามมาตรา 85/1 และ VAT ใช้กับรายได้ส่วนที่ไม่ได้รับยกเว้นเท่านั้น

ตัวอย่าง A (เกณฑ์ 1.8 ล้าน): คลินิกขายสกินแคร์หน้าเคาน์เตอร์เดือนละ 160,000 บาท สิ้นเดือนพฤศจิกายนยอดสะสม 11 เดือนเท่ากับ 1,760,000 บาท ยังไม่เกิน หากวันที่ 10 ธันวาคมยอดสะสมแตะ 1,805,000 บาท วันนั้นคือวันเริ่มนับ 30 วัน คลินิกต้องยื่นคำขอจดทะเบียนภายใน 9 มกราคม การดูยอดเป็นรายวันหรือรายสัปดาห์จึงสำคัญกว่าการรอปิดงบสิ้นปี

ตัวอย่าง B (แพ็กเกจรวมสินค้า): คลินิกที่จดทะเบียน VAT สำหรับการขายสินค้าแล้ว ขายแพ็กเกจเลเซอร์ 30,000 บาทแถมชุดสกินแคร์ ถ้าขายแยก คอร์สเลเซอร์ราคา 28,000 บาท และชุดสกินแคร์ราคา 4,000 บาท (รวม VAT) การปันราคาแพ็กเกจตามราคาขายแยกให้ส่วนสินค้าเท่ากับ 30,000 × 4,000 ÷ 32,000 = 3,750 บาท ภาษีขายของส่วนนี้คือ 3,750 × 7 ÷ 107 = 245.33 บาท ไม่มีประกาศที่กำหนดสูตรปันแพ็กเกจไว้เป็นการเฉพาะ วิธีนี้จึงเป็นทางเลือกที่อธิบายได้ วิธีที่ชัดกว่าคือแยกบรรทัดสินค้าและบริการบนใบเสร็จตั้งแต่ตอนขาย และถ้าแพ็กเกจมีมูลค่าสูงหรือรูปแบบซับซ้อน ควรขอข้อหารือ

• •ตั้งรหัสรายได้อย่างน้อย 4 กลุ่ม: บริการสถานพยาบาล, ยาตามคำสั่งแพทย์, สินค้าขายแยก, รายได้อื่น เช่น ค่าเช่าพื้นที่หรือค่านายหน้า
• •ผูกรายการยาที่จ่ายกับเลขที่การรักษา ไม่ใช่ผูกกับชื่อโรค
• •ทำรายงานยอดสะสมของกลุ่มสินค้าขายแยกทุกสัปดาห์

• ประมวลรัษฎากร หมวด 4 ภาษีมูลค่าเพิ่ม (มาตรา 80–81)

4) ภาษีซื้อเมื่อมีทั้งกิจการยกเว้นและกิจการเสีย VAT

เมื่อคลินิกจดทะเบียนเพราะขายสินค้า มาตรา 82/6 และประกาศอธิบดีฯ ฉบับที่ 29 กำหนดให้แยกภาษีซื้อเป็นสามกอง กองแรกใช้กับสินค้าที่ขายเสีย VAT โดยตรง เช่น สกินแคร์ที่ซื้อมาขาย หักได้เต็ม กองที่สองใช้กับบริการรักษาโดยตรง เช่น ยา ฟิลเลอร์ และวัสดุหัตถการ เป็นภาษีซื้อต้องห้ามตามประกาศฉบับที่ 42 ข้อ 2(3) กองที่สามคือรายจ่ายใช้ร่วมที่แยกไม่ได้ เช่น ค่าเช่า ค่าไฟ ค่าตกแต่ง และค่าโฆษณาแบรนด์ ให้เฉลี่ยตามสัดส่วนรายได้

ตัวอย่าง C (เฉลี่ยภาษีซื้อ): ปีก่อนรายได้ที่เสีย VAT คิดเป็น 30% ของรายได้รวม เดือนนี้ภาษีซื้อของรายจ่ายใช้ร่วมเท่ากับ 21,000 บาท คลินิกใช้เป็นภาษีซื้อได้ 6,300 บาท อีก 14,700 บาทไม่ใช่ภาษีซื้อที่หักได้ แต่บันทึกเป็นต้นทุนหรือรายจ่ายทางภาษีเงินได้ได้ตามเงื่อนไข ในปีแรกที่ยังไม่มีรายได้ปีก่อนให้ใช้ประมาณการ แต่ส่วนที่หักได้ต้องไม่เกินกึ่งหนึ่งของภาษีซื้อที่นำมาเฉลี่ย หากประมาณการไว้ 60% ก็ยังหักได้สูงสุด 10,500 บาท เมื่อสิ้นปีพบว่าสัดส่วนจริงคือ 35% (7,350 บาท) ส่วนต่าง 3,150 บาทต้องปรับลดตามหลักเกณฑ์ของประกาศ

เก็บกระดาษทำการที่แสดงรายได้แต่ละกลุ่มและสูตรคำนวณสัดส่วนไว้ทุกเดือน เจ้าหน้าที่มักขอดูเอกสารนี้เป็นอันดับแรกเมื่อคลินิกยื่นขอคืนภาษี

• ประกาศอธิบดีฯ เกี่ยวกับ VAT ฉบับที่ 29 (การเฉลี่ยภาษีซื้อ)
• ประกาศอธิบดีฯ เกี่ยวกับ VAT ฉบับที่ 42 (ภาษีซื้อต้องห้าม)

5) ค่าตอบแทนแพทย์: จัดประเภทตามข้อเท็จจริง ไม่ใช่ตามชื่อสัญญา

ข้อหารือ กค 0702/1703 (4 มีนาคม 2553) วางกรอบไว้สามแบบ ถ้าแพทย์ได้รับเงินเพราะการจ้างแรงงานเป็นมาตรา 40(1) แม้งานจะใช้วิชาชีพเวชกรรม ถ้าได้รับเพราะหน้าที่หรือการรับทำงานให้เป็นมาตรา 40(2) ส่วนมาตรา 40(6) ต้องปรากฏว่าแพทย์เปิดคลินิกเอง หรือทำสัญญาเป็นหนังสือขอใช้สถานที่และเครื่องมือเพื่อตรวจรักษาในนามของแพทย์ และตกลงแบ่งค่าตรวจให้สถานพยาบาล ไม่ว่าแพทย์เก็บเงินเองหรือให้สถานพยาบาลเก็บแทน ในแบบหลังนี้ยอดที่เรียกเก็บจากผู้ป่วยทั้งจำนวนเป็นเงินได้ 40(6) ของแพทย์ ไม่ใช่เฉพาะส่วนที่เหลือหลังแบ่ง ข้อหารือ กค 0811/9966 ใช้หลักเดียวกันกับแพทย์ที่เป็นทั้งผู้บริหารและเปิดคลินิกในโรงพยาบาลของบริษัท

ผลต่อผู้จ่าย: เงินได้ 40(1) และ 40(2) หักภาษีตามมาตรา 50(1) ด้วยวิธีคำนวณแบบเงินเดือนและยื่น ภ.ง.ด.1 ส่วนค่าวิชาชีพตาม 40(6) ที่นิติบุคคลจ่ายให้แพทย์บุคคลธรรมดาหักร้อยละ 3 ตามคำสั่ง ท.ป.4/2528 และยื่น ภ.ง.ด.3 ถ้าจ่ายให้บริษัทของแพทย์ หักร้อยละ 3 ฐานค่าบริการและยื่น ภ.ง.ด.53 สัญญา ใครเป็นผู้กำหนดค่ารักษา ตารางเวร และการออกใบเสร็จต้องสอดคล้องกับประเภทที่ใช้

ตัวอย่าง D (ประเภทเงินได้เปลี่ยนภาษีของแพทย์): แพทย์ตรวจคนไข้ได้ค่ารักษารวม 1,800,000 บาทต่อปี แบ่งให้คลินิก 30% เหลือ 1,260,000 บาท ถ้าข้อเท็จจริงเข้าแบบ 40(6) ตามข้อหารือ เงินได้คือ 1,800,000 บาท หักเหมาร้อยละ 60 (1,080,000) กับค่าลดหย่อนผู้มีเงินได้ 60,000 บาทแล้ว คงเหลือ 660,000 บาท ภาษี 51,500 บาท ถ้าข้อเท็จจริงเป็นการรับทำงานให้ตาม 40(2) เงินได้คือ 1,260,000 บาท หักค่าใช้จ่ายได้ไม่เกิน 100,000 บาท สุทธิ 1,100,000 บาท ภาษี 140,000 บาท ส่วนต่างนี้ไม่ใช่สิ่งที่เลือกได้ด้วยการเปลี่ยนชื่อสัญญา ถ้าคลินิกกำหนดค่าตรวจ ตารางงาน และออกใบเสร็จในนามคลินิก เจ้าหน้าที่ย่อมพิจารณาตามลักษณะที่เกิดขึ้นจริง

• ข้อหารือ กค 0702/1703 ลงวันที่ 4 มี.ค. 2553 (เงินได้แพทย์ 40(1) 40(2) 40(6))
• ข้อหารือ กค 0811/9966 (แพทย์เปิดคลินิกในโรงพยาบาลของบริษัท)
• คำสั่งกรมสรรพากร ท.ป.4/2528 (หักภาษี ณ ที่จ่าย ร้อยละ 3)
• กรมสรรพากร: การหักค่าใช้จ่ายตามประเภทเงินได้
• พระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 11/2502 (อัตราหักค่าใช้จ่ายเหมา มาตรา 6 และ 8)

6) คลินิกของแพทย์บุคคลธรรมดา เทียบกับคลินิกในรูปบริษัท

แพทย์ที่เปิดคลินิกในนามตนเองแบบไม่รับผู้ป่วยค้างคืนมีเงินได้ตามมาตรา 40(6) เลือกหักแบบเหมาร้อยละ 60 หรือตามหลักฐานจริงก็ได้ ส่วนกิจการสถานพยาบาลที่มีเตียงรับผู้ป่วยค้างคืนเป็นเงินได้ 40(8) ซึ่งมาตรา 8(12) แห่งพระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 11 ให้หักเหมาร้อยละ 60 รวมถึงค่ารักษาและการจำหน่ายยา ทั้งสองแบบต้องยื่น ภ.ง.ด.94 สำหรับเงินได้มกราคมถึงมิถุนายน แล้วยื่น ภ.ง.ด.90 ตอนสิ้นปี

เมื่อคลินิกเป็นบริษัท ภาษีคำนวณจากกำไรสุทธิทางภาษี บริษัทที่ทุนชำระแล้วไม่เกิน 5 ล้านบาทและรายได้ไม่เกิน 30 ล้านบาทใช้อัตรา SME ตัวอย่าง E: กำไรสุทธิ 2,000,000 บาท ส่วน 300,000 บาทแรกได้ยกเว้น ส่วน 1,700,000 บาทถัดไปเสียร้อยละ 15 ภาษีเงินได้นิติบุคคลเท่ากับ 255,000 บาท หากจ่ายเงินปันผลให้แพทย์ผู้ถือหุ้น 1,000,000 บาท บริษัทหักภาษีร้อยละ 10 ตามมาตรา 50(2)(ข) เท่ากับ 100,000 บาท

เงินเดือนของแพทย์ผู้ถือหุ้นควรมีมติกรรมการหรือผู้ถือหุ้นและสอดคล้องกับงานที่ทำจริง ไม่มีสัดส่วนเงินเดือนต่อเงินปันผลแบบเดียวที่เหมาะกับทุกคลินิก ต้องดูฐานภาษีส่วนตัวของแพทย์แต่ละคนและกระแสเงินสดของคลินิกประกอบกัน

• พระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 11/2502 (อัตราหักค่าใช้จ่ายเหมา มาตรา 6 และ 8)
• กรมสรรพากร: ผู้มีหน้าที่ยื่น ภ.ง.ด.94
• กรมสรรพากร: อัตราภาษีเงินได้นิติบุคคล

7) ข้อมูลผู้ป่วย การเก็บเอกสาร และปฏิทินปิดบัญชีรายเดือน

ข้อมูลสุขภาพเป็นข้อมูลส่วนบุคคลประเภทอ่อนไหวตามมาตรา 26 ของกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลปี 2562 งานบัญชีต้องการเพียงเลขที่การรักษา รหัสบริการ จำนวนเงิน และวิธีชำระ ไม่ต้องการชื่อโรคหรือผลวินิจฉัย ให้ระบบหลังบ้านส่งออกรายงานในรูปนี้ก่อนส่งให้ผู้ทำบัญชีภายนอก และทำข้อตกลงการประมวลผลข้อมูลกับผู้ให้บริการบัญชีไว้ด้วย

บัญชีและเอกสารประกอบต้องเก็บไม่น้อยกว่า 5 ปีตามพระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543 และรายงานภาษีขาย ภาษีซื้อ กับใบกำกับภาษีของผู้จดทะเบียนก็มีกำหนดเก็บ 5 ปีตามมาตรา 87/3 แห่งประมวลรัษฎากร เวชระเบียนมีกฎเกณฑ์ของกฎหมายสถานพยาบาลแยกต่างหาก จึงควรแยกที่เก็บกับเอกสารบัญชี

• •ทุกวัน: กระทบยอดเงินสด บัตร และ QR กับทะเบียนผู้รับบริการ
• •ทุกสัปดาห์: ตรวจยอดสะสมสินค้าขายแยกเทียบเกณฑ์ 1.8 ล้าน และตรวจสต็อกยาควบคุม
• •ภายในวันที่ 7: ยื่น ภ.ง.ด.1 ภ.ง.ด.3 และ ภ.ง.ด.53 ของค่าแพทย์และค่าบริการ (แบบกระดาษ)
• •ภายในวันที่ 15: ยื่น ภ.พ.30 พร้อมกระดาษทำการเฉลี่ยภาษีซื้อ หากจดทะเบียน VAT
• •ทุกไตรมาส: ตรวจวันสิ้นอายุใบอนุญาตทุกสาขาและสัญญาแพทย์ที่ใกล้ครบกำหนด
• •สิ้นปี: ปรับสัดส่วนภาษีซื้อตามรายได้จริง และทบทวนประเภทเงินได้ของแพทย์แต่ละคน

• ราชกิจจานุเบกษา: กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ปี 2562 มาตรา 26 ข้อมูลอ่อนไหว
• พระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543 ฉบับรวมแก้ไข (ระยะเก็บรักษาบัญชีและเอกสาร)