สืบทรัพย์ บังคับคดี ยึด–อายัด ขายทอดตลาด

เมื่อศาลออกคำบังคับและครบกำหนดที่ลูกหนี้ต้องปฏิบัติตาม เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจึงตั้งเรื่องต่อกรมบังคับคดีได้ กรอบเวลาที่ต้องจำให้แม่นคือสิบปีนับแต่วันที่คำพิพากษาถึงที่สุด ถ้าปล่อยให้เลยกรอบนี้ สิทธิที่ชนะมาทั้งคดีจะใช้ไม่ได้อีก และไม่มีทางฟ้องซ้ำเรื่องเดิมเพื่อขอกรอบเวลาใหม่

ในทางปฏิบัติเราไม่รอจนครบสิบปี เพราะทรัพย์ที่มองเห็นวันนี้อาจถูกโอน จำนอง หรือขายทอดตลาดโดยเจ้าหนี้รายอื่นไปก่อน การเข้าคิวเป็นเจ้าหนี้รายแรกที่ยึดได้จริงมีความหมายมากกว่ายอดหนี้ที่สูงกว่า เราจึงเร่งสืบทรัพย์คู่ขนานไปกับชั้นอุทธรณ์ เพื่อให้วันที่คำพิพากษาถึงที่สุดคือวันที่เรามีรายการทรัพย์พร้อมยื่นอยู่ในมือแล้ว

เงินฝากธนาคารและเงินเดือนคือสองรายการที่เปลี่ยนเป็นเงินเข้ามือเจ้าหนี้เร็วที่สุด เพราะเป็นการอายัดสิทธิเรียกร้อง ไม่ต้องผ่านการประเมินราคาและการประกาศขาย ส่วนที่ดิน อาคารชุด และเครื่องจักรต้องผ่านขั้นประเมิน ประกาศ และการเคาะขายซึ่งอาจต้องเลื่อนหลายนัดหากไม่มีผู้เข้าสู้ราคา

เราจึงจัดลำดับการยึดตามอัตราการคืนเงินต่อบาทที่ลงทุนไป ไม่ใช่ตามมูลค่าตามบัญชี ทรัพย์ที่ติดจำนองเต็มวงเงินมักไม่เหลือส่วนต่างให้เจ้าหนี้ธรรมดา ขณะที่รถบรรทุกที่ยังใช้ทำมาหากินอยู่สร้างแรงกดดันให้ลูกหนี้กลับมาเจรจาเร็วกว่าที่ดินแปลงใหญ่ในต่างจังหวัด

รูปแบบที่พบบ่อยคือโอนที่ดินให้ญาติในราคาต่ำกว่าตลาดหลังถูกฟ้อง ย้ายเงินออกก่อนวันที่คำพิพากษาถึงที่สุด หรือเปลี่ยนชื่อผู้ถือหุ้นในบริษัทที่ตนควบคุมอยู่ ข้อเท็จจริงสำคัญที่เราเก็บคือวันจดทะเบียนโอน ราคาที่แจ้ง ความสัมพันธ์ระหว่างผู้โอนกับผู้รับ และแหล่งเงินที่ผู้รับใช้ชำระ

เมื่อองค์ประกอบครบ เราขอศาลเพิกถอนนิติกรรมที่ทำให้เจ้าหนี้เสียเปรียบ และในกรณีที่มีเจตนาย้ายทรัพย์เพื่อไม่ให้เจ้าหนี้ได้รับชำระ ยังมีมูลความผิดทางอาญาโกงเจ้าหนี้ประกอบด้วย การเดินสองทางพร้อมกันทำให้อีกฝ่ายรู้ว่าการซ่อนทรัพย์แพงกว่าการชำระหนี้

การขายทอดตลาดไม่ใช่ปลายทาง เพราะยังมีการวางเงินมัดจำ การชำระราคาส่วนที่เหลือ การขับไล่ผู้อยู่อาศัยเดิม และการจัดชั้นเจ้าหนี้ก่อนแบ่งเงิน เจ้าหนี้ที่ไม่ยื่นคำร้องขอเฉลี่ยทรัพย์ภายในกำหนดจะไม่ได้ส่วนแบ่งแม้จะมีคำพิพากษาในมือ

ทีมเรารายงานสถานะเป็นรายเดือน ระบุยอดเรียกคืนสะสม ค่าใช้จ่ายที่ลงไปแล้ว และคำแนะนำว่าควรเดินต่อหรือปิดสำนวนเพื่อไม่ให้ค่าใช้จ่ายกินเงินที่จะได้กลับมา เจ้าหนี้ที่ตัดสินใจบนตัวเลขชุดนี้แทบไม่เคยรู้สึกว่าเสียเงินไปกับความหวังลอย ๆ