เช็กลิสต์การทำพินัยกรรมและจัดการมรดกในไทย
เหมาะกับ: ผู้มีทรัพย์สินในไทยและต่างประเทศพร้อมกัน คู่สมรสต่างชาติที่ถือทรัพย์ร่วมกัน เจ้าของกิจการที่ต้องส่งต่อหุ้น และทายาทที่ต้องจัดการทรัพย์สินหลังการเสียชีวิต
คำตอบสั้น
การวางแผนมรดกในไทยมีสองงานที่ต่างกัน งานแรกคือการทำพินัยกรรมให้ถูกแบบตามที่กฎหมายรับรอง พร้อมระบุทรัพย์สินและผู้รับให้ชัด งานที่สองคือหลังการเสียชีวิต หลายกรณีทายาทหรือผู้มีส่วนได้เสียต้องยื่นคำร้องต่อศาลเพื่อตั้งผู้จัดการมรดก แล้วนำคำสั่งศาลไปโอนทรัพย์ตามระเบียบของหน่วยงานที่ดูแลทรัพย์นั้น แต่บางกรณี เช่น ที่ดิน ทายาทอาจยื่นขอรับมรดกต่อสำนักงานที่ดินได้โดยตรงตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 81
ข้อเท็จจริงหลัก
| กฎหมายหลัก | ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพว่าด้วยมรดก |
|---|---|
| แบบของพินัยกรรม | มีหลายแบบที่กฎหมายรับรอง แต่ละแบบมีเงื่อนไขพยานและวิธีทำต่างกัน |
| ผู้จัดการมรดก | ตั้งโดยพินัยกรรม (ป.พ.พ. มาตรา 1711–1712) หรือโดยคำสั่งศาล (มาตรา 1713) แต่หน่วยงานหลายแห่งมักขอคำสั่งศาลประกอบ |
| ทรัพย์ที่มักติดขัด | ที่ดิน ห้องชุด บัญชีธนาคาร และหุ้นในบริษัทจำกัด |
| เอกสารต่างประเทศ | ต้องแปลและรับรองตามเส้นทางของประเทศต้นทางก่อนใช้ในไทย |
เตรียมเอกสารหลักแล้ว: 0/5 (0%)
รายการที่ทำเครื่องหมายไม่ได้ยืนยันความถูกต้องหรือรับรองผลอนุมัติ เอกสารเพิ่มเติมขึ้นอยู่กับกรณีและหน่วยงาน กรุณาให้เจ้าหน้าที่ตรวจก่อนยื่น
เอกสารหลัก
เอกสารเพิ่มเติมเฉพาะบางกรณี
ขั้นตอนการดำเนินการ
1. สำรวจทรัพย์สินและโครงสร้างการถือครอง
ดูว่าทรัพย์ใดถืออยู่ในชื่อใคร ถือร่วมหรือไม่ และมีภาระผูกพันอะไรค้างอยู่
ระยะเวลา: 3–7 วัน
2. เลือกแบบพินัยกรรมและร่างเนื้อหา
เลือกแบบให้เหมาะกับสถานการณ์ผู้ทำ แล้วร่างให้ข้อความไม่กำกวมและไม่ขัดกับพินัยกรรมฉบับอื่น
ระยะเวลา: 3–10 วัน
3. ลงนามต่อหน้าพยานให้ครบเงื่อนไข
ขั้นตอนนี้คือจุดที่พินัยกรรมถูกโต้แย้งมากที่สุด จึงควรบันทึกวันเวลาและสถานที่ไว้ประกอบ
ระยะเวลา: 1 วัน
4. ยื่นคำร้องตั้งผู้จัดการมรดกเมื่อถึงเวลา
รวบรวมเอกสารทายาท ยื่นต่อศาลที่มีเขตอำนาจ และนัดไต่สวนตามคิว
ระยะเวลา: ตามคิวศาล
5. โอนทรัพย์สินตามคำสั่งศาล
นำคำสั่งไปดำเนินการกับสำนักงานที่ดิน ธนาคาร และนายทะเบียนบริษัทตามประเภททรัพย์
ระยะเวลา: 15–60 วัน
ถูกตีกลับเพราะอะไร
- พินัยกรรมทำผิดแบบหรือพยานมีส่วนได้เสีย ทำให้ข้อกำหนดบางส่วนเสียเปล่า
- รายการทรัพย์สินระบุกว้างจนชี้ไม่ได้ว่าหมายถึงแปลงใดหรือบัญชีใด
- มีพินัยกรรมหลายฉบับที่ข้อความขัดกันโดยไม่ได้ยกเลิกฉบับเดิมให้ชัด
- เอกสารทายาทที่ออกจากต่างประเทศยังรับรองไม่ครบ ทำให้ศาลเลื่อนการไต่สวน
คำถามที่พบบ่อย
ชาวต่างชาติทำพินัยกรรมในไทยได้ไหม
ทำได้ และในทางปฏิบัติควรทำแยกฉบับสำหรับทรัพย์ที่อยู่ในไทยโดยเฉพาะ เพราะการใช้พินัยกรรมต่างประเทศฉบับเดียวมักทำให้ต้องแปลและรับรองทั้งฉบับ แล้วยังต้องอธิบายต่อศาลว่าข้อความส่วนใดใช้กับทรัพย์ในไทย ซึ่งกินเวลามากกว่าการทำฉบับไทยไว้ล่วงหน้า
ไม่มีพินัยกรรมแล้วทรัพย์ตกกับใคร
กฎหมายกำหนดลำดับทายาทโดยธรรมไว้ และคู่สมรสมีส่วนแบ่งร่วมกับลำดับที่มีสิทธิ ผลที่ได้จึงอาจไม่ตรงกับความตั้งใจของผู้ตาย โดยเฉพาะครอบครัวที่มีบุตรจากการสมรสก่อนหน้า หรือมีคู่ชีวิตที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส
ผู้จัดการมรดกต้องตั้งโดยศาลเสมอหรือไม่
ไม่เสมอไป ตามกฎหมาย ผู้จัดการมรดกตั้งได้ทั้งโดยพินัยกรรม (ป.พ.พ. มาตรา 1711–1712) และโดยคำสั่งศาล (มาตรา 1713) แต่ในทางปฏิบัติธนาคารและหน่วยงานหลายแห่งมักขอคำสั่งศาลเป็นหลักฐานอำนาจก่อนโอน ส่วนที่ดิน ทายาทอาจยื่นขอรับมรดกต่อสำนักงานที่ดินได้โดยตรง (ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 81) จึงควรตรวจข้อกำหนดของหน่วยงานที่ถือทรัพย์แต่ละแห่งก่อน
ทรัพย์ที่อยู่ต่างประเทศจัดการพร้อมกันได้ไหม
แยกกันตามกฎหมายของประเทศที่ทรัพย์ตั้งอยู่ การวางแผนที่ดีคือทำเอกสารคู่ขนานให้สอดคล้องกัน ไม่ใช่ให้ฉบับหนึ่งไปยกเลิกอีกฉบับโดยไม่ตั้งใจ ซึ่งเป็นข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อทำพินัยกรรมสองประเทศห่างกันหลายปี
ระหว่างรอตั้งผู้จัดการมรดก ทายาทใช้ทรัพย์ได้ไหม
ควรระมัดระวังอย่างยิ่ง การถอนเงินหรือทำนิติกรรมกับทรัพย์กองมรดกก่อนมีอำนาจตามคำสั่งศาลอาจกลายเป็นข้อพิพาทระหว่างทายาทเอง ทางที่ปลอดภัยคือรวบรวมเอกสาร ปิดยอดหนี้ที่จำเป็น และรอคำสั่งก่อนทำรายการใหญ่
ถ้าอยากให้ทีมคุณดูแลตั้งแต่ต้นจนโอนเสร็จ
เรารับตั้งแต่สำรวจทรัพย์ ร่างพินัยกรรม จัดการลงนามให้ถูกแบบ ไปจนถึงยื่นคำร้องต่อศาล ว่าความในชั้นไต่สวน และเดินเรื่องโอนที่สำนักงานที่ดิน ธนาคาร และนายทะเบียนบริษัทจนจบ ลูกค้าไม่ต้องประสานหลายที่เอง
ไม่อยากจัดเอกสารเอง ให้เราดูแลทั้งชุด
งานมรดกเป็นเรื่องที่ต้นทุนของการทำช้าสูงกว่าต้นทุนของการวางแผนเสมอ ครอบครัวที่เข้ามาหาเราหลังการเสียชีวิตมักเสียเวลากับการตามหาเอกสารกรรมสิทธิ์มากกว่าตัวคดีเอง ทีมกฎหมายครอบครัวและทีมบัญชีของเราช่วยจัดทำบัญชีทรัพย์สินให้เป็นระบบตั้งแต่ตอนที่ยังวางแผนได้ พร้อมดูผลด้านภาษีและการถือหุ้นในกิจการครอบครัวไปพร้อมกัน ด้วยประสบการณ์ยาวนาน เราจึงบอกได้ว่าจุดใดจะกลายเป็นข้อพิพาทในอีกสิบปีข้างหน้า
แหล่งอ้างอิง
ทีมทนายความและผู้สอบบัญชี Thai Law & Accounting Services · ตรวจทานโดยทนายความผู้ทำคำรับรองลายมือชื่อและเอกสาร (Notarial Services Attorney) ขึ้นทะเบียนกับสภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์ · ปรับปรุง 2026-08
ข้อมูล ณ สิงหาคม 2569 ค่าธรรมเนียมและระยะเวลาของหน่วยงานราชการเปลี่ยนแปลงได้ โปรดตรวจสอบกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนดำเนินการ หรือให้ทีมเราตรวจสอบให้