เช็กลิสต์เอกสารกรณีเลิกจ้างและเรียกค่าชดเชย
เหมาะกับ: ลูกจ้างไทยและลูกจ้างต่างชาติที่ถูกเลิกจ้าง นายจ้างที่ต้องปรับโครงสร้างองค์กร และฝ่ายบุคคลที่ต้องจัดทำเอกสารเลิกจ้างให้รัดกุม
คำตอบสั้น
เมื่อถูกเลิกจ้าง เอกสารตั้งต้นที่ใช้ได้ผลที่สุดคือสัญญาจ้างหรือหลักฐานการเข้าทำงาน สลิปเงินเดือนย้อนหลังเพื่อคำนวณฐานค่าจ้าง หนังสือเลิกจ้างหรือหลักฐานว่าถูกให้ออก และบันทึกอายุงานต่อเนื่อง จากนั้นเลือกเส้นทางระหว่างยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานซึ่งไม่มีค่าใช้จ่าย หรือฟ้องศาลแรงงานซึ่งพิจารณาประเด็นเลิกจ้างไม่เป็นธรรมได้ด้วย
ข้อเท็จจริงหลัก
| กฎหมายหลักที่ใช้ | กฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองแรงงาน และกฎหมายว่าด้วยการจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน |
|---|---|
| เส้นทางร้องเรียนที่ไม่มีค่าใช้จ่าย | ยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานในเขตพื้นที่ที่ทำงานอยู่ |
| ค่าธรรมเนียมศาลแรงงาน | คดีแรงงานได้รับยกเว้นค่าฤชาธรรมเนียมตามที่กฎหมายกำหนด |
| ฐานคำนวณค่าชดเชย | ค่าจ้างอัตราสุดท้ายและอายุงานต่อเนื่อง โดยแบ่งเป็นช่วงตามที่กฎหมายกำหนด |
| ลูกจ้างต่างชาติ | กฎหมายคุ้มครองแรงงานคุ้มครองเท่าเทียมทุกสัญชาติ ทว่าเมื่อสัญญาจ้างจบลง ใบอนุญาตทำงานจะถูกยกเลิกและสิทธิพำนักสั้นลงเกือบทันที |
เตรียมเอกสารหลักแล้ว: 0/5 (0%)
รายการที่ทำเครื่องหมายไม่ได้ยืนยันความถูกต้องหรือรับรองผลอนุมัติ เอกสารเพิ่มเติมขึ้นอยู่กับกรณีและหน่วยงาน กรุณาให้เจ้าหน้าที่ตรวจก่อนยื่น
เอกสารหลัก
เอกสารเพิ่มเติมเฉพาะบางกรณี
ขั้นตอนการดำเนินการ
1. รวบรวมหลักฐานทันทีในสัปดาห์แรก
เก็บอีเมล ข้อความ และไฟล์ที่เกี่ยวข้องก่อนถูกตัดสิทธิเข้าระบบของบริษัท
ระยะเวลา: 1–7 วัน
2. คำนวณสิทธิที่ควรได้รับ
ไล่ทีละรายการ ทั้งค่าชดเชยตามอายุงาน สินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า ค่าจ้างค้างจ่าย และวันหยุดพักผ่อนที่ยังไม่ได้ใช้
ระยะเวลา: ตามความครบของเอกสาร
3. เลือกเส้นทางร้องเรียนหรือฟ้องคดี
พนักงานตรวจแรงงานเหมาะกับข้อพิพาทเรื่องเงินที่ชัดเจน ส่วนศาลแรงงานใช้เมื่อมีประเด็นเลิกจ้างไม่เป็นธรรมหรือเรียกค่าเสียหายเพิ่ม
ระยะเวลา: 1–3 วัน
4. เข้าสู่ขั้นไกล่เกลี่ย
ทั้งสองเส้นทางมีการไกล่เกลี่ยก่อน ควรเตรียมตัวเลขที่พิสูจน์ได้และกรอบข้อตกลงที่ยอมรับได้ล่วงหน้า
ระยะเวลา: 30–60 วัน
5. ดำเนินคดีในศาลแรงงานจนมีคำพิพากษา
ศาลแรงงานเน้นความรวดเร็วและไม่เคร่งครัดรูปแบบเท่าคดีแพ่งทั่วไป แต่ยังต้องพิสูจน์ข้อเท็จจริงด้วยพยานหลักฐาน
ระยะเวลา: 6–12 เดือน
ถูกตีกลับเพราะอะไร
- ยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานพร้อมกับฟ้องศาลในประเด็นเดียวกัน ทำให้ต้องเลือกเส้นทางใดทางหนึ่งและเสียเวลาตั้งต้นใหม่
- คำนวณค่าชดเชยจากเงินเดือนพื้นฐานอย่างเดียว ทั้งที่มีค่าคอมมิชชันจ่ายประจำซึ่งควรนับรวมเป็นค่าจ้าง
- ค่าบริการประเมินตามขั้นตอนที่ต้องดำเนินการและตกลงยอดกันเป็นหนังสือก่อนทำงาน
- ลูกจ้างต่างชาติปล่อยให้ใบอนุญาตทำงานสิ้นผลก่อนดำเนินการเรื่องสถานะการพำนัก ทำให้ต้องออกนอกประเทศระหว่างคดียังไม่จบ
คำถามที่พบบ่อย
ลาออกเองยังได้ค่าชดเชยหรือไม่
การลาออกโดยสมัครใจไม่ก่อสิทธิรับค่าชดเชย เพราะค่าชดเชยผูกกับการที่นายจ้างเป็นฝ่ายให้ออก แต่มีกรณีที่ลูกจ้างแจ้งเลิกสัญญาเพราะนายจ้างทำผิดเงื่อนไขสำคัญ เช่น ไม่จ่ายค่าจ้างตามกำหนดหรือเปลี่ยนสภาพการจ้างในทางที่แย่ลงโดยไม่ยินยอม กรณีเช่นนี้อาจถือว่าเป็นการเลิกจ้างโดยปริยาย ควรเก็บหลักฐานไว้ก่อนยื่นหนังสือ
ค่าชดเชยกับสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าต่างกันอย่างไร
ค่าชดเชยคำนวณจากอายุงานต่อเนื่องและจ่ายเมื่อนายจ้างเลิกจ้างโดยลูกจ้างไม่มีความผิดตามที่กฎหมายยกเว้นไว้ ส่วนสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าเกิดขึ้นเมื่อนายจ้างไม่บอกกล่าวตามกำหนดงวดการจ่ายค่าจ้าง ทั้งสองรายการเป็นคนละฐาน จึงเรียกพร้อมกันได้ในคำร้องเดียว
ลูกจ้างต่างชาติถูกเลิกจ้าง วีซ่าและใบอนุญาตทำงานจะเป็นอย่างไร
ใบอนุญาตทำงานผูกกับนายจ้างรายนั้น เมื่อการจ้างสิ้นสุดจึงสิ้นผลตามไปด้วย และการตรวจลงตราประเภทธุรกิจจะมีระยะเวลาผ่อนผันจำกัดสำหรับหานายจ้างใหม่หรือเปลี่ยนประเภทการพำนัก การยื่นเรื่องต่อพนักงานตรวจแรงงานหรือศาลแรงงานไม่ได้ต่ออายุสถานะการพำนักโดยอัตโนมัติ จึงต้องจัดการสองเรื่องนี้คู่กันตั้งแต่วันแรก
นายจ้างหักค่าเสียหายจากค่าจ้างงวดสุดท้ายได้หรือไม่
การหักค่าจ้างทำได้เฉพาะกรณีที่กฎหมายอนุญาตไว้ เช่น ภาษี เงินสมทบประกันสังคม หรือรายการที่ลูกจ้างยินยอมเป็นหนังสือ การหักเพื่อชดใช้ความเสียหายที่นายจ้างอ้างฝ่ายเดียวโดยไม่มีความยินยอมมักถูกวินิจฉัยว่าไม่ชอบ นายจ้างที่ต้องการเรียกค่าเสียหายควรใช้ช่องทางเรียกร้องต่างหาก ไม่ใช่หักออกจากงวดสุดท้าย
มีกรอบเวลาที่ต้องยื่นเรื่องภายในกี่วัน
มี และต่างกันตามช่องทาง การยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานมีกรอบเวลานับจากวันที่สิทธิเกิดขึ้น ส่วนการฟ้องศาลแรงงานอยู่ภายใต้อายุความตามประเภทของสิทธิที่เรียกร้อง ในทางปฏิบัติยิ่งยื่นเร็วยิ่งได้เปรียบ เพราะพยานบุคคลยังจำรายละเอียดได้และเอกสารในระบบของบริษัทยังไม่ถูกจัดเก็บออกจากระบบ
เลิกจ้างเพราะปรับโครงสร้างองค์กร ถือว่าไม่เป็นธรรมหรือไม่
ไม่เสมอไป เพราะกิจการมีสิทธิบริหารจัดการองค์กร สิ่งที่ศาลพิจารณาคือเหตุผลทางธุรกิจมีอยู่จริงหรือไม่ หลักเกณฑ์คัดเลือกผู้ถูกเลิกจ้างเป็นกลางเพียงใด และนายจ้างได้พิจารณาทางเลือกอื่นก่อนหรือไม่ นายจ้างที่บันทึกเหตุผลและหลักเกณฑ์ไว้ตั้งแต่ต้นจึงอยู่ในสถานะที่อธิบายได้ดีกว่ามาก
ไม่อยากจัดเอกสารเอง ให้เราดูแลทั้งชุด
ข้อพิพาทเลิกจ้างส่วนใหญ่ไม่ได้เริ่มในวันที่ยื่นซองขาว แต่เริ่มจากเอกสารที่ไม่ได้ทำไว้ตั้งแต่ปีก่อน เราจึงทำงานสองด้าน คือช่วยลูกจ้างเรียงลำดับหลักฐานและคำนวณสิทธิให้ครบทุกรายการก่อนเจรจา และช่วยนายจ้างวางระเบียบ หนังสือเตือน และกระบวนการสอบสวนให้อธิบายได้เมื่อถูกตรวจสอบ ประสบการณ์ยาวนานทำให้เรารู้ว่าข้อพิพาทที่จบเร็วที่สุดคือข้อพิพาทที่ทั้งสองฝ่ายเห็นตัวเลขชุดเดียวกันตั้งแต่นัดแรก
แหล่งอ้างอิง
ทีมทนายความและผู้สอบบัญชี Thai Law & Accounting Services · ตรวจทานโดยทนายความผู้ทำคำรับรองลายมือชื่อและเอกสาร (Notarial Services Attorney) ขึ้นทะเบียนกับสภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์ · ปรับปรุง 2026-08
ข้อมูล ณ สิงหาคม 2569 ค่าธรรมเนียมและระยะเวลาของหน่วยงานราชการเปลี่ยนแปลงได้ โปรดตรวจสอบกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนดำเนินการ หรือให้ทีมเราตรวจสอบให้